Nghĩa là với triết lý thâm viễn, linh diệu bàn về căn nguyên sự sanh-hóa trong trời đất, tôi chỉ học được cái phần thô là "sanh" hiện thực ở ngay trước mắt để tự tạo dựng cho mình có mối quan hệ hòa hợp và hữu ích trong cộng đồng với người, với vạn vật mà không biết rành được cái phần vi tế là "hóa", cũng là cội nguồn nguyên uỷ muôn loài, trong đó có con người, nên đã không thể vượt qua được chính mình để tự thăng hoa bay bổng. Cái phần "hoá" ấy vượt quá phạm vi của việc làm người, cũng là chỗ vượt quá một đời người. Nói trong phạm vi hạn hẹp thì "hoá" ấy tồn tại phía trước và đằng sau sự hiện hữu của thân tâm này mà con người không thể thấy biết một cách rõ ràng, còn nói rộng ra, vượt lên tất thảy mọi hiện tượng và hình tướng, thì đó chính là bản thể, là cái thể tánh cội rễ của muôn loài mà từ đó muôn loài xuất sanh, nhưng tri thức, tình tưởng, giác quan không thể với tới được. Mỗi khi nghĩ tới phía sau của sự hiện hữu thân tâm này, hay nói một cách chính xác hơn, phía trước và sau không gian và thời gian mà mình đang thực tại, thì là gì, đã và sẽ như thế nào, ra sao, khiến tôi thường giật mình, thót tim âu lo cho số phận, vì hoàn toàn mờ mịt trong việc đến đi. 

Cũng vì lẽ ấy mà trải qua nhiều năm tháng, tôi thường khắc khoải và tự làm khổ mình với những câu hỏi đại loại như "mình từ đâu đến?", "đến để làm gì?", "rồi sẽ đi về đâu?". Tôi âm thầm đánh vật với những thắc mắc như thế trong nỗi khao khát mong chờ có được một lời đáp minh bạch để tự thoả mãn, cũng là để thoát khỏi xung đột của nội tâm, hoặc chí ít khiến lòng mình có thể tạm an ổn, thanh thản, hay không còn bị khó chịu về biết bao điều phi lý phát sinh tự chính thân tâm mình cũng như dẫy đầy nghịch lý và rối rắm của cuộc đời đem lại. Những câu hỏi ấy lẻo đẻo theo tôi như bóng theo hình. Có lúc vì bận rộn việc mưu sinh, cái đuôi bất đắc dĩ ấy tự dưng rơi đi hồi nào không hay. Nhưng hễ rảnh rổi giây lát để có thể lắng lòng suy tư, chiêm nghiệm về cái được gọi là cuộc đời, mà trong đó "mình" cũng là một thành viên đang tích cực tham gia, thì thoắt một cái, những dấu chấm hỏi kia hiện ra nhanh chóng đến không ngờ. 

Có thể nói, ngoài những thời khắc dành cho việc học hành lúc còn trẻ cũng như phần lớn thời gian sau đó phải bương chải để lo cho cuộc sống gia đình, trong những lúc chỉ có một mình, thân tâm an ổn, cảnh trí vắng lặng thì những câu hỏi kia lại thường hay xuất hiện. 

Câu hỏi ấy, có lúc như một lời mời gọi ngọt ngào, thầm khích lệ tôi hãy can đảm giũ bỏ lại phía sau tất cả những gì được cảm nhận như là sự trói buộc nặng nề, cũ kỹ, đầy phiền toái và phi lý để nhẹ nhàng vượt lên phía trước khám phá hay tìm lại một cái gì đó như vừa mới đánh mất đâu đây. Cái gì đó có lúc xuất hiện một cách loáng thoáng trong tôi, như một giấc mơ êm đềm sâu thẳm trong cổ tích, nửa như lạ lẫm chưa hề thấy biết, nửa như với mình đã từng chung cùng một chỗ tự thuở xa xăm nào, trong tính cách thần thoại, phi thường, đầy an ổn và ẩn mật, khó nói nên lời. 

Đôi khi cũng câu hỏi ấy nhưng lại bất chợt đến với tôi như roi vọt, thẳng tay quất mạnh không thương tiếc vào khoảng không mênh mang của hình hài tâm thức, bị tra tấn hành hạ, đớn đau thấm thía trong tận cùng ý nghĩ của một nỗi dằn vặt vì sự nuối tiếc mơ hồ nào đó. Sự nuối tiếc được loáng thoáng cảm nhận như một lỗi lầm trọng đại từ phía sau lưng. Tự chỗ đang-là nhất thể uyên nguyên, tinh khiết, sáng trong, hốt nhiên một chút ý tưởng mong manh nào đó nhen nhúm, từ một chốn mơ hồ nào đó đưa lại, hình thành nên lỗi lầm, tiếc nuối; rồi từng chuỗi tiếc nuối vừa mới đan xen nhau đó, hốt nhiên lại phân ly, tan lỗng, nhạt nhòa. Giống như quang cảnh bầu trời đang xanh ngắt, trong veo thình lình không biết từ đâu một áng mây bất nhiên ùn ùn xuất hiện, trong thoắc chốc không ngớt tự biến ra trăm hình ngàn vẻ, rồi bỗng nhiên lại phân ly từng sợi mỏng manh, tan biến vào hư không. Cũng thế, một mảnh lỗi lầm từ trong chỗ uyên nguyên bất giác rách toạt, xé rời, đơn lẻ, phân ly. Mảnh ý tưởng lầm lỗi bị phân ly có trọn đủ tánh nguyên ủy, tức khắc tự trở thành cái được chính nó ý thức một cách đương nhiên như là chủ thể độc lập, tức cái "ta", cái "mình", đơn độc, xa lạ, nặng nề, u ám, mơ hồ, lẫn lộn, bất định, tự xung đột, đầy trói buộc, mất tự chủ, trong một thế giới bồng bềnh, trôi nổi mà cái gì cũng đều là tương đối, đều có ranh giới cả. 

Tri thức và kinh nghiệm từ việc học không giải quyết được các xung đột nội tâm của mình, cộng với không biết bao nhiêu điều phi lý tác động từ bên ngoài, chen lẫn từng lớp sương mờ của tâm thức, cũng là những ký ức mơ màng hư ảo, như có như không trong chỗ xa xăm muôn thuở nào, vào ra khuấy động, khiến nhiều lần tôi phải tự tra vấn về chính thân phận mình, rằng thiệt mình là ai, từ đâu đến, đến để làm gì, lại sẽ đi về đâu?

Trong gần nửa cuộc đời, tôi không biết đã có bao nhiêu lần cùng với nhiều người khác vui vẻ đón chào sự hiện diện của những đồng loại thân thương đến với cuộc trần này, được đánh dấu và ghi nhớ bằng hình ảnh của những bữa tiệc mừng đầy tháng, thôi nôi, sinh nhật hân hoan rộn rã, cũng như không kể xiết là có bao nhiêu lần đã từng u buồn, lặng lẽ theo chân đoàn người tiễn đưa những người thân quen mãi mãi ra đi. 

Sao lại phải đến với tiếng khóc thét hoảng hốt giữa sự đón chào vui vẻ ồn ào của thế gian, rồi sao lại phải một mình âm thầm, lặng lẽ ra đi với sự tiễn đưa u buồn của những người không biết phải gọi là may mắn hay bất hạnh đang tạm thời còn ở lại, chưa đi, cũng như sẽ không thể không đi? Họ từ đâu đến và vừa đi về đâu? Ai bắt họ phải đến để rồi phải ra đi? Không ai có thể cho tôi một câu đáp thỗ đáng nào. Lần lần tôi cũng có chút khôn để tự nghiệm ra, rằng cũng giống như tôi, lúc mới đến không ai trong số họ biết tại sao mình lại đến, đến để làm gì; lúc sắp ra đi chẳng ai muốn đi, cũng như chẳng ai biết mình sẽ phải đi về đâu thì làm sao người ta có thể thố lộ cho tôi biết sự đến đi của họ như thế nào. Bỡi một điều quá dễ hiểu, là có thể trước khi hiện hữu nơi đây, tự mình cũng biết được đôi điều cần biết, nhưng mới sanh thì còn bé quá, chưa biết nói thì làm sao nói ra được cái điều mình đang biết. Đến lớn hơn một chút để có thể nói ra được rằng vì sao mình phải tới chốn này, thì khi ấy những gì mình muốn nói đã trôi theo tã lót tự đời nào rồi, đã quên mất những điều không đáng quên ấy ngay khi cái được gọi là "trí khôn" của mình xuất hiện. Khi cái được gọi là trí khôn, tức cái "biết" nhận thức lên từng sự vật bằng khái niệm, phân biệt và tập quán thế gian xuất hiện, thì cũng là lúc nó che lấp hết những gì mà mình đã từng nhớ biết trước đó . Rồi tới lúc đã thật sự biết mình đi đâu, làm gì, ra sao, thế nào thì khi ấy bằng cái xác cứng đơ, lạnh tanh, hết còn biết rục rịch thì ai trong đây có thể mở miệng được nữa mà đòi thố lộ cho biết. 

Sự an bài của tạo hóa về lẽ bí mật phía trước và đằng sau cuộc sống hiện hữu cũng là một điều hay. Bỡi nếu ai ai cũng đều có thể biết sự đến đi của mình, tức biết rõ quá khứ thế nào và vị lai sẽ ra sao, thì thế gian này ắc loạn mất. Nghĩa là người hiền ỷ lại vào phước đức sẵn có của mình ở thời quá khứ, nên đời này dễ đổ đốn, chỉ thích ăn chơi mà không cần tu học. Ngược lại những kẻ đã từng gieo nghiệp ác biết rõ tương lai của mình sẽ đi về đâu, thì lại càng buông thả phóng đãng hơn, có ra sao thì ra, vì hậu quả tất nhiên cũng đã tự sẵn biết, như điếc không còn biết sợ súng. Đến khi ấy cõi này đâu còn có sự cân bằng giữa thiện và ác nữa, đâu còn có thể gọi là cảnh giới có nhân có quả nữa, vì bóng đêm sẽ nhiều hơn ánh sáng, vì cái xấu ác dễ làm hơn điều thiện lành, do cái xấu ác dễ nhiễm dù không cần phải học, còn điều thiện lành thì chẳng những khó học mà còn khó làm hơn nữa! Từ đây, tôi tự rút ra cho mình được một bài học quí giá, tuy hơi muộn màng nhưng cũng không gọi là quá trễ, đó là xem cõi này đích thị là một trường học lớn để đào luyện cho từng người có cơ hội tự thăng hoa bay bổng, vượt lìa sự trói buộc của luật tắc nhơn quả. 

Tự soi rọi thân tâm mình mà có thể khẳng định rằng, dù căn cơ, trí tuệ, phước đức thế nào đi nữa mà nếu biết quyết chí tu học thì sớm hay muộn cũng đều có cơ bay bổng, giải thoát. Bằng không chịu tu học, hay chỉ tu hình thức, giãi đãi, tự dối lừa thì rất ít có cơ hội để tự giải thoát. Cái trường học này nhiệm mầu ở chỗ, người học cũng là mình, kẻ chấm cho mình đậu hay rớt, bay bổng hay đoạ lạc cũng là mình, mà không một ai khác có thể chen vào để thêm bớt hay nâng hạ cái kết quả thực tế của việc tu học ở mỗi người. 

Sau mỗi lần đón, đưa những kẻ đến người đi như thế, được ghi nhận như một lời nhắc nhở, thúc giục tôi phải tìm tòi, học hỏi để khám phá một bí mật nào đó ở phía trước, khiến tôi lại miên man suy nghĩ về chính thân phận mình, và lại tự hỏi, mình thiệt đã từ đâu đến và rồi sẽ đi về đâu? Tại sao tôi lại hiện hữu và phía sau sự hiện hữu kia, nghĩa là ở thời vị lai không còn hiện hữu nữa (chết), thì tôi sẽ như thế nào, ra sao? 

Chẳng lẽ ai đến với cuộc trần này trong khoảnh khắc ngắn ngủi trăm năm so với không gian vô cùng và thời gian vô tận trước mắt và sau lưng, cũng chỉ để hít thở rồi tắt thở với bấy nhiêu việc phàm tình như học hành, ăn ngủ, phân biệt phải trái, cao thấp, hơn thua, được mất, hoặc tích tập tư tài, tranh quyền đoạt lợi về cho mình và những gì được gọi là của mình ….vv… thôi hay sao. Giả như ai đó có được tất cả những gì "cầu được, ước thấy" kia rồi, thì sao nữa, có khỏi phải chết chăng, có khỏi phải xa lìa hai món danh lợi mà đôi khi có người phải suýt táng thân mất mạng để giành giật cho mình trước kia chăng? Đằng sau cái xác lạnh tanh xuôi tay, ngay cẳng, hết còn biết thở, hết còn biết rục rịch kia thì cái "tôi" to lớn mà mỗi người thường hay nhân danh, cũng như cái sự nói, nghe, thấy, biết thường nhật gắn bó với cái tôi ấy như bóng với hình, rồi sẽ là cái gì, ra sao, đi đâu, hoặc có còn tồn tại hay không, và tồn tại chỗ nào? Chẳng lẽ trên đời này không còn những thứ gì khác hơn là các món lợi danh vị kỷ, được thua, còn mất, có đó rồi không đó hay sao? Chẳng lẽ ai ai cũng đều hiện hữu chỉ để làm những việc cực kỳ vô nghĩa, vô lý, vô ích như vậy, rồi đến một lúc nào đó lại tự nhiên bất chợt buông tay, tự thả hết những gì mà mình đã từng xả thân tranh đoạt, gắng công kiếm tìm, tích góp trước đó, nếu không muốn nói là đành phải buông cả cái quí nhất được gọi là "tôi" mà ai ai cũng tự ấp yêu trìu mến từ lúc mới được sinh ra? Lại thêm những câu hỏi khó trả lời nữa, càng ngày càng vây bọc lấy tôi. 

Cho nên, không hiếm khi tôi thường tự hỏi, mình có muốn hiện diện ở chốn này đâu mà tự nhiên sao lại có mình hiện ra đây nhỉ? 

Thắc mắc được lập đi lập lại nhiều lần trong đời, và lần nào cũng vậy, sau một khoảng thời gian nhứt định, vì bổn phận và công việc cuốn hút, những trăn trở ấy dần dần tan biến vào lảng quên, không có hồi kết thúc với một lời đáp thỗ đáng nào, nhờ ở sự bằng lòng, yên phận, buông xuôi một cách tự nguyện, nếu không muốn nói là đã mất hết ý chí tìm tòi, khám phá ban đầu. 

Còn nói theo hai chữ "nhơn duyên" của nhà Phật, thì bản thân tôi gặp nhiều may mắn trong cuộc trần này. 

Nghĩa là, lần lữa đến tuổi năm mươi thì hình như duyên lành đã đến với tôi một cách bất ngờ. Giữa lúc gần như bất lực trong việc dàn xếp thỗ đáng cho những xung đột nội tâm; giữa lúc tôi như đang chới với một cách vô vọng và sắp sửa buông tay, phó mặc tương lai mờ mịt cho số phận an bài, thì tôi lại như người sắp chết đuối vớ nhằm chiếc phao. 

Trong nỗi khát khao mong chờ một đáp án hợp lý để giải quyết cách minh bạch sự đến đi của tự thân, cũng là hoài bão kiếm tìm cho tâm hồn mình sự an ổn khả dĩ có thể chấp nhận được mà từ bao năm qua hằng ấp ủ, thì một cơ duyên tốt lành đã bất ngờ đến với tôi, và tuy bất ngờ nhưng lại thật đúng lúc, đó là hai vị thầy tôn kính của tôi xuất hiện bên tôi trong cùng một thời điểm hợp lý. 

Tôi đến với hai Thầy như một ước duyên đã từng kết nguyện tự bao giờ. Như cơn mê chợt tỉnh, tôi liền tựa vào người vừa đánh thức tôi, hầu tìm sự bình ổn an lạc dài lâu cho tự thân. Rồi khi tự biết là không còn có cơ hội nào có thể tốt hơn thế nữa, ngay tức khắc, một sự kiện trọng đại dành cho những tháng ngày còn lại ít ỏi của cuộc đời mình đã được tôi nhanh chóng quyết định : tôi nhứt tâm qui hướng về với Phật đạo, tôi qui-y Tam-Bảo. 

Hai Thầy đã tuỳ duyên, kẻ trước người sau, mượn phương tiện tối thắng của Tổ, Phật khai tâm mở trí cho tôi, chỉ ra cho tôi hướng đi phía trước và khẳng định với tôi rằng, chỉ phải tự trông cậy vào chính bản thân mình, phải biết tự chèo chống để giúp mình vượt qua được chính mình (nương tựa 5 pháp yếu Giới, Định, Huệ, Tri-kiến Giải-thoát và Giải-thoát Tri-kiến Giải-thoát) thì mới có cơ thoát khổ mà thôi. 

Cái khổ được đề cập ở đây chính là cái khổ phải luân hồi sanh tử trong cảnh giới nhơn quả, cũng là tự trói buộc mình vào nhị nguyên phân biệt, mà nguyên nhân chính không gì khác hơn là do tự tâm vọng khởi, vọng chấp ngã-pháp. Vọng niệm chấp ngã chấp pháp, tưởng lầm ngã, pháp làm thật có, là tự mê mờ tuông chảy theo dòng vọng thức vô minh, là tự tạo vọng nghiệp sanh tử luân hồi, tự trói buộc vào cảnh giới vọng lập của ý thức khái niệm, là vướng mắc nhị nguyên nhơn quả. 

Cái chỗ phải tự vượt qua được chính mình ở đây, chính là vượt lìa sự trói buộc của nhị nguyên phân biệt, là tự phá trừ vọng chấp ngã-pháp, là tất thảy buông rơi tự do vào hố thẳm không đáy của tự tâm, cho đến cuối cùng không còn một chút niệm tưởng có chỗ nắm bắt hay buông bỏ nào, tức chơn tánh sáng suốt hiện tiền, mặc tình đến đi, cũng là tuỳ duyên thõng tay vào chợ. 

Phá trừ được vọng tâm chấp ngã, chấp pháp, vượt thoát sự trói buộc của nhị nguyên phân biệt, thì vô minh tan biến. Vô minh tan biến thì chơn tánh hiện tiền. Chơn tánh hiển hiện thì thật tánh vạn pháp phô bày, không gì che dấu, liền biết như thật, chỉ vì một sát-na trước tự tâm vọng niệm nên mới sanh cái thấy biết lầm (vọng biết, vọng thấy), mới lầm nhận các pháp vọng do vọng thức biến hiện làm thật có, mới vọng khởi khái niệm để phân biệt, mới thấy có vọng cảnh, vọng nghiệp đến đi, có cảnh giới nhơn quả, có sanh tử luân hồi trói buộc. Hốt nhiên tỉnh, cũng là giác tánh biết bổn lai, thì tánh biết "biết" như thật, tất thảy pháp đều là không, thật tướng vạn pháp không tướng, vô tự tánh (tức không có tánh riêng biệt nào), liền tự an ổn hiu nhiên, đến đi tự tại, vào ra nhơn quả chẳng khác là việc du hí thần thông, không chi ràng buộc.

Với những người sáng tánh biết, thì giả như có phải nhiều lần ra vào trong cảnh giới nhơn quả đi nữa thì cũng chỉ vì đại nguyện giác tha, hành Bồ-tát đạo mà cứu độ chúng sanh, cũng là cách trả ơn ba đời chư Phật mà thôi. Và dù ở trong nhơn quả mà nhơn quả cũng không thể trói buộc, vẫn tự chủ, tự tại, bỡi tự thể thường sáng suốt, không lầm nhơn quả .

Nhờ ánh sáng nhiệm mầu của Phật pháp, thêm một chút phước phần vốn sẵn được thừa hưởng từ cộng nghiệp và biệt nghiệp ở những đời trước và đời này do biết đạo lý làm người, nên sau một thời gian như pháp hành trì theo sự chỉ dạy của Pháp-sư, tôi lần lần cảm nhận và khám phá ra cái điều từ mà lâu hằng muốn biết để giải quyết một cách thỗ đáng sự đến đi của chính mình. Thì ra, chỉ vì một cái biết lầm lạc đầu tiên từ trong tận cùng gốc rễ của sự hiểu biết, tức một sự lầm biết sơ khai từ thuở mới biết làm người, đã khiến chúng sanh phải trôi lăn trong nghiệp thức nhơn quả. Chỗ biết lầm này không gì khác hơn là do vọng thức chấp ngã trói buộc nhơn quả như vừa nói ở trên. 

Nghĩa là phải sau một phần hai thế kỷ, tức hơn nửa đời người mà cả thân lẫn tâm cùng dẫn dắt nhau lang thang vô định với không biết bao nhiêu phiền não, xung đột nội tâm, cũng như dẫy đầy sự phi lý trong kiếp nhân sinh, tôi đã kịp dừng nghỉ đúng lúc để toàn tâm toàn ý lo cho việc "của mình". 

Sau một thời gian dừng nghỉ hết mọi việc, thân tâm trở nên vắng lặng, bình ổn, giống như một ly nước để yên lâu ngày, cáu cặn lắng đọng và trở nên trong trẻo, tôi phảng phất nhận ra một điều là từ lâu, từ rất lâu rồi, từ lâu trong chỗ xa xăm nào đó, ở phía bên kia lớp gương dày đặc, nhạt nhòa, mờ ảo, nửa thật nửa hư của tâm thức, tự chính mình đã có sự lầm lạc. Một sự lầm lạc trong hiểu biết hết sức phi lý. Và tuy vẫn biết là như thế, nhưng tự mình lại không thể xác định được một cách rõ ràng là phi lý ở chỗ nào và tại sao, bỡi vì loáng thoáng một cách mơ hồ, hình như từ chính nơi cái biết mà mình đang tự biết là có sự lầm biết kia, thì cả hai cái biết ấy dường như chỉ một, không thể bứt tách ra khỏi nhau được. Nghĩa là không thể gọi cái vừa mới biết "tự biết lầm lạc" mà lúc gần lúc xa, thoắt ẩn thoắt hiện từ phía trên mi, trước mỏ ác là thật có hay không thật có và cái chỗ biết ấy là gì, quan hệ ra sao với cái biết mà ta thường quen "biết" từ lúc vừa mới có chút trí khôn để biết. Hay nói rõ hơn, đôi khi trong những lúc chỉ có một mình, bình tâm, an ổn, vắng lặng, thường tự cảm thấy mình có sự nhận biết một cách loáng thoáng, mơ hồ mà không thể tự xác quyết được là cái chỗ vừa mới biết rằng "cái biết của mình lâu nay theo thói quen là cái biết lầm lạc, huyễn hoặc" cũng như cái chỗ "cảnh sắc mơ hồ huyễn hoặc được biết" kia có thiệt huyễn hoặc như cái biết vừa mới "biết" cho biết hay không? Nếu cảnh sắc chung quanh, trước mắt, sau lưng, mọi người, mọi vật, mọi sự đều là huyễn hoặc cả, không phải thật có, thì chẳng lẽ chính mình, cái chủ thể đang biết, cũng huyễn hoặc hay sao? Nếu mình cũng là thứ huyễn hoặc như mọi cái huyễn hoặc khác thì "ai" trong đây "biết" mình là huyễn hoặc, trong khi chính mình biết đủ mọi thứ vàng đỏ, trắng xanh, nhỏ to, cao thấp, phải trái, hơn thua không lầm lẫn kia mà?  Cái chỗ "ai biết đó" và "mình biết đây" là hai hay là một? Có nghĩa là cái chỗ biết vượt cách vừa mới biết kia (tuy hoàn toàn không thấy có người biết, nhưng lại biết rõ ràng mà tri thức, quan năng không thể với tới) cùng với cái sự biết của mình bằng đầu, mình, mắt, tai, mũi, lưỡi mà lâu nay từng "quen" biết, là hai hay là một cũng không rõ nữa, bỡi vì tự chúng đan xen lẫn lộn như có hai mà chẳng phải thật hai, mà như một thì cũng chẳng phải thật một, cũng chẳng phải là cái gì khác, mà đều thấy biết từ phía trên hai mắt, ngay trước mỏ ác. Có lúc, từ một cái nhìn trải lên sự vật bằng đôi mắt, nhận biết được sự vật nhỏ to, lớn bé, xanh vàng, trắng đỏ, tốt xấu, thấp cao vv…tất cả "được biết" bằng cái "ta biết" của thân tâm đang hiện hữu, mà cũng có lúc, khi nào thật vắng lặng, không một niệm gì phát sinh, thì cái thấy biết trong trẻo, bất động, không một vật, vô biên, vô hạn lượng bất chợt tuông ập vào mình (mà nhìn lại cũng chẳng thấy mình đâu), nhưng ngay đó trong tánh sáng xuyên suốt, bao trùm, trống không, vô biên, vô hạn lượng, vạn pháp trước mắt như mơ hồ, như huyễn hoặc, như có như không, như hư như thật, như vô số bọt xà phòng lơ lửng trong không, kể cả cái xác thân được nhận là "mình" một sát na trước, cũng như huyễn như hóa, như hoa đóm trong không, cũng được nhìn suốt, xuyên thấu như một cái bóng gương mờ, chẳng phải thật có. 

Cái thấy biết không gốc gác, "không thấy có ta biết", vắng lặng, trong trẻo, bao trùm, vô biên, vô hạn lượng. Vạn pháp đều tự như trong tánh biết lặng lẽ, sáng trong, bất động ấy. Rõ ràng từ một cái "tướng-không" (tạm gọi như thế) bao la, vô biên, vô hạn lượng, không hình tướng, lại là một cái biết toàn thể (biết mọi chiều, xuyên thấu, thấy suốt chứ không phải bị chia cắt làm mảnh múng một cách phiến diện lên bề mặt của sự vật), biết tất cả, biết rõ ràng trong chỗ không một đối tượng được biết, tức không phải dừng lại lên sự vật để biết nhờ móng khởi phân biệt, vì tất thảy những gì trước mắt (gọi là mắt chứ không có mắt, hay đúng hơn mắt ở đây là cái tánh thấy biết toàn thể, toàn biết) đều như huyễn, như hoá, kể cả người có cái tánh biết đang biết đó. Một sát na trước, bằng cái thấy biết thường tình của "ta biết", vạn pháp trước mắt và kể cả "ta" tưởng như thật có, như thật hiện hữu. Một sát na sau, bằng cái biết tuông ập bao trùm, xuyên suốt, "không thấy có ta biết" mà không gì không trọn một trong tánh biết như như đó; vạn pháp trước mắt kể cả "cái tướng ta" đang nhìn ngắm, chợt trở thành mơ hồ, huyễn hoặc, như hoa đóm trong không, hoàn toàn chẳng phải thật có. 

Trong chỗ thấy biết mơ hồ lẫn lộn đó, lúc ấy tôi cũng chẳng biết gì là thật mình, gì là đối lập với mình, cái chỗ "ta-thấy" là thật "ta" hay cái chỗ "không-thấy-có-ta" mà vẫn thấy mới là "ta" như thật. Hai cái thấy trước mỏ ác đan xen nhau, có lúc vì lăng xăng động niệm nên chỗ thấy giới hạn lên bề mặt của sự vật, phân biệt hình thể sắc màu, tính chất, động thái.  Gặp lúc bình ổn, vắng lặng thì cái thấy chơn không toàn thể xuất hiện, thấy mà như không thấy gì, không có gì để thấy, lờ đờ bất động như mắt con trâu đang nhìn vào hư không, một mình lặng yên, biếng lười nhai cỏ, mà chỗ thấy thì mênh mông, xa vời, xuyên suốt lên tất thảy sự vật, không điểm dừng lại.  Tính chất hai cái thấy biết trước mỏ ác tuy khác nhau trời vực, nhưng đan xen lẫn lộn một cách vi diệu, lạ lùng, như cái "chất ngọt trong miếng kẹo", khó bề rứt tách ngọt và kẹo ra làm hai phần riêng rẽ mà không làm cho cái người ngậm kẹo kia méo mó, biến dạng. 

Lúc mới đầu, trạng thái lờ mờ, lẫn lộn giữa hai cái biết ấy làm cho mình phân vân nghi hoặc, không biết cái biết nào mới là cái biết chủ thể chơn thật, cái biết nào là cái biết khách thể, huyễn hoặc, không thật, là lầm biết. 

Về sau này, khi gặp duyên lành được dẫn dắt bằng Phật pháp, hay nói rõ hơn là y theo lời Thầy dạy, ngày đêm chuyên chú hành trì kinh Kim-Cang và miên mật tham hỏi Công-án Thiền của Tổ-sư, tôi hốt nhiên nhận ra, cũng vì cái tâm luôn vọng động, vọng khởi chấp ngã, chấp pháp nên mới khiến cái tánh thấy biết bổn lai, nguyên uỷ mà ai ai cũng đang tự sẵn có, phải bị lu mờ, bị che lấp, nên tự thân mới bị lầm biết. 

Thế nào là cái tánh biết nguyên uỷ bị che lấp? - Tánh biết tự thể chơn không, tịch tĩnh, vô ngã, trong trẻo, tròn đầy, bất động, hay khéo sanh các pháp.  Mà đã làm thân hữu tình thì ai ai cũng đều sẵn có tánh này (nhìn vào đứa trẻ lúc mới sanh ra, ta có thể hình dung được khi tỉ mỉ so sánh nó với chính mình để dễ tìm ra chỗ khác biệt). 

Thế nhưng, do cái thức biết duyên sanh trong từng mỗi chúng sanh vốn vẫn không lìa tánh biết, trọn dung chứa trong tánh biết hốt nhiên vọng động, vọng chấp thân này pháp này làm thật có, tức chỉ biết nhìn về một hướng riêng biệt, nên thức biết ấy, cũng là cái "biết lầm" theo vọng thức do tập nhiễm vô minh, tức thời ngăn lấp tánh biết. Giả như ngay từ khởi đầu (đây chỉ là giả thiết) chúng sanh không khởi vọng niệm, chấp trước, thì tánh biết vẫn thường hiển hiện sáng trong, thật tánh vạn pháp phô bày, không gì che dấu được tánh biết, vì tánh  biết thường "biết" như thật, tự tánh là chủ thể vạn pháp, vạn pháp trùng trùng sanh khởi từ chỗ "diệu" của tánh biết chơn thường, nên vạn pháp không phải thật có, không có tự tánh. Thật tướng của vạn pháp đều không, là thật tướng không tướng, là huyễn hóa, không thật có, như từ một cái nhấn mắt mà có hoa đóm sanh khởi trong không. Hoa đóm luôn luôn là thứ huyễn giả, không phải thật có. 

Vì cái biết lầm ấy vọng biết vọng thấy thân tâm này và các pháp khác ngoài thân làm thật có, khiến tánh biết bị che lấp, không tự sáng suốt, không tự chủ để biết rằng các pháp kia biến hiện có không mất còn chỉ là do từ cái "diệu" của tánh này duyên sanh.

 Tự chỗ biết lầm sơ khai do chỉ biết nhìn về một hướng (vì chấp), chạy theo tập nhiễm vô minh, khiến đi vào cảnh giới nhị nguyên nhơn quả, tức phải trói buộc sanh tử luân hồi mà mình hoàn toàn không hay biết vì không phải là chủ thể được tự chủ. 

Lằn ranh giữa hai cái biết, biết bằng tánh biết chơn thật bổn lai và biết bằng thức biết trói buộc nhị nguyên nhơn quả, tuy rất mong manh, vì tự thân chúng đan xen nhau làm một, chưa từng rời lìa nhau (vì có thân này) nhưng do tâm ta lúc nào cũng khởi vọng chấp (chấp ngã, chấp pháp), tức chỉ biết trải nhìn về một hướng riêng biệt theo tâm ý mình, chỉ dùng có mỗi một cái biết theo tập để biết, khiến phải lầm biết, cũng là tự chính mình rời lìa tánh biết bổn lai ngày một càng xa hơn.  Tập nhiễm càng nhiều, vọng chấp càng lớn thì vô minh càng dày, chơn tâm càng bị che lấp sâu kín, tối tăm hơn, khiến cho muốn tìm lại tánh thấy biết nguyên ủy càng khó khăn hơn. 

Tánh biết bổn lai nguyên ủy, ai ai cũng tự gồm trọn đủ trong một thân này, chỉ có điều, do chỗ hành nghiệp nhơn quả ít nhiều, nặng nhẹ mà vô minh che lấp có sự mỏng dày, sáng tối, khiến cho việc hành trì Phật pháp để tìm lại tự tánh, ắc phải có chỗ lâu chóng khác nhau. Cũng chính vì thế mà phương tiện giáo hóa có đủ các pháp đốn tiệm khác nhau, nên mỗi người cũng cần phải biết trạch pháp cho thích hợp với từng căn cơ, trí tuệ, duyên phước của mỗi người, thì việc tu học mới có kết quả mỹ mãn. 

Đó đây trong Thiền-sử cũng có đề cập tới những người, tuy mới đầu chưa tu, nhưng thật ra từ lâu đời, lâu kiếp họ đã là những Đại Bồ-tát, phước đức gồm đủ, có duyên giáo hóa chúng sanh trong đời này, như Lục Tổ Huệ-Năng chẳng hạn, chỉ vừa mới nghe người khác tụng kinh Kim-cang, đã hốt nhiên sáng tánh Phật, chỉ có điều mới đầu còn chưa tỏ rõ, còn ngờ chỗ thấy biết của mình. Đến khi được Ngũ Tổ Hoằng-Nhẫn vây màn giảng giải bộ kinh trên, đến câu "ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm" thì tới lúc ấy, Ngài hoát nhiên đại ngộ. Chỉ khi ấy, thần khẩu của Ngài mới ứng xuất một cách như thật về tánh Phật chúng-sanh, cũng là thể tánh uyên nguyên mà Ngài trong ấy đang-là, đang tự làm một :

- Không ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh.
- Không ngờ tự tánh vốn chẳng sanh diệt.
- Không ngờ tự tánh vốn tự đầy đủ.
- Không ngờ tự tánh vốn không lay động.
- Không ngờ tự tánh hay sanh muôn pháp.
  (Pháp Bửu Đàn Kinh)

Khi cái biết bổn lai tỏ rõ, không còn lầm biết, thì nhìn lại thật tướng vạn pháp đều không, nên tự biết một cách rõ ràng, cảnh giới sanh tử tuỳ hiện một sát na trước là huyễn cảnh. Nghĩa là trước đó, vì cái tâm vọng chấp khởi sanh, nên mới có vọng cảnh được dựng lập, mới có tất thảy (huyễn) pháp bày ra.  Bằng một khi tâm sạch vọng động, tự thể thanh tịnh tròn đầy, không một vật, thì ngay đó liền tự biết như thật, các pháp kia đều là huyễn hoặc, không thật có, như hoa đóm trong không, không có tự tánh. Chính cái chỗ tự biết như thật trong đây, là mặt mũi chơn thật xưa nay của mình, chơn thiệt một nó, tự tại, thanh tịnh, thường hằng, bất động, mà thường khéo sanh các pháp. Nói khéo sanh các pháp là ngay trong chỗ chơn không, không một vật nhưng nếu xảy một chút vọng niệm sanh khởi, thì pháp pháp (vọng thức, vọng nghiệp) tuông sanh, vọng thành cảnh giới, nhơn quả phân biệt, như biển lớn hốt nhiên gặp gió, tức thì sóng cao sóng thấp lớp lớp tầng tầng lên xuống đuổi nhau, không sao kể xiết.

Người đang chấp nhưng thường không hay biết mình có chấp, cũng là tự trói buộc vô minh, nhắm mắt cắm cổ chạy theo những con sóng của vọng thức, tự tô bồi vọng nghiệp hết lớp này tới lớp khác, thì gọi đó là người mê. Biết ngoảnh đầu nhìn lại, biết tuỳ căn cơ duyên nghiệp mà mượn Pháp phật thích hợp để chơn-chánh hành trì, ắc có lúc tìm thấy lại tánh bổn lai chân thật của chính mình, lúc đó gọi là người tỉnh. 

Chợt tỉnh giác, vạn pháp phô bày, ngay đó, liền biết như thật, một sát na trước, do vọng chấp sanh khởi, nên vô minh che lấp tánh biết, tâm thức huyễn vọng chỉ hướng về một phía (chấp) mê mờ lẫn lộn không phân biệt được địa vị chủ, khách, tức ngộ nhận cái bóng nhỏ nhoi, rời rạc, huyễn hoặc, mơ hồ của khách thể biến hiện làm thành chủ thể "ta biết", mới khiến mình từ lâu kết thành hàng chuỗi biết lầm lạc sau lưng. Một sự lầm lạc tận cùng trong gốc rễ của sự hiểu biết, lầm lạc do từ một cái "chớm biết lầm lạc" đầu tiên phát sinh tự thuở lâu xa nào. Sự lầm lạc ấy chẳng khác nào như những bóng trăng hiện lên trên sóng nước.  Vừa chợt hiện ra là liền chấp mình làm thật có, tự nhận mình là một chủ thể đương nhiên, một cá thể độc lập "hữu ngã" có tương quan tương tác, có đến đi, qua lại, lên xuống, sống chết, to nhỏ, cao thấp, mất còn tương đối với những chủ thể khác như nó, bên cạnh nó, trong môi trường (cảnh giới) như nó. Nghĩa là mặc dù tự thể cái bóng trăng trên sóng nước chẳng phải thật có, mà như hoa đóm trong không, nhưng vì tự nó khởi vọng chấp có ngã pháp nên tướng ngã liền sanh. Ngã tướng đã sanh thì ngay tức khắc các tướng khác là nhơn tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng trùng trùng sanh khởi. 

Vừa trọn đủ các tướng tương quan tương tác, thì ngay tức khắc, vọng lập các khái niệm tương đối để phân biệt, cũng như từ đó theo thói quen (tập) tự trói buộc với những khái niệm và sự phân biệt theo khái niệm, mà không hề biết tự chính chúng chỉ là những cái bóng ảo được vọng lập, cũng như không hề biết rằng bản thể chơn thật của nó phải chính là ánh sáng lặng lẽ thường chiếu, như như, bất động, rộng lớn, không ngằn mé từ mặt trăng đang trang trải cùng khắp trên sóng nước kia. Nếu chúng biết tự quay đầu, thì liền biết như thật, bản thể ấy thu nhiếp hết về lại mặt trăng lơ lửng trên bầu trời quang kia, cũng chính là mặt mũi thường hằng xưa nay của chúng vậy. 

Vì sự lầm lạc trong hiểu biết xuất phát ngay tự thuở đầu tiên bắt đầu hình thành cái được gọi là sự hiểu biết (thức) của một mầm mống hữu tình nói chung và con người nói riêng, khiến ta đã làm những việc hết sức vô lý là bắt chính mình phải bôn ba kiếm tìm, nắm bắt, trói buộc ảo ảnh trong cái toàn cảnh ảo ảnh được gọi là trần gian, mà trong đó chính mình cũng là một ảnh ảo. Ao ảnh nắm bắt, cột buộc ảo ảnh, trong cái toàn cảnh ảo ảnh, thật phi lý. Tất cả mọi vật thể sinh động đều như đang mộng du trước cái nhìn của một con mắt thật biết. Còn cái biết lầm lạc tự trong gốc rễ thì khiến chúng ta "hành và động" trong cảnh giới mộng du mà không hề biết là mình đang trong trạng thái mộng du. 


Và mãi tới về sau này, tôi mới nhận ra được cái chỗ biết lầm của chính mình phải là từ trong vô lượng kiếp ảo như thế chứ chẳng phải mới đây. Sự nhứt tâm qui hướng về với Phật pháp cộng với lòng thiết tha cầu đạo giải thoát đã giúp tôi sửa chữa lại được chỗ biết "lầm" từ muôn thuở lâu xa của mình. 

Tôi đã quyết chí mượn con thuyền pháp để trở về lại bến kia, cái vết tích tự do cuối cùng còn loáng thoáng, mơ hồ, tồn đọng, còn sót lại trong tôi tự thuở xa xăm nào, trước khi có sự thấy biết lầm lạc, đen tối, mê mờ thống trị thân tâm này, cũng tức là tôi đang tự mò mẫm tìm về lại cội nguồn nguyên uỷ. 
 
Phật pháp tối thắng, nhiệm mầu đã giúp tôi truy tìm ra tông tích đâu là cái chỗ mơ hồ lẫn lộn trong sự hiểu biết, tức khám phá ra sự lầm biết từ trong tận cùng gốc rễ của chỗ khởi đầu cái biết ban sơ. Lại nữa, nhờ nương tựa pháp Phật mà tôi bình tâm nhận ra được cái việc bấy lâu theo hình bắt bóng là điều hết sức vô lý, khiến biết tự dừng chân quay đầu, cũng là cách tìm về lại nơi tự do cuối cùng trước lúc xuất phát của sự thấy biết ban sơ còn chưa lầm lạc. 

Nhiều lúc tự ngẫm lại, nếu như mươi năm trước, vào cái thời điểm hữu duyên được gặp hai Thầy, lúc ấy tôi không có một quyết định hợp thời và sáng suốt là nhứt tâm qui y Tam-Bảo cũng như quyết chí theo hai Thầy tu học, thì tới giờ này chẳng biết mình sẽ ra sao nữa. Cái thân xác này ắc vẫn thế, hay có thể tốt béo hơn không chừng, tiền bạc cữa nhà có thể khấm khá khang trang hơn, nhưng chắc chắn một điều là việc sanh tử trước mắt, mà cũng là điều khó tránh khỏi, sẽ làm mình lo lắng, khổ đau, sợ hãi. 

Còn bây giờ, nhờ Phật pháp soi đường chỉ lối, tôi không còn lầm biết ở sự đến đi của mình, tự coi sự đến đi nhiều lần như thế nữa ở vị lai vào cảnh giới này hay cảnh giới khác cũng chỉ là sự trải lòng, thương xót, chung tay góp sức để làm thức tỉnh những ai cùng mình có duyên trong cuộc trần này, cũng là thực hành Bồ-tát hạnh như từ nhiều đời đã từng phát nguyện. Không còn lầm biết vì vọng chấp phân biệt, tức chợt sáng tỏ thì liền biết như thật, vạn pháp vốn không, tự thể phiền não tức thị Bồ đề, sanh tử tức Niết-bàn tịch tĩnh, thì còn chướng ngại nào trong việc đến đi, ra vào nhơn quả. 

Sự đến đi ấy không phải thật có đến đi, chỉ vì dưới con mắt lầm biết theo thế thường, mà nó mới được thấy là có đến có đi mà thôi; còn dưới con mắt biết tự thể vô ngã, thường hằng, chân thật, là chủ thể tuyệt đối, như như bất động,  tất thảy pháp đều như huyễn, tuỳ duyên huyễn sanh huyễn diệt mà thôi. 

Tuy vẫn biết cái chỗ biết của mình đối với đạo pháp còn quá ít ỏi, nhỏ nhoi và hạn hẹp, chẳng khác một chiếc lá đối với rừng cây, như ánh sáng của con đom đóm giữa đêm rằm, như một vốc nước đối với đại dương mênh mông.

Nhưng trộm nghĩ, với sự nhiệm mầu của Phật pháp, thì tuỳ chủng tánh, căn cơ, tín lực cũng như tâm lượng vì cầu giải thoát sẵn được tích chứa từ lâu xa, mà những người, nếu hữu duyên, thì pháp nào, phương tiện nào cũng đều có thể độ người, ai ai cũng có thể nương nó để tự chèo chống mà sang bờ kia. 

Nghĩa là, do mê và ngộ không có lằn ranh phân cách, giống như hai cái thấy biết trước mỏ ác, mặc dù luôn đan xen, lẫn lộn nhau trong cùng một chỗ, nhưng nếu là người chưa đủ duyên phước, ắc cũng khó bề phát hiện nhanh chóng. Bằng người sẵn có duyên phận với các pháp Đại-thừa, Tối thượng thừa của Phật, thì việc phát hiện ra nó cũng không phải là điều khó khăn. 

Đang trong cơn mê chợt tỉnh, thì chỗ chợt tỉnh biết mình đã mê, đó là ngộ, là giác. Mê và ngộ, nói xa nhau thì thăm thẳm, cách biệt ngàn trùng, không gì xa hơn. Nói gần thì cái sự gần ấy không gì gần hơn, cũng chính là hai cái thấy biết trước mỏ ác vừa nói trên kia, chưa từng lìa nhau, mà luôn dung chứa, lẫn lộn trong nhau. 

Chợt ngộ thì từ-bi tâm hốt nhiên bộc phát, thương khắp chúng sinh mà không phân biệt chủng loài, cũng như nhanh chóng tìm phương tiện để giác lại những người đang lầm than, tự trói buộc nhơn quả, giống như mình đã từng mê mờ một sát na trước đó. Một cách diễn tả thật giản đơn và dễ hiểu, đó là hiển Bồ-tát tâm, hành Bồ-tát đạo vậy. 

Giống như mọi người, tôi cũng có rất nhiều bạn hữu trong đời. Có những người bạn gần gũi, thân thiết thường ngày đến với tôi, và gặp lúc nào thấy thuận hợp nhơn duyên, tôi thường khuyên các bạn nên nhanh chóng quay đầu, tuỳ căn cơ mà trạch pháp thích hợp để tu hành. Nhưng có một số bạn, dĩ nhiên hầu hết đều là bạn già, tỏ ra hoài nghi ở chỗ tuổi tác của mình, cho rằng không biết thời gian còn lại ít ỏi quá thì có tu kịp nữa chăng. Những bạn ấy thường tỏ vẻ ngao ngán mà phân trần rằng, đã gần xuống lỗ rồi còn nghĩ chi tới chuyện tu hành, tu làm sao kịp nữa. Hoặc cũng có bạn lại nói rằng, có người bỏ cả cuộc đời để đi tu mà đến chết thì trói buộc vẫn hoàn trói buộc, huống là tôi đây sức đã tàn lực sắp tận, tháng ngày còn lại chẳng được bao nhiêu, thì dẫu có tu cũng chẳng tới đâu. Vả lại tu hành khó quá, phí công vô ích, thôi hẵn đợi kiếp sau. 

Tuy nhiên cũng có một số người nhanh chóng nhận ra cái khổ của sanh già bệnh chết, cũng là nỗi khổ trần gian nhơn quả trói buộc. Những bạn già ấy liền nhứt tâm qui hướng về với Phật đạo, ngày đêm tích cực hành trì một pháp thích hợp, không lâu sau đó, có được kết quả bước đầu là thân tâm thanh tịnh an ổn, không còn lo nghĩ tới việc đến đi, cũng như biết được cái lẽ đến đi cũng chỉ là huyễn ảo, do tự thân vọng niệm vọng chấp mà thôi. 

Thiết nghĩ, việc đến với Phật đạo sớm hay muộn cũng đều là nhơn duyên cả, nghĩa là nghiệp thức vô minh kết buộc sâu dày, ít làm việc phước thiện   thì dĩ nhiên sự thức tỉnh cũng phải lâu hơn những người nhẹ nghiệp, nhiều phúc đức. Tuy nhiên, như chúng tôi đã có trình bày ở trên, mê và ngộ vốn chẳng có hai đường, chỉ như người chiêm bao chợt tỉnh. Cho nên, không hiếm trường hợp có người tới lúc gần chết mới sực tỉnh thế nào là lẽ trói buộc của nhơn quả, liền  xin qui y Tam-Bảo. Vừa qui y xong, nhờ căn trí và phước phần vốn sẵn tích chứa, lại có duyên lành được bậc thiện tri thức trực tiếp giảng giải Đại thừa, Tối thượng thừa pháp, liền hốt nhiên tỏ ngộ bổn tâm, thần thái đổi thay trông thấy rõ rệt, sắc diện thanh thản như vừa trút đi một gánh nặng trên thân, mỉm cười an bình lặng lẽ ra đi. 

Phật đạo nhiệm mầu như vậy đó! Thế tại sao những người như tôi, như các bạn, ở vào cái tuổi được cho là thọ rồi, nhưng đầu óc còn sáng suốt, sức lực còn khoẻ mạnh sao không biết trạch pháp mà tu. Theo tôi, với lòng thiết tha cầu đạo giải thoát thì không thể căn cứ vào tuổi tác, vì giữa cái mê và ngộ đâu có lằn ranh, đâu có xa xôi, đâu có dính dấp gì tới tuổi tác, thành phần xã hội, hay học thức? Mê và  ngộ giống như đang sống với chiêm bao chợt giật mình tỉnh giấc mà thôi. Tôi mong các bạn đồng trang lứa với tôi mà lâu nay lừng chừng, do dự, chưa chịu đến với Phật đạo hay ngại ngần, hoặc nghi ngờ về tuổi tác, sức khoẻ, hay trí tuệ không kịp hoặc không đủ để tu chăng? Các bạn đừng lo, có cả một rừng pháp môn tối thắng để các bạn tuỳ ý lựa chọn tu học theo từng phước duyên đặc biệt của mỗi người. Tỉ như trên thế gian có bao nhiêu bệnh, thì đã có sẵn từng bấy nhiêu loại thuốc để chữa khỏi những bệnh ấy. Phật pháp cũng thế, tuỳ căn cơ, trí tuệ, phước đức, duyên nghiệp thấp cao, nặng nhẹ của mỗi người mà có từng pháp tối thắng đối trị tương thích. 

Theo kinh nghiệm của tự thân, tôi cho rằng điều cốt lõi để khiến các bạn có tự vượt thoát được chính mình mà thăng hoa, bay bổng hay không là các bạn có niềm tin mãnh liệt vào pháp giải thoát của đức Phật hay không, có nhứt tâm vì cầu thoát khổ trói buộc sanh tử hay không, có vui thích như pháp hành trì hay không. Bằng có cả một đời để tu mà tu giải đãi, hình thức, tự dối lừa, che đậy thì chưa chắc đã hơn người chỉ còn một ngày để tu mà biết hết lòng như pháp hành trì một cách nghiêm túc, đến mất mạng táng thân cũng không biết sợ. Phải một đời hoặc nhiều đời tu mới có thể sáng tỏ tánh biết, nhưng mà một ngày thật tu, một giờ thật tu cũng vẫn có thể thành tựu được công đức ấy, vì pháp Phật nhiệm mầu, vượt quá hạn lượng suy lường tính đếm theo không gian và thời gian, cũng như trí năng của con người. 

Do có nhiều bạn đạo gần gũi thân thiết muốn tôi ghi chép lại một cách đại lược con đường đến với Phật pháp của một người được sinh ra trong một gia đình không phải là Phật giáo thuần túy, quá nửa đời người mới biết đến với Phật, cũng như kinh nghiệm tu học mà tôi đã trải qua (sẽ viết lại tỉ mỉ - Con đường đến với Phật pháp) để ai đó trong số những bạn đạo của chúng ta tự thấy có chỗ tương ưng, tương thích thì có thể mượn pháp này để tự làm lợi lạc, tự vượt thoát cái biết sai lầm từ thuở được biết làm người. 

Mặc dù học hành ít ỏi, đạo học chẳng có bao nhiêu, nhưng vì cái ơn đối với đạo pháp quá lớn, không phải một đời một kiếp mà có thể trả hết được, nên mới tuỳ thuận nhơn duyên đời này mà viết ra, không ngoài mục đích thiết tha kêu gọi những người đồng trang lứa đừng mặc cảm tuổi tác mà hãy mạnh dạn phát tâm tu trì. Với tôi lúc này, tuy sức khoẻ có kém, phỏng đoán thời gian còn lại ít ỏi nhưng cũng cố gắng viết ra, gọi là chút đền ơn trong muôn một đối với ân sâu ba đời chư Phật vậy. 

Bài viết ra là để chìu lòng, thuận ý theo một số bạn bè gần gũi và thân thiết yêu cầu. Và cũng vì là thứ ngôn ngữ tự thuật nên dù cố tránh đến đâu cũng không làm sao không dùng tới cái tiếng "tôi" muôn đời đáng ghét, mà có thể nói ra được. Rất mong được các bạn đạo từ bi hết lòng hỷ xả. 

 Nam-mô Thường Tinh-Tấn Bồ-tát Ma-ha tát. 
 

(Niềm tri ân sâu thẳm vô bờ, xin gởi về Bổn-sư và Pháp-sư Kính mến)

Nhuận-Bảo

Nổi nóng lúc bị khiêu khích, Terrence đã bào chữa như sau :" Tôi không thể làm khác được. Tôi là một người rất nóng tánh, và tôi nghĩ rằng tôi sẽ luôn như thế." Ðây là một trong những câu thông thường mà chúng ta hằng nghe, nơi những người tin rằng họ là những kẻ kém may mắn luôn chịu những phiền toái của cuộc đời trong khi đó những người khác thì hẳn là sung sướng hơn và không có khuyết điểm nầy.

Trong quyển sách bán chạy nhất "Bảy thói quen" , Stephen Covey kết luận cho chúng ta thấy rằng con người không bao giờ là nạn nhân của thuyết quyết định di truyền ( truyền từ đời nầy sang đời khác) hoặc thuyết quyết định tâm lý (cha mẹ làm cho mình như thế) hoặc thuyết quyết định môi trường chung quanh (những người chung quanh làm cho mình như thế). Những lý thuyết nầy tin rằng có một sự liên hệ tự động giữa sự kích thích và sự phản ứng, được định trước và đến từ phía bên ngoài.

Một chút suy nghĩ chính chắn cho thấy rằng có một khoảng cách hệ trọng giữa sự kích thích và sự phản ứng - khoảng trống nầy là điểm mà chúng ta có thể thực tập và được coi như là một vốn liếng của con người : Tự do nhân quyền, khả năng chọn lựa phản ứng của chúng ta. 
Nếu có một liên kết tự động giữa 2 điều nầy trong cuộc sống của chúng ta, là vì chúng ta chọn lựa để được tự bảo tồn. Và nếu chúng ta có thể liên kết được chúng, thì chúng ta cũng đương nhiên có khả năng cắt đứt chúng.

Theo kinh nghiệm trong trại tập trung Ðức, Viktor Frank, trong quyển sách ''Tìm hiểu ý nghĩa của con người'", đã phổ biến khái niệm sự tự do gọi là "freedom" khác với sự tự do gọi "liberty". Sự tự do "liberty" chỉ định sự hiện diện của nhiều thứ mà nơi đó tôi có thể lựa chọn. Tự do thật sự "freedom" thể hiện một sức mạnh bên trong để thực hành những lựa chọn của mình -
phản ứng hay không phản ứng - và không chỉ đơn thuần bằng phản ứng cách nầy hay cách khác.
Một khi chúng ta thấy rõ sự khác biệt của những điều nầy, cảm nhận được sức mạnh của nội tâm, thì ta sẽ có cơ hội để sửa đổi, cho dù đó là những thói quen xấu lâu đời. 

Chúa Jesus cũng có nói, " Muốn người ta đối với mình như thế nào thì nên đối xử với người chung quanh như thế đó". Nếu ta gieo toàn những hạt giống tốt thì quả tốt sẽ không thiếu. Nếu luôn có những quả tốt thì những thế hệ tiếp nối sẽ luôn được sống trong sự tốt lành.

Trong quyển "Từng bước an lạc", Thầy Nhất Hạnh có kể câu chuyện của một cậu bé 11 tuổi, cậu rất giận cha của cậu. Mỗi lần cậu bé chạy chơi té ngã, thì cha cậu lại la mắng cậu. Cậu bé tự hứa rằng sau nầy cậu lớn lên, cậu sẽ không bao giờ phản ứng như cha của mình. Nhưng vài năm sau, ngày nọ, em gái của cậu té xích đu và bị thương tích. Lúc đó, cậu bé tự dưng cảm thấy rất là tức giận. Cậu muốn chạy lại la em của mình; nhưng ngay khi đó, cậu dừng lại được, vì lúc ấy cậu đã biết tập quán chiếu và tập hít thở, cậu đã kịp nhận ra cơn giận dữ và đã ngừng lại kịp thời.

Trong khi mọi người chạy lại lo lắng cho em cậu, thì cậu tránh thật xa và bắt đầu hít thở để hóa giải cơn giận của mình. Thình lình cậu bé nhận ra rằng mình đã phản ứng y hệt cha của mình. Cậu bé nói với Thầy Nhất Hạnh sau đó, " Lúc đó, con biết nếu con không làm gì để đối trị cơn giận trong lòng, thì sau nầy con sẽ trao truyền lại cái giận đó cho con của con." 
Và cậu bé cũng nhận ra rằng cha của cậu cũng thế, cũng là nạn nhân của cơn giận được trao truyền lại. Và khi mà cậu tiếp tục tập quán chiếu, thì cơn giận của cậu cũng được hoán chuyển và mất hẳn theo thời gian thực tập.

Mỗi người chúng ta đều có sức mạnh để trở thành bất cứ hạng người nào mà ta muốn - chỉ khi nào ta nhận diện được sự tự do nội tại mà ta đang sở hữu, và biết sử dụng nó một cách thích nghi. 
Bước đầu tiên : Hãy chú ý đến những gì đang xảy ra chung quanh ta, chẳng hạn, thấy mình đang phản ứng một cách thái quá. Quan trọng là ngay trong lúc nầy, phải biết dừng lại, dừng lại trước khi có những phản ứng không hay. Trong khoảng cách giữa thấy nghe và phản ứng, ta hãy tập trung để nắm lấy cái khoảng cách đó mà tự hỏi rằng, " Có cần thiết là ta phải phản ứng ngược lại không ? Có cách nào khác để mà phản ứng hay không ?"
 

Erasto Fernandez - Mỹ Thanh dịch Việt

"Ở đây, này Mahànàma, vị thiện nam tử, với những tài sản do nỗ lực tinh tấn thu hoạch được, do sức mạnh của cánh tay gom góp lại, phải trả bằng những giọt mồ hôi đổ ra, làm một cách hợp pháp, cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường cha mẹ..." (Tăng Chi II, 106).

Ngài Xá Lợi Phất, trong kinh Dhananjàni (Trung Bộ II, 540), cũng nói rõ ý tứ của Phật là phải làm điều lành, không làm điều ác để phụng dưỡng cha mẹ.

"Này Dhananjàni, nhà ngươi nghĩ thế nào? Một người vì cha mẹ, làm các điều phi pháp, làm các điều bất chánh, hay là một người vì cha mẹ, làm các điều đúng pháp, làm các điều chân chánh, thì ai tốt đẹp hơn?".

"Thưa Tôn giả Sàriputta, người vì cha mẹ làm các điều phi pháp, làm các điều bất chánh, người ấy không tốt đẹp. Và thưa Tôn giả Sàriputta, người vì cha mẹ làm các điều đúng pháp, làm các điều chân chánh, người ấy tốt đẹp hơn".

Và ngài Sàriputta kết luận:

"Này, Dhananjàni, có những hành động khác, có nhận, đúng pháp, với những hành động này, có thể phụng dưỡng cha mẹ, không làm các điều ác, làm các điều lành. Những người làm các điều ác để nuôi dưỡng cha mẹ, cũng không thể tránh khỏi quả báo của những hành vi bất thiện của mình. Và như vậy, không thể lấy lý do nuôi dưỡng cha mẹ để tự cứu mình và bào chữa cho những hành vi bất chánh của mình".

Kinh Dhananjàni tiếp đó, giải thích rõ, các con cái, vì mẹ cha mà làm điều ác, điều bất thiện thì cũng sẽ chịu quả báo, kể cả đọa địa ngục, và không thể viện lý do rằng, mình làm điều ác để phụng dưỡng cha mẹ, cho nên không chịu quả báo, không đọa địa ngục.

(Theo Đạo Phật và chữ hiếu - HT.Thích Minh Châu)

Thứ nhất là bài học về chọn lựa đề tài.

Muốn diễn giảng có thông tin và hấp dẫn được người nghe thì giảng sư phải  chọn lựa cho được một đề tài mới lạ và hữu ích.

Phật pháp mới lạ vì đó là sự phủ nhận tận gốc rễ tất cả những cái gì mà phần đông người đời đã hiểu biết và đang ham muốn. Ai cũng tin có một cái ngã thì đức Phật dạy vô ngã. Nhiều sự vật mà ta cho là thường thì đức Phật khẳng định là vô thường. Mọi người đang mê say với tài, sắc, danh, thực và thùy, nhưng đức Phật  gọi đó là những cái bẫy sập mà người trí phải biết xa lánh, v.v… Tuyên thuyết giáo pháp nhiệm mầu, đức Phật đã nêu một phản đề lớn đối với phần còn lại của văn minh và tư tưởng nhân loại.

Phật pháp hữu ích vì đức Thế Tôn đã đặt ra và giải đáp một vấn đề có quan hệ sinh tử với con người. Đó là khổ và diệt khổ. Phật giáo, như nho sĩ Nguyễn Công Trứ đã quan niệm trong bài hát nói có tiêu đề Vịnh Phật, là chiếc “thuyền từ” vớt những người “chìm đắm” trong bể khổ để đưa lên “cõi tĩnh”. Cuộc đời còn lắm khổ đau, cõi nhân sinh còn nhiều hệ lụy thì giáo pháp của đức Thế Tôn mãi mãi cần thiết như một thứ thần dược để chữa trị tâm bệnh của muôn vạn con người đang vì tham, sân, si, mạn, nghi mà gây đau khổ mình và đồng loại.

Thứ hai là bài học về giới hạn đề tài.

Đề tài phải được giới hạn để bài thuyết pháp được tập trung và nhất quán.

Đề tài đã được xác định rồi thì nhập đề, thân bài và kết luận không được nói ra ngoài giới hạn ấy. Suốt 49 năm hoằng pháp độ sinh, đức Như Lai chỉ thuyết giảng một chủ đề được tóm tắt vào hai chữ giải thoát. Đức Như Lai từng tuyên thuyết: Nếu nước đại dương có một vị là vị mặn thì đạo ta cũng chỉ có một vị là vị giải thoát. Cần nhớ rằng dù bị khiêu khích, khi kẻ ngoại đạo đặt ra những câu hỏi “siêu hình” như sau khi chết ta còn hay không còn, ta vừa còn hay vừa không còn, đức Như Lai cũng không trả lời để khỏi phải nói ra ngoài  giới hạn của vấn đề đã xác định.

Thường có một số người không thể nói gì mới lạ và sâu sắc khi vượt ra ngoài phạm vi  kiến thức chuyên môn của mình. Nhưng đức Phật không ở vào trường hợp ấy. Bằng tuệ giác, bậc Thầy của trời và người đã chứng ngộ được chân lí, đã có hiểu biết bao trùm mọi lãnh vực. Nhưng Người không muốn nói ngoài chủ đề để bảo đảm tính nhất quán của hệ thống tư tưởng, để không làm rối trí, phân tâm và gây trở ngại cho đệ tử trên đường tu học. Có một lần từ trong rừng đi ra với một nắm lá ở trong tay, đức Phật nói với đệ tử rằng những điều Người biết nhiều như lá trong rừng nhưng những điều Người nói thì ít như lá trong tay.

Thứ ba là bài học về nghệ thuật diễn đạt ý tưởng bằng hình tượng, bằng ảnh dụ hàm súc và sinh động.

Biểu đạt bằng hình tượng là đặc trưng của ngôn ngữ thơ. Hình tượng là hình ảnh gợi tả nhiều ý nghĩa. Ví dụ trước mắt chúng ta đang có một cái giếng là hố đào thẳng đứng, sâu vào lòng đất, dùng để lấy nước. Nhưng khi hình ảnh giếng nước ấy đã đi vào thơ thì nó trở thành hình tượng để gợi tả cho người đọc biết bao tâm trạng, biết bao nỗi niềm:

“Tưởng giếng sâu anh nối sợi dây dài,
Ai ngờ giếng cạn anh tiếc hoài sợi dây!”.

Tụng đọc kinh sách của Phật giáo, Phật tử tiếp xúc thường xuyên với những hình tượng mà các nhà Phật học thường gọi là ảnh dụ. Những ảnh dụ này giúp người đọc lãnh hội đầy đủ ý nghĩa sâu sắc của câu kinh mà không cần giải thích dài dòng. Nói đến nhận thức tương đối của con người về chân lí tuyệt đối, đức Phật dùng ảnh dụ người mù sờ voi. Nhắc nhở đệ tử  phải biết lấy Phật pháp làm phương tiện để tu chứng, đức Như Lai mượn hình tượng chiếc bè dùng để đưa người qua sông. Giải thích cho đệ tử biết do mê lầm, do vọng tưởng mà con người phải chịu khổ đau, đức Thế Tôn lấy hình ảnh một sợi dây thừng mà chúng sanh tưởng lầm là con rắn, v.v…

Với ba đặc điểm vừa nêu ở trên về nghệ thuật diễn giảng, giáo pháp của đức Thế Tôn vốn khó hiểu đã không còn khó tiếp thu với mọi người, giáo lí của đức Như Lai vốn khô khan đã trở nên sinh động và dễ dàng thấm sâu vào tâm hồn của đại chúng, lời dạy của Đấng Giác Ngộ có một tầng nghĩa ở dạng tiềm năng của ngôn ngữ thơ để có thể phù hợp với căn cơ của mỗi người. Luân lưu như một dòng sông dễ dàng tiếp nhận vào lòng nó cảnh sắc của đôi bờ, Phật giáo thích hợp với mọi không gian và thời gian để trở thành chân lí vĩnh hằng của nhân loại.

Tâm Hỷ 

Nguồn Tập San Pháp Luân 37

 Quốc Bảo

Nguồn Tập San Pháp Luân 37

Thích Hạnh Tuấn

Tài liệu tham khảo
- Hales and Williams, An Invitation to Health, Benjamin , 3rd edition, 1986.
- Health Magazine, July 01st, 1982. p.16.
- New Scientist 21, February, 1988, pp. 38-39.
- American Medical News, May 5th, 1989, p. 34.
- Hebert Benson, The Relaxation Respond, William Morrow, New York, 1975.
- Psychology Today, January, 1981, p. 87.
- Guy and Claxton, Beyond Therapy, Wisdom, London, 1986.

Nguồn Tập San Pháp Luân 37

(Tổ Khánh Hòa)

Từ ngàn xưa cho đến ngày nay, Phật Giáo đồ khắp năm châu đã đón nhận ánh sáng khai ngộ của Ðức Phật bằng sự chân thành cung kính và tri ơn vô cùng vô tận. Khi còn là Thái tử Tất Ðạt Ða, nhận thấy cảnh sanh lão bịnh tử, đem đến sự thống khổ cho nhân loại, Ngài quyết tâm ra đi tìm đạo giác ngộ giải thoát cho chúng sinh. Trải qua nhiều chặng đường cầu đạo gian lao, với sáu năm kiên trì khổ hạnh, Ðức Phật đoạn trừ được hết tham ái, lậu hoặc và vô minh, chứng đắc quả vị vô thượng chánh đẳng chánh giác, trở thành Ðức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Sau khi đắc đạo, Ðức Thế Tôn nhắn gởi nhân loại thông điệp: "Tất cả chúng sanh đều bình đẳng trong Phật tánh, không phân biệt giai cấp quí tộc hay hạ tiện. Ta là Phật đã thành, tất cả chúng sanh đều có khả năng thành Phật". Nghĩa là không có giai cấp phân biệt trong Phật tánh, khi mê lầm là chúng sanh, khi giác ngộ sẽ thành Phật. Ai cũng có Phật tánh giống nhau và có thể tu hành để thoát vòng luân hồi sanh tử. Ðó chính là "Suối Nguồn Bình Đẳng Tánh" chân thật tuyệt đối.

Sự Bình Ðẳng Trong Nhân Gian:

Xưa kia, xã hội sống dưới sự thống trị của giai cấp giàu có và đầy quyền lực. Do đó, tạo ra nhiều bất công và bất bình đẳng về vật chất, quyền lợi và địa vị. Nhân gian thống khổ lầm than, đấu tranh, hận thù, chết chóc luôn xảy ra. Vì phải chịu đựng sự áp bức bất công, đau khổ, nghèo đói, và ly tán, người dân thường hay cầu khẩn, van xin, để được nhiều điều ước muốn bình an như ý. Họ tìm tới những thuật sĩ và đạo sĩ, chuyên dụ dẫn mê hoặc tín đồ nhẹ dạ, nhắm mắt tin tưởng những vị thần thánh huyền thoại tưởng tượng, đầy vạn năng, có thể ban phước giáng họa theo lời cầu khẩn van xin. Dựa vào những ảo tưởng mơ hồ đó, thường không được như ý, con người chìm đắm trong đau khổ và thù hận, chiến tranh bùng nổ khắp nơi. Ngày nay, luật pháp do con người đặt ra, tôn trọng nhân quyền trong xã hội tuy có tiến bộ, bình đẳng được cải thiện trong một số lãnh vực cần thiết về đời sống, đạo đức được đánh giá cao, nhưng đó chỉ là bình đẳng tương đối trong thế gian mà thôi.

Trong đời sống gia đình, giữa vợ chồng, con cái, sự bình đẳng được đặt vào vị trí cho từng thành viên. Ðạo đức giữa vợ chồng là phải có sự tôn trọng, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau. Cha mẹ phải có trách nhiệm về sự trưởng thành của các con. Phận làm con cũng phải vẹn tròn hiếu đạo đối với cha mẹ. Như vậy ngay trong gia đình, sự bình đẳng tương đối đem lại an lành và hạnh phúc. Ðạo đức xã hội được cải thiện, đời sống bớt đi tranh chấp, phân biệt đối xử, phải trái, hơn thua, được mất, giấc ngủ mọi người tương đối được bình yên. Kinh Pháp Cú có dạy:

Người hơn thì thêm oán

Kẻ thua ngủ chẳng yên

Hơn thua đều xả bỏ

Giấc ngủ được bình yên.

Suối Nguồn Bình Ðẳng Tánh Trong Nhân Quả:

Chân lý nhân quả chi phối việc thiện ác từ quá khứ, hiện tại và vị lai, trong nhiều đời nhiều kiếp. Những hành vi thiện ác đều bình đẳng trong nhân quả, không có sự biệt trừ. Ai tạo nhân lành thì hưởng kết quả an vui, ai gieo nhân ác thì lãnh hậu quả đau khổ. Con người nếu biết dừng các nghiệp nhân xấu ác, bất thiện từ trước, ngày nay biết tạo nhiều nghiệp nhân thiện lành phước báu; đến khi nghiệp quả, nghiệp báo xảy đến, còn gọi là quả báo, con người cũng phải đền trả, nhưng nhờ có phước báo nên chỉ đền trả một cách nhẹ nhàng hơn. Ðó chính là “Suối Nguồn Bình Ðẳng TánhTrong Nhân Quả”. Kinh Pháp Cú có dạy:

Hận thù diệt hận thù

Trên đời không thể có

Từ bi chuyển hận thù

Hận thù sẽ tự diệt.

Như muốn được an lạc hạnh phúc, con người phải biết xả bỏ oán kết với người, lấy ân báo oán, oán nghiệp sẽ tự tiêu tan. Người muốn tạo phước đức, để không phải đền trả quả báo một cách nặng nề do nghiệp nhân cũ, trước hết phải tự thanh lọc thân khẩu ý cho toàn thiện, tự chế tham sân si của bản thân, tu nhân tích đức, giúp đỡ người hoạn nạn. Ðó là phép tu chuyển nghiệp tốt nhất.

"Suối Nguồn Bình Đẳng Trong Tánh Trong Nhân Quả", là tự thân mỗi người khi sanh ra trong thế gian này đều khác nhau về hoàn cảnh, phước báo, khả năng, thể chất, tri thức. Hiểu rõ được các sai khác này là sự suy nghĩ chân chánh, trong bát chánh đạo gọi là chánh tư duy. Từ đó, chúng ta sẽ sống vì người, nghĩa là không so đo, không hơn thua, không ganh ghét đố kỵ và không thù hằn vô cớ với người.

Chúng ta cảm thấy vui với hạnh phúc của người, biết chia sẻ nỗi khổ của người bất hạnh, biết cách đối xử với nhau bằng sự chân thật của lòng bình đẳng vị tha. Nếu con người luôn sống đời phạm hạnh đạo đức, tâm tánh bình đẳng khiêm cung, lòng bao dung và bình đẳng với người kém phước hơn mình, chính là nhân lành đem về kết quả an vui. Sống trên đời không ai muốn bị sỉ nhục, tài sản bị chiếm đoạt, hay bị mất thân mạng. Những hành động tốt giúp đỡ người cô thế, an ủi người bị thất bại, lòng tôn trọng người sẽ được người tôn kính trở lại.

* Tôn trọng nhân phẩm người như nhân phẩm của mình

* Tôn trọng tài sản người như tài sản của mình.

* Tôn trọng sinh mạng người như sinh mạng của mình.

Suối Nguồn Bình Ðẳng Tánh Trong Ðạo Phật:

Ðức Phật như một tấm gương sáng ngời, đạo hạnh của Ngài chuyển hóa được xã hội đầy những chia rẽ, bất công, trở về đời sống đạo đức. Giáo lý của Đức Phật là "Suối Nguồn Bình Đẳng Tánh" công bằng tuyệt đối, đã đem mọi người trong xã hội ngồi gần lại với nhau. Đạo Phật dạy, giữa người với người một cái nhìn khinh mạn, một cử chỉ chê cười cũng không nên có.

Ngày nay, mọi người gặp nhau trong chùa, thường chắp tay chào nhau một cách cung kính, đó là thể hiện sự trân trọng Phật Tánh bình đẳng sẵn có của mỗi người, không phân biệt tại gia hay xuất gia, hoặc tướng giàu, tướng nghèo, địa vị cao hay thấp. Khi chào nhau như vậy, tâm con người trở nên khiêm hạ vô tư, tinh thần bình đẳng tánh trong đạo Phật là không thấy mình lễ và không phân biệt người nhận lễ. Nhất thiết chúng sanh giai hữu Phật tánh. Ðó là hình ảnh thật đẹp và cao quí vô cùng của những người biết tôn trọng "Sự Bình Đẳng Tánh Trong Đạo Phật".

Căn bản của đạo Phật là sự sáng suốt ngay tự thân tâm thanh tịnh, rèn luyện người tu đức tánh bình đẳng bằng Phật tâm, Phật tánh. Con người muốn tu phải diệt lòng tham lam, sân hận, si mê và ích kỷ ngã mạn, trở về với "Suối Nguồn Bình Đẳng Tánh" chân thật cao thượng theo lời Phật dạy. Sự tôn trọng nhân phẩm tất cả mọi người, từ hành động thân khẩu ý đều do tâm từ thanh tịnh mà ra. Đạo Phật khuyến khích con người tu tâm dưỡng tánh, khai mở trí tuệ, tăng trưởng thiện căn, tạo nhiều phước đức, an lạc và hạnh phúc khắp mọi nơi. Kinh Pháp cú, Đức Phật dạy:

Tâm dẫn đầu mọi pháp

Làm chủ và tạo tác

Lời nói hay hành động

Với tâm từ thanh tịnh

Hạnh phúc sẽ theo ta

Như bóng không rời hình.

Diệu Dụng Của Suối Nguồn Bình Đẳng Tánh:

Khi bản tánh cao thượng của con người không còn thấy ai hơn ai kém, không còn tánh kiêu căng ngã mạn, con người sống trong Phật tánh sáng suốt của "Suối Nguồn Bình Đẳng Tánh", nghiã là luôn luôn sống với tâm giống như chư Phật. Sự an lạc chân thật của người có tâm hạnh bình đẳng ảnh hưởng đến những người thân sống chung quanh, cũng là gương giác ngộ sáng suốt lợi tha hiệu quả vô cùng. Tuy con người mê ngộ không đồng, nhưng Phật tánh đều bình đẳng. Người biết cách tu, không phân biệt tại gia hay xuất gia, có được tánh khiêm cung và bình đẳng, sẽ gặt hái được rất nhiều điều lợi ích cho cuộc sống. Muốn có được công đức và phước đức, dùng làm chiếc thuyền vượt qua biển khổ phiền não vô cùng vô tận từ nhiều đời kiếp, chúng ta cố gắng làm được 10 điều sau:

Tâm cầu đạo, nhiệt thành tinh tấn Biết hổ thẹn, ghê sợ tội lỗi Không độc hiễm, thù oán hại người Không ganh tỵ, đức tánh trong sạch Không bỏn sẻn, tâm từ quảng đại Không khinh người, nếp sống đạo đức Tu đạo hạnh, trau giồi Phật pháp, Làm từ thiện, giúp đời cứu người Biết hy sinh, vì người quên mình.  Hành việc đạo, sáng suốt khôn ngoan.

Ðức Phật thành đạo ngay cõi ta bà và thuyết pháp độ sanh suốt 45 năm cho đến lúc nhập diệt, để lại bao nhiêu lời dạy vàng ngọc quí báu hơn cả trân châu trong cõi đời. Tâm đại từ đại bi như cha lành thương con, tất cả đệ tử đều phải nương vào giáo lý của đức Thế Tôn trao truyền mà được giác ngộ sáng suốt theo chánh đạo, không đi sai đường vào tà đạo. Ðức Phật dạy ba môn học "Giới Ðịnh Tuệ" làm căn bản, nghĩa là hành giả tu theo Phật phải tự thắp đuốc lên mà đi, để biết đường mà tu, biết đạo mà hành.

- Giới là những điều luật giữ cho con người không tạo nghiệp ác.

- Ðịnh là sự hành trì tu tập đoan chánh đi đến nhất tâm không còn loạn động.

- Tuệ là sự giác ngộ sáng suốt đưa đến giải thoát sanh tử, đoạn tận vô minh.

Tóm lại, đạo Phật là đạo giác ngộ và giải thoát, đức Phật là bậc từ bi và trí tuệ cao tột. Trí tuệ giác ngộ là biết đời sống vô thường, sanh diệt không ngừng, con người chuyển biến từ sanh, lão, đến bịnh, tử; và hiểu được sự bình đẳng vô phân biệt của Phật tánh.

Tâm từ bi đưa con người đến sự giải thoát phiền não của nghiệp chướng nhiều đời kiếp. Người tu biết trưởng dưỡng tâm từ bi, biết giữ giới, tu thiền định, được trí tuệ, tự tu tự độ sẽ được giải thoát khỏi khổ đau và sanh tử luân hồi. Ðó là con đường thành đạo quả chánh đẳng chánh giác mà Ðức Thế Tôn đã đi và chỉ dạy với tâm đại từ đại bi cao thượng.

Trong Kinh Pháp Hoa, Thường Bất Khinh Bồ Tát đã giác ngộ được Phật tánh bình đẳng cao thượng, gặp ai Ngài cũng nói: "Tôi không dám khinh các ngài, vì các ngài đều sẽ thành Phật". Suối nguồn bình đẳng tánh là sự giác ngộ và giải thoát của Phật tâm, Phật tánh nơi tự thân mỗi con người. Tự mình là ngọn đèn cho chính mình, dùng chánh pháp làm chỗ nương tựa. Chánh pháp của đức Phật mãi mãi là con đường tiến đến tâm hạnh thiện lành trọn vẹn cho người tu, và đem lại đời sống đạo đức cao thượng, để không còn cái ta khổ đau và phiền não nữa. Chân lý tối thượng vượt trên tất cả chính là "Suối Nguồn Bình Đẳng Tánh" vô ngã tuyệt đối. []

NAM MÔ BỔN SƯ THÍCH CA MÂU NI PHẬT

TKN. Thích Nữ Chân Liễu (Canada)

 Không có ai có thể ràng buột được mây, không có bất kì một ngọn núi nào dù đẹp và hùng vĩ đến đâu lại có thể ràng buộc được mây. Đơn giản bởi vì mây có sự tự do. Vì có sự tự do nên mây có bình an.

 Năng lượng của bình an cũng chính là năng lượng của sự sáng tạo và bồi đắp. Em thử nghĩ một người muốn làm thật nhiều điều cho mọi người nhưng trong tâm chứa đầy năng lượng của bất an thì làm sao người đó có thể cống hiến những thành quả tốt đẹp nhất được. Không những vậy đôi khi những gì người ấy tạo ra lại mang kết quả ngược lại.

 Khi trong em có năng lượng bình an thì em sẽ có được năng lượng của sự che chở. Em sẽ giúp được những người em thương trong những lúc nắng nóng của cuộc đời. Một người đang bị cơn giận đốt cháy cũng như người đang đi trên sa mạc vừa khô cằn vừa không có bóng mát của bất kì tán cây nào cả. Và em chính là áng mây cho người đó bóng mát. Em chính là cơn mưa đem lại cho người đó những giọt nước thanh lương và làm dịu đi cơn nóng bức.

 Trong tâm em có được bình an thì em có được tình thương. Từ tình thương sẽ cho ta tuệ giác, sẽ cho ta có được trí tuệ sáng suốt để giúp đời, giúp người mà không bị vướng vào hệ lụy.

 Ta đi vào cuộc đời, ta giúp người nhưng ta vẫn có tự do. Ta có tự do của một áng mây. Ta thương tất cả những ngọn núi. Ta thương tất cả những miền đất trù phú có nhiều cây xanh bóng mát, chim chóc nhưng ta cũng thương luôn nhưng nơi khô cằn sỏi đá, nhưng nơi hoang vắng, lạnh lẽo.

 Khi có bình an của áng mây thì ta sẽ có ước nguyện. Ước nguyện làm bóng mát chở che cho muôn loài. Ước nguyện làm hạt mưa để dịu mát những nơi khô cằn nắng hạn. Ước nguyện làm đại dương bao la để chào đón tất cả những sinh vật và làm nơi nương náu cho muôn loài.

 Và nếu có ai hỏi tôi một lần nữa bình an giống điều gì, thì tôi vẫn trả lời cho người ấy như tôi đã từng trả lời cho em rằng “bình an như áng mây”

Thầy Pháp Nhật

(langmai.org)

Vào lúc 8 giờ ngày 28 tháng 7 năm 2010, tại khu di tích lịch sử Hoàng thành Thăng Long, Thủ đô Hà Nội, Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam – Bộ Ngoại giao trọng thể tổ chức Lễ khai mạc tuần lễ Đại lễ Phật giáo kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội và tuần lễ văn hóa dân tộc và Kiều bào Việt Nam hướng về Đại lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Buổi lễ với sự hiện diện của bà Trương Mỹ Hoa – nguyên Phó Chủ tịch nước CHXHCNVN; ông Nguyễn Thanh Sơn – Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài; quý ông, bà đại diện các Bộ, ngành Trung ương và Tp. Hà Nội; hơn 100 kiều bào Việt Nam đại diện cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống và học tập tại các nước trên thế giới.

Được biết, sau khi lên ngôi hoàng đế, với sự góp ý của các bậc Quốc sư, Thiền sư và các đại thần, vua Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình ngày nay) về thành Đại La (Hà Nội ngày nay). Với tầm nhìn chiến lược của bậc nhân quân, thành Đại La có vị thế rồng chầu hổ phục, địa thế thuận lợi nhiều mặt để xây dựng đất nước Đại Việt ổn định chính trị, phát triển kinh tế, xã hội phồn vinh, quân sự vững mạnh để ngăn chặn các cuộc xâm lăng và mở mang bờ cõi về phương Nam.

1.000 năm đã đi qua, Thăng Long – Hà Nội luôn là cái nôi của đất nước, là thủ đô của nhiều vương triền phong kiến Việt Nam và nước Cộng hòa Xã hội Chu nghĩa Việt Nam hiện nay. Để tưởng nhớ vị anh minh, tài đức vẹn toàn Lý Công Uẩn, các bậc tiền nhân, các vị Quốc sư, Thiền sư đã có nhiều công đức cho việc xây dựng một vương triều Lý hùng mạnh mọi mặt; tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị Lãnh tụ tài ba của dân tộc, các anh hùng liệt sĩ đã giữ vững đất nước, độc lập, tự do của tổ quốc qua hai cuộc kháng chiến vệ quốc vĩ đại cũng như cầu cho quốc thới dân dân an, nhân dân an cư lạc nghiệp, thế giới hòa bình, chúng sanh an lạc. Tổ chức một lễ kỷ niệm ngay nơi hoàng thành thuở trước để các thế hệ con cháu Vua Hùng tự hào về 4.000 năm văn hiến Việt Nam, tự hào về 1.000 Thăng Long – Hà Nội, nơi hội tụ hồn thiêng sông núi, tự hào về những bản anh hùng ca bất diệt trong dựng nước và giữ nước của toàn dân tộc Việt Nam ở trong nước và nước ngoài qua các giai đoạn lịch sử, thời chiến cũng như thời bình.

Hòa thượng Thích Thiện Nhơn – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HĐTS GHPGVN phát biểu khai mạc Đại lễ Phật giáo kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội. Diễn văn khai mạc có đoạn viết:

“Hôm nay trong bầu không khí trang nghiêm và hội tụ hùng khí linh thiêng của dân tộc, Giáo hội Phật giáo Việt Nam cùng toàn thể các tầng lớp nhân dân có tín ngưỡng Phật giáo thuộc các dân tộc Việt Nam, hội tụ tại Hoàng Thành Thăng Long lịch sử để sửa soạn lễ nghi, cử hành Đại Lễ tri ân công đức các bậc tiền nhân đã có công lao to lớn trong công cuộc dựng nước và giữ nước trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc, cầu nguyện quốc thái dân an hùng cường vững mạnh, thế giới hoà bình, người người an lạc.

Từ thời vua Hùng dựng nước, đất Phong Châu rộng lớn oai hùng, luôn luôn hướng về đồng bằng châu thổ Sông Hồng mầu mở phì nhiêu, định hướng tiến cho dân tộc và mở mang bờ cõi về phương Nam và Biển Đông rộng lớn.

Đến thời đại Giao Châu, Tống Bình một thuở, thành Đại La xuất hiện hình thành, định vị Trung tâm Nước Việt. Dù có lúc Vạn Xuân tươi đẹp muôn năm, Long Biên – Rồng bay uốn khúc, Đại Cồ Việt oai hùng, Hoa Lư – Vườn hoa dân tộc, một khí thế từng bừng, hội tụ hồn thiêng dân tộc, nuôi dưỡng ý chí quật cường, phát triển đất nước bền vững, sánh vai cùng các nước lân bang. Từ đó, khi lên ngôi Hoàng đế, vua Lý Thái Tổ đã ban chiếu dời đô từ Hoa Lư – Ninh Bình về thành Đại La (1010), ở nơi ấy rồng vàng xuất hiện, vươn tới trời cao, Vua đổi tên Đại La thành Thăng Long – Hà Nội ngày nay.

Trong 216 năm triều Lý, 175 năm đời Trần, kinh đô Thăng Long rực rỡ huy hoàng tráng lệ, phong quang, no ấm, dân giàu, nước mạnh về mọi mặt: Văn hóa, kinh tế, chính trị, ngoại giao, quốc phòng được củng cố và có hướng phát triển về phía Nam và biển Đông. Với bối cảnh đất nước như trên, Phật giáo thời Lý, thời Trần được coi trọng như là tôn giáo của dân tộc, góp phần xây dựng và phát triển đất nước Đại Việt quang vinh, huy hoàng dưới ánh sáng từ bi, trí tuệ, bình đẳng của giáo lý Phật Đà.

Biết bao công trình Văn hóa Phật giáo còn để lại cho dân tộc Việt Nam ngày nay. Chùa Diên Hựu - Một Cột, chùa Hưng Long, chùa Lý Triều Quốc Sư, chùa Hồng Phúc, Báo Thiên Bảo Tháp, chùa Quán Sứ, chùa Lánh (Chiêu Thiền), chùa Khai Quốc – Trấn Quốc bên Hồ Tây đẹp đẽ thơ mộng của Thủ đô Hà Nội cũng như thời đại Hồ Chí Minh lịch sử tên vàng, ngàn sao lấp lánh, Ba Đình lịch sử với Lăng Hồ Chủ tịch uy nghiêm.

Ôi:

"Thăng Long cảnh đẹp nên thơ

Tây Hồ trăng sáng ngẩn ngơ nhớ người"

Qua bao thăng trầm của lịch sử, biết bao sự biến thiên của thời cuộc, của vận nước, nhưng đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam, Phật giáo Việt Nam luôn luôn là một, trong thế đứng vững vàng, an nguy có nhau, chung sức chung lòng, dựng nước và giữ nước, giữ gìn hòa bình, độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc.

Với tinh thần lịch sử oai hùng trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc, thời chiến tranh cũng như thời bình, Phật giáo Việt Nam luôn luôn đồng hành với dân tộc, bám trụ, bám làng, bám vào lòng dân tộc để duy trì đạo mạch và phát huy Đạo Đời tươi đẹp. Do hoàn cảnh chiến tranh ly tán, vì thế Đạo pháp cũng có phần suy yếu, cho nên mới có phong trào Chấn hưng Phật giáo Việt Nam. Dù vậy, Thăng Long - Hà Nội vẫn là cái nôi, là trung tâm Phật giáo cả nước, là trung tâm của Giáo hội Tăng già Toàn quốc Việt Nam.

Sau một thời gian chia đôi đất nước, Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử đại thắng vào mùa xuân năm 1975, nước nhà thống nhất, giang sơn nối liền một cõi, Bắc Nam sum họp một nhà. Lại một lần nữa Thăng Long – Hà Nội vẫn là trung tâm hội tụ của Phật giáo cả nước, của lịch sử 2000 năm Phật giáo Việt Nam. Đại hội thống nhất Phật giáo cả nước tại chùa Quán Sứ - Thủ đô Hà Nội – hình thành ngôi nhà chung Giáo hội Phật giáo Việt Nam năm 1981.

Qua gần 30 năm hoạt động, Phật giáo Việt Nam ngày nay đã phát triển huy hoàng trong lòng dân tộc Việt Nam, không những phát triển trong nước mà còn lan tỏa ra thế giới, khắp năm châu, bốn biển. Phật giáo Việt Nam ngày nay trong thời kỳ hội nhập, phát triển của thế kỷ 21 và những thế kỷ tiếp theo, góp phần xây dựng đất nước dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh, củng cố hòa bình thế giới và chúng sinh an lạc.

Hướng tới chào mừng Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với các cơ quan ở Trung ương và các địa phương, cùng toàn thể các tầng lớp nhân dân có tín ngưỡng đồng tổ chức Đại lễ Phật giáo kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, nhằm mục đích nêu cao truyền thống uống nước nhớ nguồn đối với các thế hệ Tổ Tiên đã có công xây dựng kiến tạo đất nước, thủ đô văn hiến Thăng Long - Hà Nội suốt chiều dài lịch sử của dân tộc và cầu nguyện nhân dân no ấm giàu mạnh an lạc, Quốc gia thịnh trị phú cường, thế giới hòa bình.

Đại lễ diễn ra hôm nay tại địa điểm lịch sử này cũng là thời khắc tại Cộng hoà Liên bang Bra Xin, Tổ chức Giáo dục, Khoa học, Văn hoá Liên Hợp quốc (UNESCO) đang xem xét quyết định công nhận Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội là di sản văn hoá của nhân loại thế giới. Với ý nghĩa đó, chúng tôi đề nghị tất cả các quý vị đại biểu hiện diện tại đây, cũng như đồng bào cả nước nhất tâm hướng về Đại lễ để cầu nguyện mọi sự được thành tựu viên mãn.

Trong suốt một tuần diễn ra Đại lễ, giới Tăng Ni, Phật tử cả nước nhất tâm tổ chức cung nghênh Long vị đức Vua Lý Thái Tổ, Long vị các vương triều; Cung nghênh Giác linh lịch đại Tổ sư có công với đất nước; chân linh các anh hùng liệt sỹ, chiến sỹ, đồng bào đã hy sinh trong công cộng đấu tranh giành độc lập dân tộc và bảo vệ đất nước qua các thời kỳ, đặc biệt chúng ta tưởng nhớ và tri ân công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người đã sáng lập ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, nay là nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam cũng như những vị lãnh đạo đất nước đã hy sinh, từ trần trong thời đại Hồ Chí Minh.

Với truyền thống hiếu hoà và giải thoát, lấy ân báo oán của giáo lý Đức Phật, với truyền thống bang giao hữu hảo, khép lại quá khứ đau thương, hướng tới tương lai tốt đẹp, Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trên thế giới, giới Tăng Ni, Phật tử cả nước nhất tâm cầu nguyện siêu thoát đến tất cả các chân linh, chiến sỹ trận vong, đồng bào cơ cận, tử nạn, những quân nhân các nước đã từng tham gia chiến tranh xâm lược Việt Nam trước đây được siêu đăng nơi Phật quốc và cung tiễn chân linh quý vị được đoàn tụ về với gia đình nơi Quý Quốc.

Bên cạnh các hoạt động nghi lễ tâm linh, cầu an, cầu siêu, chúng tôi còn tổ chức nhiều hoạt động Phật sự có ý nghĩa thiết thực khác như: tổ chức triển lãm cổ vật Phật giáo có giá trị về nghệ thuật, văn hoá, lịch sử vô giá tồn tại mãi với thời gian; những hoạt động từ thiện xã hội để giúp đỡ các gia đình nghèo, khó khăn, các cháu học sinh, sinh viên vượt khó đã có kết quả thành tích tốt trong học tập và rèn luyện; tổ chức hội thảo với sự tham gia của hàng trăm các học giả trí thức, Giáo phẩm Giáo hội Phật giáo Việt Nam với chủ đề “Phật giáo với 1000 năm Thăng Long – Hà Nội”; nhiều hoạt động thuyết giảng tại các trung tâm nhà văn hoá, khu du lịch, cũng như tổ chức hoạt động văn hoá nghệ thuật Phật giáo thông qua các loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống, đêm hội hoa đăng mang dấu ấn 1000 năm Thăng Long – Hà Nội - Hội tụ và Phát triển bền vững.

Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, chúng ta cũng tự hào về con cháu tiên rồng, dân tộc Đại Việt oai hùng, Việt Nam anh dũng kiên cường trong suốt hơn 4000 năm Văn hiến, 2000 năm Phật giáo Việt Nam và 1000 năm Thăng Long Hà Nội hùng cường, là một trong những Thủ đô có tuổi thọ lâu dài trên thế giới, vì thế, Hà Nội - Thủ đô của nước Việt Nam chúng ta đang được Tổ chức Giáo dục, Khoa học, Văn hoá Liên Hợp quốc (UNESCO) công nhận là Thủ đô vì Hoà bình. Chúng ta càng tự hào bao nhiêu, lại càng có trách nhiệm bấy nhiêu để phát huy tinh thần dân tộc, văn hóa lâu đời của Tổ Tiên, của người Việt Nam, đất nước Việt Nam thân yêu và Phật giáo Việt Nam trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, góp phần xây dựng nền văn hóa phong phú của nhân loại, nhưng vẫn giàu bản sắc văn hóa dân tộc Việt, luôn là biểu tượng của hòa bình, hạnh phúc thân yêu của chúng ta”.

TT. Thích Bảo Nghiêm – Phó Chủ tịch HĐTS, Trưởng Ban Trị sự Phật giáo Tp. Hà Nội, Trưởng Ban Tổ chức Đại lễ Phật giáo kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội cung tuyên văn tưởng niệm công trạng đức vua Lý Thái Tổ, các vị quốc sư, thiền sư:

“Đức vua Lý Thái Tổ, huý là Lý Công Uẩn, sinh năm Giáp Tuất (974), người làng Cổ Pháp, Bắc Giang, nay là Đình Bảng, huyện Tiên Du, Bắc Ninh. Thân mẫu là Phạm Thị. Khi lên 3 tuổi, thân mẫu đem Ngài Lý Công Uẩn cho Thiền sư Lý Khánh Vân – Chùa Dâu (Pháp Vân) làm con nuôi. Năm lên 7 tuổi, Thiền sư Lý Khánh Vân đem gửi Ngài Lý Công Uẩn học đạo với Thiền sư Vạn Hạnh – chùa Lục Tổ (chùa Tiêu Sơn), huyện Tiên Du, Bắc Ninh.

Với bẩm tính thông minh, hiếu học, được hun đúc chốn cửa Thiền, Ngài Lý Công Uẩn được Thiền sư Vạn Hạnh cho học văn võ song toàn, chí khí cao thượng, trong cảnh đất nước vừa mới có độc lập tự chủ sau 1000 năm Bắc thuộc đang cần nền hòa bình phát triển đất nước, nhân dân được hạnh phúc phú cường mà tiền nhân các nhà lãnh đạo đương nhiệm, cũng như các vị Quốc sư, Thiền sư thầy của Lý Công Uẩn đang cố gắng thực hiện. Chính những tác động ấy đã hun đúc ý chí yêu nước thương dân, sẽ góp phần xây dựng và phát triển đất nước của chàng trai nước Đại Việt họ Lý sau này.

Một điểm thuận lợi là các Thiền sư Vạn Hạnh, Khuông Việt, Pháp Thuận đều là những trụ cột của triều đình, là Tăng thống, Quốc sư, cố vấn cho triều đình nhà Đinh và Tiền Lê (968 - 1009). Do đó, khi Lý Công Uẩn trưởng thành, Ngài được Vạn Hạnh Thiền sư tiến cử vào kinh đô Hoa Lư làm tham chính triều Tiền Lê – Lê Đại Hành, chức vụ Tả thân vệ – Điện tiền chỉ huy sứ cho đến thời Lê Long Đỉnh (1005 - 1009).

Sau khi vua Lê Long Đỉnh băng hà (1009), Ngài được Chỉ Hầu Đào Cam Mộc, bá quan văn võ và sự ủng hộ của Đại sư Khuông Việt, Vạn Hạnh v.v… tôn Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Lý Thái Tổ, đổi niên hiệu năm Thuận Thiên thứ nhất (1009), kinh đô đặt tại Hoa Lư.

Với tầm nhìn chiến lược và lâu dài, có liên quan đến điều kiện phát triển địa lý, văn hóa, xã hội, kinh tế, quốc phòng … cho nên, vua Lý Thái Tổ khi lên ngôi được 10 tháng, đến tháng 8 năm Canh Tuất (1010), Ngài quyết định dời đô về thành Đại La. Nội dung Chiếu Dời đô có đoạn:

“…. Thành Đại La ở vào nơi trung tâm của trời đất, được cái thế rồng cuộn hổ ngồi, tiện hướng nhìn sông tựa núi, địa thế rộng mà bằng, đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt, muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Đại Việt ta, chỉ nơi đây là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước, cũng là kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời”.

Khi thuyền ngự cập bến sông Hồng, thấy rồng vàng thăng thiên, do đó Ngài đổi tên Đại La thành Thăng Long (Hà Nội ngày nay).

Định đô tại Thăng Long, Ngài lập tức đổi tên cố đô Hoa Lư thành phủ Tràng An, Châu Cổ Pháp quê nhà thành phủ Thiên Đức (Bắc Ninh), cho xây cung điện, lâu đài …. Xứng đáng là Kinh đô của Nước Việt, đất nước ngàn năm văn hiến, trái tim của Tổ quốc Việt Nam muôn đời.

Bên cạnh đó, Ngài đã nhiều lần ban chiếu xây dựng chùa chiền trong nội, ngoại thành Thăng Long và quê hương Cổ Pháp như: Hưng Thiện, Vạn Tuế, Thắng Nghiêm, Đại Giác, Chân Giáo, Thiên Quang, Thiên Đức, Thiên Vương, Cẩm Y, Hưng Long, Thắng Thọ. Năm 1014, vua cho mở Đại Giới đàn tại chùa Vạn Tuế, thành Nội để độ chúng Tăng xuất gia, thọ giới tu học hàng ngàn người.

Năm 1014 – 1019, vua Lý Thái Tổ chỉ đạo cho Tăng thống Thẩm Văn Uyển độ hơn 4000 Tăng xuất gia và cấp độ điệp làm Tăng, thỉnh cử Ngài Phí Trí làm Tăng thống lãnh đạo Phật giáo cả nước. Kế tiếp có Ngài Hữu Nhai Tăng thống Thẩm Văn Uyển, rồi đến Tăng thống Huệ Sinh, Tăng thống Khánh Hỷ lãnh đạo Phật giáo thống nhất triều Lý (1010 - 1225).

Năm 1018, Ngài cho phái bộ Nguyễn Đạo Thành, Phạm Hạc sang nhà Tống thỉnh Đại Tạng Kinh. Cho xây nhà Tàng Kinh Trấn Phúc để tôn trí Đại Tạng.

Năm 1024, cho xây chùa Chân Giáo trong thành để Nhà Vua dễ đến đọc tụng kinh, bái sám, hành lễ; thỉnh chư Tăng giảng kinh thuyết pháp, cho văn võ bá quan và dân chúng thuận lợi nghe pháp, đượm nhuần ân pháp vũ.

Năm 1027, cho sao chép Đại Tạng Kinh làm nhiều bản để phổ biến cho dân chúng nghiên cứu, tu học và tôn trí tại Tàng kinh các Bát Giác, Đại Hưng và những ngôi chùa trọng yếu trong thành Thăng Long.

Ngài đã coi giáo lý đạo Phật làm nền tảng đạo đức căn bản, tổ chức trích yếu những lời dạy của Đức Phật qua Đại Tạng kinh và những lời khai thị, kệ ngôn, huấn thị của các Thiền sư, bấy giờ chùa vừa là nơi đào tạo con người, vừa là nhà trường tốt nhất để giáo dục đào tạo nên những con người có tài đức, như cư sĩ Tô Hiến Thành, Ngô Hòa Nghĩa, Lý Thường Kiệt, Lương Nhiệm Văn, Nguyễn Đạo Thành. Đặc biệt, đời Lý Nhân Tông thành lập Trường Quốc Tử Giám (1076) – Trường Đại học đầu tiên của Việt Nam, làm Lễ tắm Phật (Phật đản), Đại lễ Vu lan được tổ chức vào năm 1072; Hội đèn Quảng Chiếu tổ chức vào các năm 1110, 1116, 1120, 1128 dưới đời Lý Nhân Tông v.v… Với nền giáo dục nhân bản, từ bi, trí tuệ và rộng mở, có thể nói trình độ tri thức dân chúng được nâng cao, làm nền tảng cho mọi học thuật và kiến trúc Phật giáo thời Lý, dẫn đến đời Trần (1225 - 1400).

Chiến lược quân sự được củng cố và phát triển, quân đội hùng mạnh và tinh nhuệ, đủ thực lực để đánh Tống bình Chiêm. Cho nên, vào đời vua Lý Thái Tông đã đánh thắng quân nhà Tống (1077), bản tuyên ngôn độc lập thứ hai ra đời, do Lý Thường Kiệt công bố giữa ba quân; Lý Thánh Tông đã chinh phục Chiêm Thành, vua Chế Củ hiến 3 Châu (Địa Lý, Ma Linh, Bố Chính) để chuộc tội và nhập vào bản đồ Đại Việt, mở rộng bờ cõi đến Tây Bắc Quảng Trị. Đến thời Trần công chúa Huyền Trần được gã cho vua Chiêm – Chế Mân để thắt chặt bang giao hai nước, đáp lại Vua Chiêm dâng 2 Châu (Châu Ô, Châu Rí) để làm sính lễ, Đại Việt mở rộng bờ cõi đến tận Quảng Nam…

Về sinh hoạt đời sống xã hội, dân chúng an cư lạc nghiệp, đất nước phồn vinh, văn minh, tiến bộ, thậm chí sứ thần nhà Tống đã khen: “Là một xã hội ấm no hạnh phúc, dân chúng an cư lạc nghiệp, không bị thiên tai lũ lụt, đất đai mầu mở và luôn luôn phát triển, mở rộng thêm”.

Bằng tinh thần từ bi, bình đẳng, khoan dung, độ lượng của Phật giáo, tam giáo hài hòa đồng hành phát triển, nên từ vua quan đến dân chúng đều đượm nhuần tư tưởng Phật giáo, là điều kiện phát triển và sinh hoạt xã hội theo định hướng chung của đạo Phật. Phật giáo thời Lý, là xã hội thuần nhất, đạo đức, hướng thiện, ổn định và hòa bình thực sự có một không hai trong lịch sử Việt Nam và Phật giáo Việt Nam.

Có được công cuộc cải cách, đổi mới và phát triển đất nước Đại Việt bấy giờ đạt đến đỉnh cao như thế phải nghĩ đến công đức của các vị Quốc sư là cố vấn của triều đình, đặc biệt là Thiền sư Vạn Hạnh, người làng Cổ Pháp, Bắc Ninh, sinh năm 932 vào thời Tiền Lý, xuất gia tu hành theo học với Thiền Ông Lão Tổ, chùa Lục Tổ (Tiêu Sơn), với pháp môn hành trì là Tổng Trì Tam Ma Địa, xuất phát từ dòng thiền Tỳ Ni Đa Lưu Chi, làu thông Tam tạng và tư tưởng Phật, Nho, Lão giáo, biết được những điều sắp xảy ra. Năm 981, Thiền sư Vạn Hạnh giúp vua Lê Đại Hành ngăn chặn và đánh tan cuộc xâm lăng của quân nhà Tống; Năm 982, giúp vua Lê Đại Hành đánh thắng Chiêm Thành; Năm 1009, Thiền sư Vạn Hạnh cùng các Thiền sư Khuông Việt, Đa Bảo, Lý Khánh Vân, ông Đào Cam Mộc định kế tôn Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế, và trù tính kế hoạch cho vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La. Do đó, các thành tựu dưới thời vua Lý Thái Tổ đều có công sức đóng góp to lớn của Thiền sư Vạn Hạnh.

Với tư tưởng xuất phát từ Kinh Kim Cang, tất cả các pháp là không được thể hiện qua bài thơ thị tịch của Thiền sư Vạn Hạnh:

“Thân như điện chớp có rồi không

Cây cỏ xuân tươi, thu đượm hồng

Tùy vận thịnh suy không sợ hãi

Thịnh suy đầu cỏ dính sương mai”

Bằng tư tưởng Phật tại đây và ở trong ta và cùng khắp cả mọi người, muôn đời, được thể hiện qua câu nói trong giờ thị tịch: “Các con muốn đi đâu? Ta không lấy chỗ trụ để trụ, không nương vào chỗ không trụ mà trụ. Các Pháp là không” của Thiền sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi và Cảm Thành Thiền sư trước đó. Cho nên, với tinh thần vì Đạo nhưng không quên đời, Quốc sư Vạn Hạnh là nhân vật chủ yếu, tiêu biểu trong sự hưng thịnh của Triều Lý, được vua Lý Nhân Tông có bài truy tán như sau:

"Vạn Hạnh rõ ba đời

Lời nói hợp sấm ký

Quê quán Làng Cổ Pháp

Chống gậy vững triều đình"

Đồng thời, cũng còn rất nhiều Thiền sư như Khuông Việt, Đa Bảo, Tăng thống Huệ Sinh, Minh Không, Mãn Giác, Hiện Quang, Ứng Thuận, Sùng Phạm, Thông Biện, Tăng thống Khánh Hỷ, Viên Thông, Thiền sư Thảo Đường v.v… để từ đó làm cơ sở tiềm lực, chí khí quật cường cho Nhà Trần tiếp tục thực hiện việc trị nước an dân. Từ vua Trần Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông v.v…. đất nước mở rộng đến Qui Ninh (Qui Nhơn, Bình Định). Có những nhà Vua, vị tướng tu hành chứng ngộ khi đương vị như Trần Thái Tông, Tuệ Trung Thượng Sĩ; xuất gia tu hành chứng đạo như Trần Nhân Tông – Điều Ngự Giác Hoàng, thống nhất các Thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông, Thảo Đường thành Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử … Những hàng xuất gia lỗi lạc, lãnh đạo Phật giáo cả nước như: Pháp Loa, Huyền Quang Tôn giả, Bảo Sát, Quốc sư Bảo Phác, Lẫm Sơn, Tông Cảnh v.v… làm cho Phật giáo thời Trần thêm rực rỡ vinh quang, có một không hai trong lịch sử Phật giáo Việt Nam với một nền Phật giáo thống nhất có từ thời Đinh, Tiền Lê, nhà Lý và đời Trần.

Cho đến thời Lê, Phật giáo vẫn phát huy được tinh thần tôn giáo của dân tộc và hướng dẫn tư tưởng nhân dân trong các lĩnh vực sinh hoạt xã hội như Tăng thống Chân Nguyên, Thiền sư Huệ Hồng, Thiền sư Như sơn, Thiền sư Hương Hải, Đạo Chân, Đạo Tâm, Chuyết Công Hòa thượng, Thủy Nguyệt Thông Giác, Tông Diễn, Như Hiện, Như Trừng, Tính Dược v.v…

Đến thời cận đại Phật giáo Việt Nam, tỏa sáng từ Bắc chí Nam, giang san trải dài từ ải Nam Quan – Lạng Sơn đến Hà Tiên (1698 - 1700), nối liền mạch sống của dân tộc như các Thiền sư Toàn Nhật, Tính Tĩnh, Tính Tuyền, Hải Quýnh – Từ Phong, Kim Liên Tịnh Tuyền, Tường Quang Chiếu Khoan, Phúc Điền, Phổ Tịnh, Thông Vinh, Nguyên Thiều, Liễu Quán đạo mạch tiếp tục lưu truyền cùng dòng chảy lịch sử, phát triển của dân tộc Việt Nam yêu dấu.

Trong phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam, biết bao vị Tổ sư, Thiền sư, Hòa thượng chống gậy trúc đi khắp ba miền đất nước để hình thành ngôi nhà Phật giáo Việt Nam, như Tổ Thanh Hanh, Tổ sư Tuệ Tạng, Tổ Mật Ứng, Tổ Giác Tiên, Phước Huệ, Khánh Hòa, Khánh Anh, Huệ Quang, Chí Thiền, Hòa thượng Tịnh Khiết, Hòa thượng Trí Hải v.v…

Sau khi nước nhà độc lập, thống nhất, Bắc Nam sum họp một nhà, Phật giáo Việt Nam tiếp tục thống nhất thành công ngôi nhà chung Giáo hội Phật giáo Việt Nam – đỉnh cao của thời đại, có cố đại lão: Hòa thượng Thích Đức Nhuận, Hòa thượng Thích Tâm Tịch, Hòa thượng Thích Trí Độ, Hòa thượng Thích Trí Thủ, Hòa thượng Thích Thế Long, Hòa thượng Thích Tâm Thông, Hòa thượng Kim Cương Tử, Hòa thượng Thích Giới Nghiêm, Hòa thượng Thích Giác Nhu, Hòa thượng Thạch Xom, Hòa thượng Thích Minh Nguyệt, Hòa thượng Thích Thiện Hào, Hòa thượng Thích Thiện Siêu, Hòa thượng Thích Huệ Thành, Hòa thượng Thích Bửu Ý, Hòa thượng Thích Đạt Hảo v.v… đã ghi công đức sáng ngời vào trang sử vàng son Phật giáo Việt Nam thời hiện đại.

Trải qua các triều đại Lý, Trần, hậu Lê, Tây Sơn, nhà Nguyễn, đến thời đại Hồ Chí Minh lịch sử tên vàng, ngàn sao lấp lánh, Thăng Long – Hà Nội, vẫn tiếp tục là nơi hội tụ và lan tỏa sức sống muôn đời của Tổ tiên, của các vị tiền bối hữu công đối với đất nước và dân tộc cũng như Phật giáo Việt Nam, trung tâm văn hóa của cả nước luôn luôn phát triển không ngừng, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, lịch sử hồn thiêng sông núi oai hùng. Rồng vàng phất phới bay cao - Sông Hồng nước chảy đổ vào biển Đông, tạo được tình Hữu nghị đoàn kết năm châu, bốn biển - Rồng bay muôn vạn nẻo đường – Con rồng Châu Á xứng danh ngàn đời, trong thời kỳ hội nhập và phát triển thế giới toàn cầu. Quả thực: “Nhớ thuở mang gươm đi mở cõi. Ngàn năm thương nhớ đất Thăng Long” (1945 - 2010).

Đại lễ Phật giáo kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, Thủ đô nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, Ba Đình lịch sử, Giáo hội Phật giáo Việt Nam ôn lại truyền thống hào hùng của dân tộc, tinh thần nhập thế tích cực và xây dựng phát triển đất nước, bảo vệ hòa bình của Phật giáo Việt Nam hơn 1000 năm qua – Ngàn năm đấu tranh dựng nước, giữ nước của dân tộc Việt Nam, Phật giáo Việt Nam, của các nhân vật điển hình, trân trọng với bao công trạng to lớn vô vàn của vua Lý Thái Tổ - Vạn Hạnh Quốc sư, và Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, rực rờ tên vàng. Quả thật: “Công ai đổ xuống đất này, cho hoa dân tộc ngày ngày thêm tươi”.

Vì thế, tất cả chúng ta, con dân nước Việt, hậu duệ nhiều đời của Tổ tiên, của các bậc tiền bối hữu công, phải phát huy tinh thần yêu nước, yêu chuộng hòa bình, độc lập dân tộc, bảo vệ những thành quả, những di sản văn hóa quý báu, truyền thống tốt đẹp của ông cha ta, cùng nhau nỗ lực thực hiện những hoài bão muôn đời của Tổ tông, để đất nước Việt Nam, Phật giáo Việt Nam sánh vai cùng bè bạn năm châu bốn biển trong cộng đồng thế giới ở thời kỳ phát triển hội nhập toàn cầu của thế kỷ 21 và những thế kỷ tiếp theo".

Tiếp theo chương trình của Đại lễ, chư Tôn giáo phẩm Lãnh đạo GHPGVN, chư vị quan khách đại diện Đảng và Nhà nước, các Bộ ngành Trung ương, Tp. Hà Nội và hàng ngàn Tăng Ni, Phật tử, kiều bào Việt Nam dâng hương tưởng niệm và Ban Nghi lễ cung tuyên trạng văn cầu quốc thới dân an, tưởng niệm Vua Lý Công Uẩn, anh hùng liệt sĩ, đồng bào tử nạn trong sự nghiệp giữ nước và dựng nước.

Nhân Đại lễ, Trung ương GHPGVN trao tặng 1 tỷ đồng cho quỹ đền ơn đáp nghĩa, quý người nghèo Tp. Hà Nội; trao tặng 500 suất học bổng cho học sinh nghèo hiếu học tại Tp. Hà Nội.

Xe hoa rước lễ

Cung nghinh chư tôn giáo phẩm quang lâm lễ đài

Chư tôn giáo phẩm chứng minh và quý quan khách

Quang cảnh buổi lễ

Ông Nguyễn Thanh Sơn phát biểu

Cử hành nghi thức niệm hương

Đại đức Thích Tiến Đạt tuyên đọc Trạng văn cầu quốc thới dân an

TT. Thích Quảng Tùng trao học bổng và nhà tình thương

HT. Thích Trí Quảng nhận quà lưu niệm từ phái đoàn Nhật Bản

Trai đàn cầu an và cầu siêu

Tin và ảnh: Cộng tác viên tại Hà Nội

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

Con là Thoát Nghiêm, năm nay con vừa tròn 20 tuổi. Sư cô HL nói: 20 là cái tuổi bắt đầu biết nhìn cuộc đời bằng con mắt đẹp nhất. Con thấy cũng đúng đó thưa Thầy! và đây là cái nhìn về cuộc đời của con. Thầy duyệt cho con Thầy nhé!

Thầy ơi! Thầy có biết gì không? Con đang nghe Thầy trả lời: “biết gì hả con?”
Thầy có biết là con của Thầy hiện đang ngồi tĩnh tọa trước một khu vườn Cam vừa mới lên chồi rất non, những chiếc lá Cam non xanh mơn mởn đang còn thẹn thùng, mắc cỡ chưa dám tung hết mình ra với cái nắng, cái mưa và cái gió của xứ sở này. Bởi giống Cam này được mang về từ VN và bác Hai bắt đầu thử trồng vào đất Cam… này lần đầu. Nhìn qua bên tay trái của con là một vườn dừa xanh mát và cao tít tắp, chúng đứng hiên ngang như những chàng dũng sĩ đang dàn trận chiến. Vai mang rất nhiều “quả lựu đạn” xanh-to-tròn và nặng trĩu. Bên tay phải của con là cả một rừng chuối mật rậm rì um tùm. Và trước mặt con là cả một dòng kênh Sen thơm ngan ngát. Con ngước nhìn lên thì ông mặt trời đã đi trốn đâu mất rồi. Con nghĩ chắc có lẽ là ông đang đi về bên phía Thầy!

Nhắm mắt lại, con lặng nghe muôn ngàn thứ tiếng động xung quanh con, tiếng của những loài côn trùng bắt đầu khởi công tạo dựng cho một tương lai của chúng; tiếng của động cơ xe từng hàng, từng hàng cũng bắt đầu đi về nơi bến đỗ và tiếng gió chiều thoang thoảng nhè nhẹ mang theo hương vị của cỏ lau và hoa rừng. Bấy nhiêu đó cũng đã làm cho lòng con cảm được “Tịnh độ là gì rồi, Thầy ạ!” .Ôi! một buổi chiều, một buổi chiều thú vị, một buổi chiều bình an!

Giờ đây, con biết Thầy cũng đang ngồi đâu đó trong nội viện Phương Khê. Và Thầy cũng đang tận hưởng những giây phút an tịnh mà Thầy đã tự chế tác ra. Và như thế là Thầy và con đang cùng có mặt một lúc cho nhau rồi, phải không thưa Thầy?!

Thầy biết không, lần đầu tiên con đặt chân đến nơi đây, một xứ sở mà từ trước con chưa bao giờ nghĩ đến. Cho nên con có cảm giác vừa lo, vừa sợ, nhưng con cũng không muốn bỏ sót bất cứ một sự quan sát nào mà con có thể. Chính nhờ con đã từng được học phương cách lắng nghe của Ngài Quán Thế Âm mà Thầy đã trao truyền cho chúng con, nên con đã sớm nhận ra được sự mầu nhiệm của sự sống đang sẵn sàng chờ đón con. Con cảm được có một nhân duyên sâu xa lâu đời nào đó, con đã từng qua đây trong một kiếp, nên bây giờ gặp lại, sự gần gũi và thân thiện giữa con người với con người, giữa con người với muôn loài cây cỏ, đất đá và loài vật chung quanh, nó thân thiết như trong tự thân.

Sau một tuần, con đã quen với cuộc sống “thanh bần và đạm bạc” ở bên đây. Chị em chúng con  đã cùng nhau học, cùng nhau thực tập và cùng nhau chơi với nhau rất vui. Vui nhất là những chiều làm biếng, hay sau những giờ cơm chiều, chị em con đều có những giây phút hồn nhiên bên những hồ sen để hái hạt sen non nhâm nhi thích thú, hay ngồi quanh dưới những gốc mận trắng với những gói muối tiêu ngon hết biết! Hoặc có khi chúng con chạy rong chơi trong  những lùm chuối rậm, không nhìn thấy mặt nhau, chỉ nghe tiếng rì rào cười nói, hát ca rất tươi trẻ của các chị em mình. Những giây phút như vậy làm sao mà con không lưu lại trong tim con được hả Thầy! Tình chị em đẹp quá Thầy nhỉ! Chắc Thầy cũng đã từng hơn một lần thời bằng tuổi của chúng con, cũng thưởng thức được những cái đẹp và sự mầu nhiệm này rồi, phải không thưa Thầy!

Còn nữa thưa Thầy! Mỗi sáng thứ hai làm biếng, chúng con thường ngồi lại với nhau bên những xoong bột lọc, bánh nậm, bánh giò, chuối chiên… với những rổ lá khổng lồ để thi nhau làm nên những chiếc bánh khéo tay nhất. Và chị em con hễ ai gói được cái bánh nào đẹp nhất cũng đều nghĩ đến Thầy, và ước gì Thầy đang có mặt ở đây để hấp liền cho Thầy những chiếc bánh nóng hổi như thế!

Một ngày mới nữa lại bắt đầu, một sự mầu nhiệm khác lại biểu hiện. Sau buổi tụng giới hoàn mãn. Con lại tiếp tục viết thư cho Thầy. Sự yên tĩnh của buổi chiều thật rất khác so với buổi sáng mới thức dậy Thầy ạ! Mỗi giây mỗi phút đều có sự nhiệm mầu khác nhau, không giây phút  nào giống giây phút nào cả. Nhờ có được cái nhìn như thế, nên con mới có được những giây phút bình an như ngày hôm nay. Mỗi thời gian qua đi là mỗi cơ hội đáng quý, mỗi tai nạn xảy đến là một chủ đề quán chiếu. Con đã quán chiếu mỗi ngày về những gì đã xảy đến cho tự thân con. Con đã tận dụng những khoảng thời gian Im Lặng Hùng Tráng sau thời khóa Sám Hối buổi sáng mỗi ngày để trở về và nhận diện những khổ đau trong con, những tâm hành thù hận về những người đã đem lại thương tích cho con, và những yếu kém cũng như nghiệp lực của bản thân con. Cho nên con từ từ tháo gỡ được những khúc mắc, vướng kẹt trong lòng, và đi ra được những khổ đau của quá khứ. Càng quán chiếu con càng cảm thấy thích thú. Con có thể ngồi hàng giờ mà không thấy chán, không thấy đủ hay mỏi mệt gì cả. Mỗi khi được ngồi yên như thế, con đều mời Thầy cũng ngồi với con, vì vậy cho nên con không cảm thấy thiếu vắng Thầy bên cạnh, hoặc khi ra vườn rong chơi, con cũng đều rủ Thầy đi chơi cùng, vui ghê! Thầy thấy có vui không?

Mỗi buổi sáng, con cùng Đại chúng đi thiền hành. Con luôn nguyện là phải để hết tâm ý vào mỗi bước chân và hơi thở vào ra của mình. Đồng thời, con phát khởi được lòng biết ơn sâu xa của con đến Thầy và Tăng thân bốn chúng đã nuôi dưỡng thân giới, và thân tuệ cho con. Con tự nhủ: Mình phải đi như thế nào để chế tác được niềm vui và sự hỷ lạc trong khi đi, phải đặt trọn từng bước chân vào trong mảnh đất của Như Lai mà không phải chỉ đi trên đất của Bác Hai nữa! Con thực tập như thế, con nuôi dưỡng được niềm tin và sự vững chãi trong con và làm nhiên liệu để đốt cháy những hạt giống gai góc, lau sậy đang âm thầm mọc lên trong đất tâm của con.

Ở đây, mỗi chiều thường có mưa Thầy ạ! Khi trời bắt đầu chuyển mưa thì mây đâu ùn ùn kéo đến, làm đen kịt cả một vùng trời lớn, gió đâu vù vù bay về làm xổ tung những cánh cửa lớn nhỏ. Và thật thương thay cho những tàu lá chuối chị, phải đứng ra hứng gió đỡ mưa cho những tàu lá chuối em được an toàn lành lặn. Sau những cơn mưa gió như thế, những tàu lá chuối chị bị rách te tua, nhìn thật tội nghiệp lắm Thầy ơi! Nhưng con thấy sao những lá chuối chị đó không thấy buồn khổ gì cả, mà lại vui hơn nữa là khác, dù bị xé rách ra từng thẻ nhỏ như thế, nhưng mỗi khi có làn gió nhẹ thổi qua, lá chuối chị vẫn ve ve vẫy vẫy, reo hò thấy vui lắm, như là vừa mới hoàn tất được một công việc trọng đại nào đó rồi vậy.

Con nghĩ con cũng đã từng “bị te tua như tàu lá chuối”, nhưng con chưa làm được như cây chuối, như các lá chuối chị. Ngắm nhìn vườn chuối, cho con học được rất nhiều bài học từ đó. Con bây giờ tuy vẫn còn là lá chuối em của bao nhiêu lá chuối chị, và cũng đã là lá chuối chị của một số lá chuối em khác rồi. Con nguyện con phải học cách hành động sống như những cây chuối và lá chuối. Phải biết reo cười trước gió, phải có tự tin trước mưa, phải sẵn sàng che chở hết mình như những tàu lá dù đã bị rách nát te tua…!

Thầy ơi! Hôm trước quý sư cô có nhắc lại lời Thầy đã dạy: Có hai nơi quan trọng mà mỗi người cần phải quan tâm. Thứ nhất là Thiền Đường. Thứ hai là vườn Rau. Thiền Đường là nơi mà mỗi ngày mình cần đến đó để chăm sóc và nuôi dưỡng những hạt giống tốt. Vườn Rau là nơi mà mình cần nhổ cỏ dại và gieo xuống những hạt giống lành. Con cần phải học cách chăm sóc hai nơi ấy thường xuyên hơn

Con ý thức rằng con đang có một gia đình tâm linh rất giàu có, một gia tài đồ sộ vô cùng, mà chính Thầy và Tăng thân đã trao cho con trong từng giây từng phút. Con cúi đầu xin tiếp nhận tất cả gia tài ấy. Nếu đã trót thương Bụt Tổ, Thầy và Tăng thân rồi thì không có lý do nào để cản bước đường con đi tới với những người con đã nguyện thương yêu. Dù cuộc đời này có nhiều chông gai, dù đường đi này có nhiều gian khó nhưng con cũng sẽ:

“Đường ta ta cứ đi
 Núi cao cao có khi
 Chập chùng ta bước tới
 Tới với với bờ vui”.

Viết thư cũng là một niềm vui, phải không thưa Thầy? Và cũng là một cơ hội cho con quán chiếu để nhìn lại sự thực tập của bản thân, những tâm hành thiện, hay bất thiện, những ước mơ nguyện vọng của bản thân. Vì vậy, con vẫn thường viết thư cho Thầy lắm, tuy con ít khi hoặc hiếm khi gởi đi cho Thầy, nhưng con biết khi con đang viết là đồng thời Thầy cũng đang đọc thư con rồi vậy.

Kính thư
Con Thoát Nghiêm. (Cây sen vàng)

(langmai.org)

Sáng nay 28-7, tại Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội, hơn 10 ngàn Tăng Ni, Phật tử và quan khách đã đến tham dự Đại lễ 1.000 Thăng Long-Hà Nội do GHPGVN phối hợp cùng Bộ Ngoại giao và UBND TP. Hà Nội tổ chức.

Quang lâm chứng minh có HT. Thích Phổ Tuệ - Pháp chủ GHPGVN, HT. Thích Thanh Tứ - Phó Chủ tịch Thường trực HĐTS, HT. Thích Thanh Sam, Phó Pháp chủ HĐCM cùng chư tôn đức trong HĐCM, Ban Thường trực HĐTS, Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh thành trong cả nước. Đại diện chính quyền có bà Trương Mỹ Hoa - nguyên Phó Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam, ông Nguyễn Thanh Sơn - Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài cùng đại diện các bộ, ban ngành T.Ư và TP. Hà Nội.

Quang cảnh buổi lễ khai mạc

Mở đầu, ông Nguyễn Thanh Sơn, đại diện các cơ quan chức năng phát biều tâm tư, nguyện vọng của người nước ngoài đối với đất nước nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long. HT. Thích Thiện Nhơn, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HĐTS đọc diễn văn khai mạc nêu rõ: ... Trải  bao thăng trầm của lịch sử, Phật giáo Việt Nam luôn  chung sức chung lòng, dựng nước và giữ nước, giữ gìn hòa bình, độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc.

Hòa thượng nhấn mạnh, kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long-Hà Nội, chúng ta càng tự hào về con cháu Tiên Rồng, dân tộc Đại Việt oai hùng, Việt Nam anh dũng kiên cường trong suốt 4.000 năm lịch sử, 2.000 năm Phật giáo Việt Nam đồng hành cùng dân tộc, thủ đô ngàn năm văn hiến, hòa bình. Chúng ta càng có trách nhiệm phát huy tinh thần dân tộc, văn hóa lâu đời của tổ tiên, của người Việt Nam, đất nước Việt Nam và Phật giáo Việt Nam trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, góp phần xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc dân tộc Việt, luôn là biểu tượng của hòa bình, hạnh phúc.

TT Thích Bảo Nghiêm đọc văn tưởng niệm công trạng của Đức vua Lý Thái Tổ, các vị quốc sư, thiền sư nhân Đại lễ Phật giáo kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long.

Dịp này, Phật giáo Nhật Bản tặng quà lưu niệm cho GHPGVN và Ban Tổ chức Đại lễ trao tặng 25 căn nhà đại đoàn kết trị giá 500 triệu đồng.

Tin, ảnh Minh Khôi, Tâm Vương

Theo: Giác Ngộ online

Đại trai đàn chẩn tế, bạt độ âm linh cầu nguyện Quốc thái dân an, phong điều vũ thuận của Tăng ni Phật giáo Việt Nam và đồng bào Phật tử được diễn ra trong một tuần lễ tại thủ đô Hà Nội ngàn năm Thăng Long. Có thể nói đây là một sự kiện lịch sử, do có sự đóng góp của nhiều người từ mọi miền đất nước, đặc biệt là có sự tham gia nghi lễ của ba miền Bắc – Trung – Nam.

Có ý kiến cho rằng, nên dựng tượng đài Thiền Sư Vạn Hạnh trên đất Hà Thành, và có những con đường mang tên vị Quốc sư lỗi lạc ấy, để nhắc nhở mọi người luôn ghi nhớ đến công đức của tiền nhân. Thiết nghĩ, ý tưởng đẹp này sẽ được thực hiện trong nay, mai khi mà mọi người đã ý thức thấy được những việc cần làm, nên làm. Vấn đề chỉ là thời gian để thực hiện sao cho xứng đáng với công đức to lớn của Ngài. Điều mà cần phải cân nhắc là nếu chúng ta gấp rút dựng tượng trong thời điểm này chỉ để phục vụ cho dịp lễ, để rồi lại đi vào quên lãng thì thật là đáng tiếc biết chừng nào.

Muốn thực hiện ý tưởng hay đẹp đó, chúng ta nên từng bước chuẩn bị, nghiên cứu, giáo dục tác động sao cho mọi người hiểu rõ lịch sử dân tộc Việt Nam từ những ngày đầu dựng nước và giữ nước. Tìm hiểu Thiền Sư Vạn Hạnh? Chú tiểu Lý Công Uẩn là ai? Nhân tố nào đã nuôi dưỡng, hun đúc nên vị vua anh minh này, người đã lập ra một Lý Triều nức tiếng nhân từ trong lịch sử dân tộc. Một khi đã hiểu rõ nguyên nhân của vấn đề chúng ta phải quán niệm nơi tự thân, để thấy được dòng máu cuả Tổ tiên đang có mặt trong từng tế bào của mỗi người, tất cả đều có đủ nhân tố từ bi và trí tuệ như các Ngài, và chúng ta phải biết chăm sóc, tưới tẩm hạt giống tốt đẹp đó trong vườn tâm của mình, để hoa trái từ bi trí tuệ năm xưa đã nuôi dưỡng Thánh vương Lý Công Uẩn cũng đang có mặt trong cuộc sống của mỗi người dân Việt hiện tại, và mọi tố chất của Việt tộc, từ cách sống, cách nghĩ, cách nói, cách làm cũng do động lực từ bi, trí tuệ này thúc đẩy.Được thế, thì dù tượng đài của Thiền Sư Vạn Hạnh tuy chưa được thực hiện, nhưng hình ảnh Ngài, tâm hồn Ngài đang có mặt trong trái tim, trong khối óc của mỗi chúng ta, và chính chất liệu đó đã tác thành, cống hiến cho dân tộc Việt Nam một Thánh quân Lý Công Uẩn.

Vậy thì, lễ mừng Hà Nội ngàn năm Thăng Long quả là một sự kiện lịch sử hy hữu trên thế giới, vì chúng ta tổ chức lễ hội này không phải chỉ để hoài niệm một lịch sử hào hùng đã qua, mà còn khôi phục được giá trị hiện sinh của Lý Triều nhân từ, đã và đang nuôi dưỡng dân tộc Việt Nam trong từng phút từng giây hiện tại.

Mong sao sự hiện diện của mọi người trong Pháp hội trai đàn, chào mừng Hà Nội ngàn năm Thăng Long với một tinh thần Phật hóa.

Vận nước như dây quấn

Trời Nam ôm thái bình

Đạo đức ngự cung điện

Muôn xứ hết đao binh.

TT. Thích Lệ Trang

Hình ảnh Đại Trai Đàn Chẩn Tế 1000 Năm Thăng Long - Ban Nghi Lễ - Thành Hội Phật giáo TPHCM

Một bông hồng nào xin dâng lên quý Thầy ! Một bông hồng nào xin dâng lên quý Sư Cô ! Bông hồng nào cho Bác, cho Chú, cho Thím ! Bông hồng nào cho anh, cho chị, cho em ! Và xin hỏi, còn bông hồng nào cho tôi ?

Chúng ta hãy đón nhận thật chân thành, thật trọn vẹn. Hạnh phúc thay cho những ai còn mẹ ! Diễm phúc thay cho những ai còn cha ! Và, chữ và, xin chia sẻ với những ai đang cài hoa trắng !

Nhìn đóa hoa màu hồng trên áo quý vị, xin không cần nói một lời nào, mà quý vị hãy lặng yên, mỉm cười, sung sướng và sống trọn vẹn đi !

Nhìn đóa hoa màu trắng, biết chia sẻ gì đây, sẽ không có một ngôn từ nào thấm cùng trong nỗi lòng sâu lạnh, dù có lớn bao nhiêu, cũng sẽ mang cho đến trọn đời thân phận mồ côi.

Hai chữ Mẹ Cha, chúng ta không cần nói nhiều, mà chỉ ao ước còn tiếng Mẹ để chúng ta thưa, còn tiếng Cha để chúng ta trân quý. Không cao kỳ, không trau chuốt, không phết sơn. Bởi còn cha mẹ là còn tất cả, mất cha mẹ là mất tất cả. Đức Phật từng dạy “Phụ mẫu tại tiền như Phật tại thế”, nghĩa là Cha Mẹ còn sống giống như Đức Phật đang còn trên thế gian này. Ca dao Việt Nam cũng nói : “Còn cha còn mẹ là hơn, Không cha không mẹ như đờn đứt dây”.

Từ xưa tới nay và mãi mãi đến mai sau, hai chữ Cha Mẹ, có lẽ được nói nhiều nhất và được viết nhiều nhất. Hai chữ Cha Mẹ là cội gốc của tình thương vô tận và suối nguồn của đạo đức bao la, đã góp phần rất lớn trong gia tài văn hóa văn học nhân loại. Hai chữ Cha Mẹ, đã làm cho sách báo, văn chương, thi phú được chồng lên cao hơn. Vào nhà sách, thư viện, ghé mắt vào những tựa đề về Mẹ, về Cha, tình mẫu tử, tình phụ tử, các nhà văn nhà thơ đã đào sâu trong tận đáy con tim và mọi góc cạnh khối óc, sẽ thấy hai chữ Cha Mẹ được diễn tả tuyệt siêu, nhưng vẫn chưa hết và đôi khi ngượng ngập ngôn từ. Không những thế, trong cung bậc Tao đàn, trên sân khấu nhạc hội, và rừng hội họa nghệ thuật cũng diễn xuất không cùng. Thời đại tin học hôm nay, những gì về Cha về Mẹ cỡi trên sóng điện vi tính thiên thần, kỳ ảo thêm, diễm lộng thêm.

Ngôn từ Cha Mẹ còn bình dân hơn, gần gũi hơn, đơn sơ hơn. Tiếng võng đưa kẽo kẹt sau hè, hay nằm trong nôi em khóc, mẹ sẽ hát sẽ ru em ngủ, chị sẽ hát sẽ ru em ngủ ! Chắc chắn nhiều khi, có những hình ảnh thật tội nghiệp, người Cha hay người anh khốn khổ ẵm em em cũng khóc, ru em em cũng khóc, và người cha hay người anh nhìn em bằng ánh mắt gần như van lơn mà vẫn bất lực, không biết phải làm gì cho em. Trong chúng ta, tôi dám quả quyết ai cũng đã hơn một lần đã làm như thế !

Em bé “Ba năm bồng ẵm cảm ơn Cha”, đã biết nói hai tiếng Ba, Ba đầu đời.. “Chín tháng cưu mang nhờ đức mẹ”, trong vòng tay bú mớm, em đã biết nói hai tiếng Má, Má thương yêu. Đến lúc lớn lên, trưởng thành, đi vào trường đời, đi vào xã hội, dù có làm ông nọ bà kia, hay phập phù giữa bại thành cuộc thế, dù được sống gần hay đang ở đâu xa, vẫn hỏi thăm và thưa ba thưa mẹ. Trong quán trọ vô thường một khi băng qua khúc rẽ ly tan, dòng tử sinh đôi bờ một khi gõ nhịp đành đoạn tạ từ, ta sẽ thảng thốt kêu lên Mẹ ơi, Ba ơi, và thế là nước mắt ta ràng rụa, lòng ta nát tan, trăng sao kia sẽ không đủ sáng giữa vòm trời, vật chất phù du kia sẽ tả tơi theo bèo bọt. Không phải chỉ đang lúc đó, mà kể từ ngày đó trở đi, cho đến bây giờ, mãi mãi mai sau, mỗi khi thương cha nhớ mẹ, ta như con đom đóm lập lòe tìm gọi bóng đêm, hay như kẻ lạc loài mò mẫm giữa hư vô và cúi mặt trước lâu đài phụ mẫu, nghe tiếng lòng thổn thức.

Trong chánh điện này đây, trước lễ đài này đây, giữa hội trường này đây, dù ai cài hoa hồng vẫn lo sợ, lo sợ gì mà  “Đêm đêm thắp ngọn đèn trời, Cầu cho cha mẹ sống đời với con”. Còn những ai cài hoa trắng thì, chừng như tấm lòng quý vị trống vắng không cùng, và chừng như hai con mắt của quý vị nhìn thật xa xôi. Kia kìa, thấy chưa, không phải chừng như, mà thật sự hai con mắt quý vị đang tròn xoe, bờ mi đã ướt lên rồi. Một cụ già, đôi vành khô vẫn còn đủ sức long lanh, vài cụ lớn tuổi đôi bờ khô khốc, nhưng nước gì đang chảy ra, gạt lệ tay lau. Người trung niên cũng lặng lẽ, trầm ngâm. Thế còn anh, còn chị, còn em, sao lại cúi xuống, đỏ hoe ! Cả Thầy nữa, rồi Sư Cô nữa ! Xin lỗi nghe, chúng tôi không có dám đâu, và đâu có làm gì ?

Thưa quý vị. Hình ảnh trên đây không phải chỉ có hôm nay, mà đã nhiều lần, thật nhiều lần, vào mỗi độ Trung Nguyên, mỗi Mùa Hiếu Hạnh. Ngay cả chỉ một Mùa Báo Hiếu thôi, trong quý vị sẽ có người đi dự nhiều nơi, tôi đã chứng kiến đôi mắt quý vị lại tái lập như thế. Nếu hỏi tại sao, thì quả thật vô tình, một câu hỏi rất vô duyên. Nước mắt cho cha cho mẹ mà không biết chảy ra, không biết ngấn lệ, không biết vo tròn, thì xin lỗi, ta còn thua em bé và ta chưa lớn nổi làm người ?

Trong chúng ta, ai không nằm lòng “Công Cha như núi Thái Sơn, Nghĩa Mẹ như nước trong nguồn chảy ra”, ai không từng nghe “Lòng Mẹ bao la như biển Thái Bình rạt rào” hay “Mẹ già như chuối ba hương, Như xôi nếp một như đường mía lau”.

“Bao nhiêu sách vở viết về Đức Mẹ

Bao nhiêu chữ nghĩa viết về Công Cha

Dù có nhiều như vũ trụ bao la

Cũng không thể diễn tả hết được Tình Cha Nghĩa Mẹ”

“Tình thương Mẹ, biển Đông thấm vào đâu

Công đức Cha, núi Thái làm sao sánh

Dù đem cả hằng hà sa pháp giới

Cũng không sao đánh đổi hai chữ Song Đường

Xin đi khắp cõi vô thường

Soi ngàn đuốc tuệ thắp đường Từ Thân

Xin đi khắp cõi phù vân

Noi gương hiếu hạnh ân cần Mẹ Cha”

Hãy hình dung thời Đức Phật còn tại thế, hình như đôi mắt của Ngài mà ta tôn xưng Phật nhãn, vẫn lưng tròng khi Phụ Hoàng băng hà, vẫn rưng rưng khi đứng hầu kim quan, và trên đường di quan vẫn từng bước chân nặng trĩu. Lại một lần kia, khi cùng Tăng Đoàn đi khất thực, hỏi còn hình ảnh nào rung cảm hơn, xúc động hơn, chính Đức Phật đã :

“Đáo bán lộ rành rành mắt thấy

Núi xương khô bỏ đấy lâu đời

Thế Tôn bèn vội đến nơi

Lạy liền ba lạy rồi rơi giọt hồng”

Ôi, cao thượng thay Đấng Thiên Nhơn chi Đạo Sư !

Ôi, quý hóa thay Đấng tứ sanh chi Từ Phụ !

Phải chi Ngài điều ngự nơi đây cho chúng con đãnh lễ tôn thờ. Một kiếp này thôi, ân nghĩa cha mẹ, chúng con chưa trọn vẹn, nói chi đến quá khứ đa sanh phụ mẫu ! Một kiếp này thôi, bổn phận con hiền cháu thảo, chúng con mang bao nỗi đành đoạn đắng cay, thì làm sao đền đáp công ơn cha mẹ nhiều đời.

Phải chi Bồ Tát Mục Kiền Liên đang ở đâu đây, chúng con xin nương theo thần lực của Ngài để đi tìm khắp muôn hướng ngàn phương, đi sâu vào địa ngục dù có vô số cửa ngõ A Tỳ, chỉ cần nhìn thấy, Mẹ chúng con đang ở đâu, Ba chúng con đang ở đâu, rồi muốn làm gì chúng con xin nguyện tận lực hành trì.

Đâu cần nói chi xa phải không thưa quý vị ? Trong cuộc đời, bao nhiêu người được sống nơi chốn quê nhà, nhưng biết bao nhiêu người phải sống tha phương bởi duyên nghiệp hay hoàn cảnh khác nhau. Chỉ mong sao được về thăm nơi chôn nhau cắt rốn, được nhìn lại bàn thờ từ đường, ấp ủ dưới mái nhà tranh, bếp lửa hồng êm vợn khói, thoang thoảng hương cau, thơm thơm gạo mới. Và kia, dòng sông Quê Ngoại, bến cũ Quê Nội, đường đất bên làng, lối ngõ đầu thôn, rẽ ngang xóm nhỏ , ruộng lúa ngô đồng, “Làng quê nghèo cuối phương trời biền biệt, Bóng thời gian không đủ sức nguôi ngoai, Vẫn đong đầy và sống mãi trong tôi, Lỡ nhắm mắt ôm khối sầu muôn thuở”.

Và kia, ai sống thị thành, phố phường đô hội, “Những lối đi chạy ngang qua đất đỏ,  Những lối về chạy dọc dưới trời xanh, Những mạch máu của trái tim thành phố, Những đốt xương của thân thể châu thành, Những con đường chúng mang hồn dân tộc, Qua không gian không thay đổi danh từ, Lối cỏ mới đề huề reo ánh sáng, Khách đi về cảm thấy khác tâm tư”. Rồi được đến thăm nấm mồ của Mẹ của Ba, bên Ông Bà Nội Ngoại Tổ Tiên, lục thân quyến thuộc quá vãng, để quỳ, để khóc, để thương, để nhớ, để được thắp một nén hương, mà kiếp sống xa nhà, dù đã 10 năm, 20 năm, 30 năm, hay hơn nữa, nhưng vẫn xin khẳng quyết mọi vùng đất dung thân không phải là cố quận, lại càng không phải quê hương của mình. Và, “Khung trời quê vẫn ngậm sầu, nghìn trùng xa cách. Cõi trời quê vẫn chôn chặt, tận đáy hồn đau”.

Xin Cha tha cho chúng con. Xin Mẹ tha cho chúng con. Xa hơn nữa, chúng con xin tạ tội với người Cha cội nguồn của Văn Lang, xin khấu đầu với người Mẹ đầu tiên của Bách Việt, đã cho chúng con được mang dòng giống Lạc Hồng, tóc đen da vàng máu đỏ, nhưng lại mang một mảnh hồn đau và một trái tim nhức nhối.

Bạch quý Thầy, quý Sư Cô,

Thưa quý vị lớn tuổi cùng toàn thể anh chị em,

Một bông hồng đã đầy đủ chưa ? Một bông trắng đã thấm thía chưa ? Theo tôi, phải là một rừng bông hồng để dâng lên Mẹ, hay một rừng bông trắng để khóc cho Cha. Một rừng bông hồng để khơi động tình thương, và một rừng bông trắng để xóa tan vụn vỡ. Một rừng bông hồng để gìn giữ nâng niu, và một rừng bông trắng để tạ từ miên viễn.

Nguyện cầu mười phương Chư Phật chứng minh

Nguyện cầu hồng ân Tam Bảo gia hộ

Nguyện cầu Đức Đại Hiếu Mục Kiền Liên soi sáng cho chúng con

Nguyện cầu hồn thiêng sông núi Việt Nam gia hộ cho toàn dân nước Việt.

Và mầu nhiệm thay, thiêng liêng thay, chúng ta cùng nhắm mắt, chắp tay :

Ba ngàn thế giới đang rung động !

Tam đồ bát nạn đang mở toang !

Một bông hồng biến thành vô số bông hồng để trọn vẹn mùa hiếu hạnh.

Một bông trắng thấm sâu vô số bông trắng để kết nẻo phương đài.

Đó mới thật sự là Bông hồng cài áo !

Đó mới thật sự là bông trắng cưu mang !

Đó mới thật sự là Mùa Vu Lan Thắng Hội !

Đó mới thật sự là Giải Cứu Đảo Huyền, độ thoát hàm linh !

Trân trọng và trân trọng nhớ ân !

Chân thành và chân thành nhớ mãi !

Ngưỡng dâng Chư Tôn Đức Tăng Ni

Kính chào toàn thể liệt quý vị.

Nam Mô Đại Hiếu Mục Kiền Liên Bồ Tát Ma Ha Tát.

Mùa Hiếu Hạnh 2009

TNT Mặc Giang

macgiang@y7mail.com

02.  Vin Cành Hoa Trắng

03.  Hiếu Hạnh Phật Giáo

04.  Hoa Trắng Thù Ân

05.  Nở Đóa Từ Thân

06.  Thắm tô Tình Mẹ

07.  Công đức Phụ thân

08.  Công đức Song Đường

09.  Hoa Hồng dâng Mẹ

10.  Hiếu Hạnh đền Ơn

Ước Vọng Vu Lan

Mỗi Mùa Thắng Hội Vu Lan

Ai ai cũng cảm bàng hoàng tâm tư

Một năm man mác còn dư

Đến Mùa Thắng Hội thêm như thế này

Phải rồi Tháng Bảy mưa bay

Gió se se lạnh nỗi này tình kia

Mưa sa nhỏ giọt chia lìa

Công ơn Cha Mẹ hiện về giăng giăng

Hòa theo Tháng Bảy Mùa Trăng

Là Mùa Hiếu Hạnh nặng oằn thâm sâu

Ra bờ Ái Tử đầu cầu

Lăn tăn gợn sóng vũng nâu ru hời

Võng đưa kẽo kẹt à ơi

Cả hình bóng Mẹ một đời hiện ra

Vọng nghe trên ải sơn hà

Chim kêu quốc quốc gia gia canh trường

Cấu thành hình bóng quê hương

Có tình Phụ Tử vương vương cơ đồ

Kệ kinh trầm bỗng Nam Mô

Lung linh nghĩa địa cửa mồ tối om

Kìa Cha kìa Mẹ chúng con

Kìa anh kìa chị lon ton hiện về

Chờ Mùa Hiếu Hạnh nằm nghe

Rụng rơi trái chín não nề tấm son

Chùn sâu thẩm thấu tâm hồn

Động lên trí não lòng cồn ruột đau

Thương Mẹ thì Mẹ còn đâu

Thương Cha mấy lớp cỏ khâu xanh rì

Anh em mỗi kẻ phân ly

Ngày xa tháng vắng nói chi họ hàng

Tình quê một nỗi mênh mang

Tình non nghĩa nước lại càng lao lung

Nhện giăng quán trọ đóng khung

Ngẫm riêng mới thấy não nùng nghĩa ân

Công ơn sinh dưỡng Song Thân

Công ơn non nước ngàn cân ngập lòng

Hiếu kia đền đáp sao xong

Hạnh kia bù lấp sao mong cho cùng

Nương Mùa Hiếu Hạnh bao dung

Con hiền cháu thảo trĩu chùng lòng son

Chân thành thắp nén tâm huơng

Dâng Mùa Hiếu Hạnh nhớ thương tôn thờ

Chắp tay niệm tiếng Nam Mô

Dâng Mùa Hiếu Hạnh đến giờ linh thiêng

Chứng tri con thảo cháu hiền

Dù cho muôn một đáp đền nghĩa ân

Trung nguyên tháng bảy hằng năm

Là Mùa Thắng Hội Vu Lan nhiệm mầu

Dù ai ở tận nơi đâu

Đến Mùa Báo Hiếu mau mau tựu về

Đàn tràng mở Hội đề huề

Cho tròn Hiếu Hạnh nguyện thề Vu Lan.

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

macgiang@y7mail.com

Vin Cành Hoa Trắng

Nhìn ai đó, đang cài bông hoa trắng

Tôi biết rồi, anh trắng cả thiên thu

Còn chị và em, trắng cả mịt mù

Cha Mẹ mất rồi, còn gì mà nói

Cài Hoa Trắng, là bầu trời khép lại

Là không gian đóng khung cửa yêu thương

Là thời gian gởi vĩnh viễn vô thường

Cha Mẹ mất rồi, là mất tất cả

Cài Hoa Trắng, màu xanh mờ lá mạ

Màu úa vàng, lúa chín khóc ruộng nương

Màu thu tím, cuốn lá rụng vương vương

Màu của những ai không còn Cha Mẹ

Cài Hoa Trắng, nhiều khi ta giật mình khe khẽ

Nằm mơ gì mà lệ đẫm đêm qua

Giọt lệ buồn hay giọt lệ châu pha

Gối đã trũng biết bao lần thương Cha nhớ Mẹ

Cài Hoa Trắng, ta ra đầu cửa bể

Hỏi Biển Đông sao sóng vỗ mù sương

Tiếng sóng kia không phải tiếng trùng dương

Mà là tiếng của vô cùng nhớ Mẹ

Cài Hoa Trắng, ta lên đầu quan ải

Hỏi Trường Sơn, núi Thái cao đến đâu

Ngó ngược lên chót vót cuối đỉnh đầu

Công đức Cha vẫn nhìn chưa thấy hết

Chứ không những chỉ đồng cao ruộng thấp

Chứ không những chỉ manh áo chén cơm

Vùng đất khô khan trâu kéo cõi còm

Lúa mạ hao gầy cày lên sỏi đá

Chứ không những chỉ nhà tranh gốc rạ

Mái quê nghèo khốn khó đãi nhiêu khê

Cho người dân tôi sống nỗi ê chề

Thiếu trước hụt sau hai mùa mưa nắng

Lại còn phải kinh qua bao thời chinh chiến

Khói lửa tơi bời dày xéo quê hương

Cho người dân tôi nát ruột đoạn trường

Đổ nước mắt dập vùi trong sự sống

Mỗi bước chân đi ta mang hình ảnh Mẹ

Mỗi bước chân đi, ta mang vóc dáng Cha

Trong thâm tâm luân lưu huyết thống đậm đà

Trong tình tự chứa chan tình Dân tộc

Chứ không có nghĩa dành riêng con trẻ

Không Cha không Mẹ, mới gọi mồ côi

Dù mình già cả, chết tới nơi rồi

Nhưng nghĩ đến Tông Đường, bỗng thấy đời lạc lõng

Áo cài Hoa Trắng

Trắng một cành hoa

Thức trắng đêm qua

Nằm ru gối mộng

Ôi Mùa Hiếu Hạnh

Khép cửa đơn côi

Trời đất rụng rơi

Ngân hà ngưng đọng

Thời gian nín thở

Không gian lặng thinh

Con đứng một mình

Ôm rêu Hiếu Hạnh

Cha không lên tiếng

Mẹ cũng xa mờ

Con đứng trơ vơ

Vin cành Hoa Trắng.

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

macgiang@y7mail.com

Hiếu Hạnh Phật Giáo

Hiếu đạo thường tình trong thế gian

Mong sao cha mẹ được bình an

Dưới hòa trên thuận và êm ấm

Đủ mặc đủ ăn sống nhẹ nhàng

Hiếu đạo thường tình của thế nhân

Mong sao cha mẹ sống dư phần

Giàu sang phú quý nhiều duyên phước

Để lại đời sau cho cháu con

Nhân tâm hiếu đạo của con người

Hạnh phúc, sang giàu, đẹp tốt tươi

Sung túc, dư thừa, và thọ hưởng

Phì gia, vinh thế, phải hơn đời

Mẹ Cha đắc thọ sống miên trường

Con cháu đầy đàn cùng vấn vương

Tráo đấu, lường đong, đãi phú quý

Hiền lương, thiện ác, ít cân lường

Suốt đời tận tụy kiếp nhân sinh

Địa vị, quyền uy với lợi danh

Tranh đoạt, gian tham và cố thủ

Thời gian đâu nữa nói hư vinh

Mấy chốc thoi đưa đã yếu già

Đó là chưa kể bịnh tình đa

Nghĩa trang đã lắm mồ hoang lạnh

Còn lấn chen nhau, cãi, khóc, la

Phật rằng, như thế mới thường tình

Lục đạo, tam đồ lụy chúng sinh

Nước mắt nhiều hơn bốn biển lớn

Lộn nhào trong bóng dáng vô minh

Phật rằng, ta tạm mấy lời khen

Cháu thảo con hiền khá đáp đền

Đã hết cuộc đời bên quán trọ

Nhà xưa không biết cho nên quên

Chư Thiên tuổi thọ thật không lường

Thụ hưởng dư thừa rớt vãi vương

Phước cạn, đức khô, còn đọa xuống

Huống chi nhân thế lắm tai ương

Đạo Hiếu cao siêu, Phật tỏ bày

Lắng nghe cho kỹ, kể từ nay

Hành trì cẩn mật và truyền lại

Kim cổ dung thông không đổi thay

Đạo Hiếu Thế Tôn thì khác nhiều

Sống thời tu tập, chết tiêu diêu

Không sa tro bụi căn nhà lửa

Hát khúc vô sanh đỉnh nguyên siêu

Đạo Hiếu Như Lai, Phật dạy rằng

Quá thời Cha Mẹ được siêu thăng

Sống thời làm phước bồi tâm đức

Tam thế nhàn cư mới vĩnh hằng

Đạo Hiếu của ta vô thượng thừa

Ba đường sáu nẻo cứ ra vô

Chúng sanh tất cả đều con một

Đưa đến Niết Bàn, khá biết chưa

Đó là Hiếu Hạnh tuyệt trần gian

Thánh đức từ bi của Đạo Vàng

Vạn loại sinh linh đều tế độ

Liên hoa chín phẩm tọa an ban.

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

macgiang@y7mail.com

Hoa Trắng Thù Ân

Bông Hoa Trắng đang cài trên chiếc áo

Mắt rưng rưng và lệ thắm mềm môi

Lặng nhìn thôi và không nói một lời

Sao kỳ lạ hỡi người trong nhân thế

Hoa Màu Trắng, là màu gì như thế

Em biết rồi, nói chi nữa thêm đau

Chị biết rồi, nói chi nữa thêm sầu

Anh biết rồi, nói chi nữa, ân hận

Hoa Màu Trắng, là màu của cam phận

Đeo một lần, là gắn cả thiên thu

Mang một lần, là gắn cả mịt mù

Thầm cầu nguyện thiết tha Mùa Hiếu Hạnh

Hoa Màu Trắng, là màu của câm nín

Không còn Cha một tiếng để mà kêu

Không còn Mẹ để nũng nịu kèo nhèo

Đổi cả trần gian cũng không bao giờ tìm được

Hoa Màu Trắng, là màu của bất hạnh

Không còn Cha, để núp bóng Song Đường

Không còn Mẹ, để tắm gội yêu thương

Đổi cả bạc vàng cũng không bao giờ mua được

Hoa Màu Trắng, là màu của vĩnh biệt

Màu tạ từ, màu vĩnh viễn, màu thiên thu

Anh, chị, và em, sẽ không có nụ cười

Khi nhìn người ta cài Hoa Hồng Trên Áo

Hoa Màu Trắng, chia sẻ cơn áo não

Chắp tay cầu Mùa Thắng Hội Vu Lan

Cửa A Tỳ, hãy rộng mở thênh thang

Để con hiền cháu thảo đền ơn trong muôn một

Hoa Màu Trắng, diễn tả cho cùng tột

Chữ nghĩa của thế gian, cho cạn hết ngôn từ

Công Đức Sinh Thành, vẫn chỗ thiếu chỗ dư

Cho nước mắt cứ chảy, cho hoa cài trên áo

Hoa Màu Trắng, cho tôi xin khép lại

Mùa Báo Hiếu về, Thắng Hội Vu Lan

Nguyện cầu sinh linh vạn loại siêu thăng

Trong đó có Cha Mẹ, và cửu huyền Thất Tổ

Hoặc lục thân quyến thuộc, những ai quá cố

Đến chiến sĩ trận vong, đồng bào tử nạn, thập loại cô hồn

Hay bởi thiên tai, nạn tai, sơn hà hải địa oan vong

Cũng được nương nhờ Mùa Vu Lan Hiếu Hạnh

Hoa Màu Trắng, cho tôi xin được gắn

Gắn một lần, chứ không dám nữa đâu

Bởi từ nay, và mãi mãi về sau

Anh chị và em, hãy tự gắn, chứ không cần ai gắn nữa

Kể từ đó, ta về hoang đảo nhỏ

Khép khung trời đóng cửa tiếng Mẹ Cha

Mỗi một năm, Mùa Báo Hiếu đi qua

Ta lại gắn thêm một lần Hoa Trắng

Kể từ đó, ta về căn quán trọ

Của cuộc đời nhiễm thể kiếp phù sinh

Nguyện pháp giới không còn Tam đồ, Lục đạo điêu linh

Để nước mắt của con người, của tình dữ vô tình

Biến thành nước Cam Lồ thanh lương giải thoát

Đó, là ý nghĩa siêu tuyệt Vu Lan Thắng Hội cao nhất

Đó, là ý nghĩa nêu gương Hiếu Hạnh Mục Kiền Liên

Bao nhiêu tầng địa ngục còn giải cứu

chứ đừng nói hoàng tuyền

Và, ta sẽ sung sướng mỉm cười

Màu Hoa Trắng là màu Thù Ân cao cả.

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

macgiang@y7mail.com

Nở Đóa Từ Thân

Người đời hát tiếng Mẹ Cha

Ta đưa Cha Mẹ vào nhà Như Lai

Người đời sắc thắm hoa cài

Ta đưa Cha Mẹ lên đài sen thơm

Người đời hầu hạ áo cơm

Ta đưa Cha Mẹ thoát vòng trầm luân

Người đời sớm tối ân cần

Ta đưa Cha Mẹ dự phần Thánh nhan

Mai sau sẵn có sen vàng

Hôm nay thấm nhuận chứa chan cam lồ

Công Cha đức Mẹ tôn thờ

Con hiền cháu thảo ươm mơ vẹn tình

Không tranh hơn thiệt lợi mình

Lời qua tiếng lại lao linh Tông Đường

Không màng nặng nhẹ tầm thường

Bào mòn nghĩa cử tình thương nhiệm mầu

Khắc ghi nhớ mãi trong đầu

Xuôi thuyền mát mái một tàu Mẹ Cha

Anh em con cháu gần xa

Ở đâu đi nữa một nhà mà thôi

Nhờ Cha, ta mới nên người

Nhờ Mẹ, ta biết nụ cười yêu thương

Nhờ Cha, thỏa chí cương thường

Nhờ Mẹ, tắm gội sắc hương trong đời

Càn khôn nở đóa tinh khôi

Ngàn năm sừng sững đất trời Mẹ Cha.

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

Thắm tô Tình Mẹ

Hỡi Mẹ Hiền ơi Mẹ ở đâu

Con đi tìm Mẹ khắp tinh cầu

Chân trời góc biển, nhìn hoang đảo

Núi cả lưng đèo, ngóng hố sâu

Con đi tìm Mẹ đếm tình thương 

Đom đóm dõi soi khắp nẻo đường

Thắp sáng mập mờ chìm bóng tối

Đêm dài tĩnh mịch phủ mùi sương

Mẹ Hiền ơi hỡi ở nơi nào

Vạn hữu im re chẳng xuyến xao

Vũ trụ lặng thinh không tiếng động

Phương trời mờ mịt gởi ngàn sao

Chừng như có một cõi đi về

Lặn lội đi tìm đã mỏi mê

Đi khắp mồ hoang cùng nghĩa địa

Lối mòn phơi dốc đá nhiêu khê

Bóng hình của Mẹ hiện đâu đây

Đưa mắt nhìn con không chớp lay

Hun hút thiên thu chừ bỏ ngõ

Hư vô nắm lại chẳng đong đầy

Tôi vẫn ươm mơ bóng Mẹ hiền

Tinh cầu có một cõi thiêng liêng

Tôi xin tô thắm tình thương Mẹ

Trụ vũ muôn đời đẹp vĩnh nhiên.

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

Công đức Phụ Thân

Công Cha núi Thái thua xa

Trường Sơn mờ khói quan hà non xanh

Khi nghe công đức Sinh Thành

Hòn chồng đá tảng loanh quanh thẹn thùng

Ơn Cha một tiếng vô cùng

Vô thỉ kính cẩn vô chung nghiêng mình

Gom ngàn vạn thể trung trinh

Vẽ chưa đủ nét bóng hình của Cha

Gom ngàn vạn thể thiên hà

Cũng chưa thể sánh đậm đà Từ Nghiêm

Con đom đóm nhỏ soi đêm

Vẽ tình Phụ Tử khép thềm hư vô

Dế mèn lưu ký tàn khô

Vẽ tình Phụ Tử xô bờ rêu xanh

Mồ hoang cây cỏ ngậm vành

Đất kia thấu ruột trời xanh nhũn lòng

Ơn Cha, huyết thống tồn vong

Cội nguồn chuyển mạch nối dòng thiên thu

Ơn Cha, một tiếng Nghiêm Từ

Chất đầy vũ trụ còn dư Nghiêm Đường

Ơn Cha, hằng hữu phi thường

Băng qua bóng dáng vô thường còn nguyên

Cõi nào là cõi thiêng liêng

Gắn trên chót đỉnh hậu – tiền Ơn Cha.

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

Công đức Song Đường

Nói về công đức của Song Đường

Biển rộng trời cao không thể lường

Núi thẳm sông sâu không thể sánh

Không gì bù đắp nổi tình thương

Lòng Mẹ bao la phủ đất trời

Thái Bình biển sóng vỗ đầy vơi

Tin yêu sức sống bình minh gội

Con thảo cháu hiền hưởng thế thôi

Ơn Cha cao cả nặng ngàn cân

Núi Thái thấm đâu đừng lựa lần

Vũ trụ càn khôn còn nể mặt

Không Cha, mưa gió đổ phong trần

Hai Đấng Song Đường tuyệt sắt son

Cho ta thân thể có tâm hồn

Có lòng chan chứa ươm tình tự

Ái Tử là gì hỡi cháu con

Công đức Song Đường tuyệt thế thay

Ơn Cha một tiếng phủ trời mây

Một lời Nghĩa Mẹ tràn chung thủy

Nhắc nhở muôn đời, không đổi thay.

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

Hoa Hồng dâng Mẹ

Hoa hồng một đóa xinh xinh

Gắn trên vành áo thắm tình mẫu thân

Còn Mẹ diễm phúc tuyệt trần

Một lòng hiếu thảo ân cần mến yêu

Hoa hồng một đóa nâng niu

Bước đi trỗi nhịp cầu kiều Mẹ thương

Mẹ hiền ngát tỏa mùi hương

Ươm tình dịu ngọt trên đường trần gian

Còn Mẹ hơn cả bạc vàng

Hơn muôn phú quý hơn ngàn minh châu

Mẹ là hằng hữu nhiệm mầu

Cháu con tận hưởng sắc màu yêu thương

Mẹ là vạn lý thiên hương

Trời cao biển rộng vấn vương nghĩa tình

Hoa hồng một đóa xinh xinh

Em còn có mẹ bên mình nghe em

Thắp nhang khấn nguyện hàng đêm

Đừng ai ập phủ bóng thềm hoang vu

Chập chờn vần vũ mây mù

Đừng ai mở cửa thiên thu vạn sầu

Dòng sông Ái Tử bên cầu

Vô thường im sóng chìm sâu xa bờ

Hoa hồng dâng Mẹ ươm mơ…

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

Hiếu Hạnh đền Ơn

Công đức Mẹ Cha thật nhiệm mầu

Không gì so sánh nổi cho đâu

Lời ca tiếng hát còn trầm bỗng

Chữ nghĩa văn chương chấm phết câu

Sân khấu muôn phương kéo, mở màn

Núi rừng thư viện của trần gian

Không sao diễn hết Tình Cha Mẹ

Công đức sinh thành mãi vọng vang

Nhắc nhau muôn một nghĩa thù ân

Máu chảy về tim xin dự phần

Châu thể vo tròn nhìn gốc cội

Song đường nghiêm tỏa đức từ thân

Con thảo cháu hiền hãy nhớ này

Đây là phương cách của xưa nay

Lắng nghe cho kỹ và gìn giữ

Tam thế ba đời không đổi thay

Đáp đền chỉ có Hội Vu Lan

Chư Phật Mười Phương đồng hỷ hoan

Tứ Chúng một lòng quy thiết lễ

Mỗi Mùa Báo Hiếu tạ thù ân

Chuông chùa thánh thoát vọng ngân vang

Ngưỡng cửa thiền môn của Đạo Vàng

Sống chết đôi bờ nghe sóng vỗ

Nhiệm mầu thù thắng Hội Vu Lan

Cửa ngục trùng trùng sẽ mở toang

Thiên Đường rợp Ánh Đạo huy hoàng

Sinh linh vạn loại đều nương bóng

Thoát khỏi Tam Đồ, đáo Lạc Bang

Khá khen nhân thế nhớ Thù Ân

Công đức Mẹ Cha đừng lựa lần

Khắc cốt ghi tâm và bái tạ

Đáp đền ơn trọng nặng ngàn cân

Ông Cha nhờ đó được siêu thăng

Còn Mẹ an khương chốn diễm hằng

Tất cả hàm linh đều giải cứu

Mỗi Mùa Hiếu Hạnh, Hội Vu Lan.

Tháng 6 – 2010

TNT Mặc Giang

Bụt là vầng trăng mát

Đi ngang trời thái không

Hồ tâm chúng sinh lặng

Trăng hiện bóng trong ngần.

Khi tâm của mình yên lặng như vậy, thì đời sống của mình chắc là sẽ đẹp lắm bạn nhỉ?

Tôi muốn đi trên con đường phía bên kia hồ mà tôi chưa từng đi. Nhưng hai bé về rồi, thế là tôi phải đi theo hai con của tôi thôi, vì hai bé vẫn còn cần tôi lắm lắm! Và đối với tôi thì, tất cả những gì tôi làm, tôi đều làm cho hai em bé đó. Vì đó chính là hạnh phúc của tôi.

Áo Nâu

(phusaonline)

Lời giới thiệu của người dịch :

                D.T. Suzuki (1870 -1966) thường được xem là một trong những vị thiền sư lớn nhất của thế kỷ XX. Thật ra thì rất khó hay không thể để chúng ta có thể đo lường được chiều sâu của sự giác ngộ trong tâm thức của các vị thiền sư, vì việc đó vượt ra khỏi khả năng của chúng ta, và vì thế cũng rất khó hoặc không thể nào đánh giá họ được. Chúng ta chỉ có thể dựa vào sự bén nhạy của lòng mình để ngưỡng mộ họ mà thôi.

                Có thể người ta đã nhìn vào các trước tác, dịch thuật và các bài diễn thuyết của D.T. Suzuki tại Mỹ, Âu châu và nhiều nơi khác trên thế giới để đánh giá ông và xem ông như là một trong những vị thiền sư lớn nhất trong thời kỳ cận đại. Hơn nữa có lẽ người ta cũng đã xem ông như một trong những người đã mang Phật giáo nói chung và thiền học nói riêng đến với thế giới Tây phương trong tiền bán thế kỷ XX.               

                Ông mất năm 1966 và ba năm sau thì Hội Phật giáo Hoa kỳ đã gom góp một số bài viết của ông để in thành một tập sách với tựa đề : "The Field of Zen" ("Thế giới của Thiền học Zen"). Bốn mươi mốt năm sau thì quyển sách này mới được dịch ra tiếng Pháp với tựa đề "Derniers Ếcrits au bord du Vide" ("Những bài viết cuối cùng bên bờ của cõi trống không") do nhà xuất bản Albin Michel (Paris) ấn hành vào tháng 6 năm 2010. Bài chuyển ngữ dưới đây là một trong 15 bài được trích từ tập sách này.

Bìa quyển sách "Những bài viết cuối cùng bên bờ của cõi trống không"

của D.T. SUZUKI

Ấn bản gốc bằng tiếng Anh năm 1969

            Maha karuna, có nghĩa là " đại từ bi" hay tình thương rộng lớn, hàm chứa những phẩm tính như tha thứ và Phật tính. Thiền học Zen có vẻ như hướng nhiều về bát nhã (prajna) và xem nhẹ khía cạnh từ bi (karuna), nhưng thật ra từ bi và bát nhã  đều là hai thể dạng của hiện thực, cả hai bổ khuyết cho nhau. Thiếu bát nhã sẽ không có từ bi, và nếu thiếu từ bi thì sẽ không có bát nhã, sự liên kết đó chặt chẽ cho đến độ mà bất cứ nơi nào có cái này thì cũng sẽ có cái kia.

            Hiện thực thật khó để xác định, tuy nhiên khi nhìn nó qua lăng kính của trí thông minh con người hay sự hiểu biết của chúng ta, thì nó sẽ hiện ra dưới hai thể dạng khác nhau là : bát nhã và từ bi. Bát nhã mang tính cách thụ động, từ bi thì lại năng động, một thứ tượng trưng cho sự hiện hữu, thứ kia cho sự hình thành. Chính vì thế hiện hữu và hình thành luôn đi đôi với nhau, tuy nhiên tâm trí của chúng ta thì lại tách rời chúng thành hai thứ khác nhau. Thật ra trên phương diện bản thể học thì đấy cũng chỉ là một cách diễn đạt mà thôi, khi sự hiện hữu và sự hình thành đi vào tâm thức của con người thì sự hiện hữu sẽ trở thành bát nhã và sự hình thành là từ bi.

            Swedenborg (1) từng nêu lên vấn đề "Sáng suốt" (Sagesse, Wisdom) và "Tình thương" thánh thiện. Nếu đúng là sự Sáng suốt tương đương với Bát nhã và Tình thương tương đương với Từ bi, thì Thiên chúa giáo và Phật giáo tương hợp với nhau qua cách đối chiếu trên đây. Chúng ta không thể nào bắt gặp một thứ mà lại không có thứ kia đi kèm. Phật giáo nói đến tánh không (sunyata), và tánh không thì có nghĩa là sự trống không, tức là đối tượng của bát nhã (prajna), trong khi đó thì từ bi (karuna) thuộc vào thế giới của sự đa dạng. Vì thế bát nhã tượng trưng cho đặc tính thuần nhất của tất cả mọi vật thể, và từ bi thì lại tượng trưng cho đặc tính đa dạng của chúng. Khi nói đến "Một" (Nhất thể), thì chúng ta sẽ nghĩ rằng đấy là một thứ gì hiện ra trước mặt chúng ta như một đối tượng của sự suy nghĩ, nhưng thực ra đấy chỉ là cách phản ứng của ta do thói quen mà có khi phải tiếp cận với hiện thực ; do đó khi nói đến "Một" hay "đơn vị thuần nhất" tức là ta đã phạm vào sự sai lầm rồi. Vì thế mà các nhà tư tưởng Phật giáo phải sử dụng một thuật ngữ khác gọi là sunyata (tánh không), "sự trống không" (vide, vacuité, emptiness), tuy nhiên chúng ta có thể buông lỏng sự tưởng tượng để hình dung ra một vật gì đó vượt ra khỏi khả năng thị giác của mình. Nếu vật đó biến mất thì chúng ta sẽ bảo rằng sự trống không biến mất, tuy nhiên loại trống không ấy chỉ mang tính cách tương đối và nhất định không phải là thứ tánh không đích thực. Đối với sự giác ngộ thì chúng ta cũng thường hay phạm vào sự lầm lẫn như thế.

            Ngôn từ là một thứ gì thật tinh tế và cuộc sống của chúng ta không thể tồn tại được nếu không có ngôn từ, tuy nhiên ngôn từ là một thứ gì tồi tệ nhất mà con người đã sáng chế ra. Hãy lấy một thí dụ, luật pháp định nghĩa vô cùng chính xác từng sự vật một, chính xác đến nỗi chính nó lại biến thành nguyên nhân của mọi sự phức tạp và phiền toái. Chúng ta đặt ra một số luật pháp để quy định sự giao tiếp giữa con người với nhau, và cũng chính từ nguyên nhân đó mà phát sinh ra mọi thứ xung đột. Hiện tượng đó cũng đã xảy ra trong lãnh vực nhận thức luận (épistémologie, epistemology) . Các triết gia sáng tạo ra các hệ tư tưởng, mỗi vị đều tin rằng mình đã đẩy sự tiến bộ xa thêm một bước, nhưng thật ra thì một hệ thống mới sẽ phá bỏ những gì đã được xây dựng trước đó. Tuy thế, dưới một khía cạnh nào đó, dường như có một sợi dây xuyên thủng chuỗi liên tục của tạo tác và hủy diệt, tuy rằng sự kiện này cũng khá khó cho chúng ta nhìn thấy. Vì thế khi đề cập đến vấn đề bát nhã và từ bi chúng ta sẽ gặp phải rất nhiều khó khăn. Vị đại luận sư Mã Minh (Asvaghosa) (2) nói rằng muốn chặt cây thì cần phải có một cái rìu, nhưng khi vừa nhận thấy là thiếu cái rìu thì phải thay ngay bằng một cái khác ; và cứ thế mà người ta phải cần đến một số rìu bất tận mà chẳng bao giờ có thể kết thúc được cái quá trình đó. Mã Minh bảo rằng phải sử dụng ngôn từ để chấm dứt ngôn từ. Đối với trường hợp của từ bi và bát nhã thì cũng thế. Khi đề cập đến chúng thì ta bảo đấy là hai thứ khác nhau, nhưng hiện thực thì chỉ là một, và cái "Một" ấy không phải là một đơn vị giới hạn mà thật sự là "Một". Vậy trong trường hợp này phải có một cái gì tương đối, nhưng đồng thời lại cũng có một cái gì khác vượt ra bên ngoài nó.

            Tính cách nhị nguyên giữ vị trí trung tâm trong mọi tư duy của ta ; nhờ vào nhị nguyên ta mới diễn tả được sự suy nghĩ của mình một cách minh bạch và cứ tưởng như thế là ta đã hiểu được và sự suy nghĩ đã rõ ràng hơn, nhưng thực ra phía sau sự hiểu biết đó thì sự hoang mang đang ngự trị. Khi rơi vào tình trạng mâu thuẫn trên đây có thể ta sẽ nghĩ rằng không biết phải làm thế nào để tiếp tục tồn tại, thế nhưng sự sống vẫn cứ phát sinh và tư duy thì mãi chạy theo sau. Như vậy thì cách tốt nhất là chúng ta nên cố gắng tự đặt mình vào trung tâm của sự sống ấy thay vì chỉ biết suy nghĩ về nó, dù rằng ta phải cần đến tư duy để đạt được điểm tối hậu trong sự sống ấy đi nữa. Muốn sang sông ta phải cần đến một cái bè, nhưng khi đã sang được bờ bên kia thì phải bỏ nó lại. Thế mà  chúng ta vẫn cứ bám chặt lấy nó và mang nó theo với mình.

            Thiền học Zen cho chúng ta biết rằng tất cả mọi sự vật đều có thể thu lại thành một, tuy nhiên thiền học Zen cũng đòi hỏi chúng ta phải tìm hiểu xem cái "Một" ấy đưa về đâu. Chúng ta chỉ biết trả lời là  : "Chẳng đi về đâu cả", vì thật ra cái thế giới vô lượng này là một thế giới thuần nhất. Thuật ngữ Phật giáo gọi cái thế giới "cùng một thứ như nhau" này là thế giới của sự đa dạng. Trên một quan điểm nào đó thì hai thế giới ấy khác biệt nhau, giống như hai mặt của tấm màn ảnh chiếu phim, nhưng thật ra cũng nhờ thế mà bát nhã là từ bi và từ bi là bát nhã. Khía cạnh tĩnh lặng là năng động, ngược lại khía cạnh năng động là tĩnh lặng. Chính nhờ thế mà chúng ta mới có thể phát biểu : hiện hữu chính là hình thành và hình thành chính là hiện hữu. Và đấy cũng chính là phép biện chứng sau đây : "A" bằng (ngang hàng) với "không-A", và "A" (thì chỉ) đúng là "A" khi nào nó không phải là "không-A". Các nhà lôgic học (luận lý học) áp dụng công thức trên đây, nhưng Kinh Kim cương thì lại đảo ngược cách phát biểu này : "Cái gì mà ta gọi là một sự vật không phải là một sự vật. Chính vì thế mà nó là một sự vật. Những gì mà ta gọi là Đức Phật thì không phải là Đức Phật ; nhưng chính vì thế lại là Đức Phật". "Không-A"  là từ bi và "A" là bát nhã. Đối với một sự vật thì sự hình thành có nghĩa là một sự chuyển đổi thường xuyên từ một thể dạng hiện hữu này sang một thể dạng hiện hữu khác không còn giống như trước nữa. Sự chuyển tiếp trường kỳ mà chúng ta thấy trong thế giới này là sự hình thành và đồng thời cũng lại chính là niết bàn. Niết bàn là một sự hình thành thường xuyên ; không nên hình dung niết bàn như một thứ gì "không-hình-thành".

            Người ta thường bảo rằng Đức Phật tìm nơi núi non để suy tư về bản chất phù du của mọi sự vật làm phát sinh ra sự hình thành mà nếu thiếu nó thì thế giới này sẽ không thể tiến hành được. Thế giới này đây đang hình thành một cách trường kỳ. Vấn đề do Đức Phật nêu lên phải đem ra mà áp dụng suốt đời ; chúng ta sinh ra và chết đi, rồi tái sinh và lại chết theo một chu kỳ biến động trường kỳ. Tất nhiên, khi nhìn vào vấn đề này một cách khách quan thì chúng ta sẽ thấy nó là một chuyện thật tự nhiên. Mỗi người trong chúng ta sinh ra và qua đời. Chuyện đó phải có một lý do, bởi vì cái võ vật chất bên ngoài này đây của sự hình thành không thật sự là một sự hình thành hay biến đổi ; còn có một thứ gì khác tiềm ẩn và không nhất thiết lệ thuộc vào sự hình thành. Và chính là nhờ vào cái gì đó không "hình thành" mà có các hiện tượng. Tư duy của chúng ta được tạo dựng ra bằng cách đó tức là cho rằng có một cái gì đó cố định gọi là sự hiện hữu và một cái gì khác biến đổi liên tục. Vấn đề mà Đức Phật phải giải quyết chính là sự mâu thuẫn trên đây. Giải đáp mà Đức Phật mang lại là sự hình thành chính là sự hiện hữu. Như vậy thì dù cho chúng ta đang biến đổi cũng vẫn có một cái gì đó không biến đổi, nhưng ta không thể nào nắm bắt được cái gì vẫn giữ nguyên ấy bằng cách cắt làm hai dòng chảy của sự hình thành. Tuy thế khi các sự vật tiếp tục biến động, chuyển từ thể dạng này sang thể dạng khác, thì trên dòng chuyển động ấy chúng ta phải nắm bắt lấy cái gì đó không biến đổi, cái không biến đổi đó được thực chứng qua thuật ngữ karuna (từ bi). Karuna là prajna và prajna là karuna (từ bi là bát nhã và bát nhã là từ bi).

            Trước đây khi dịch bộ kinh Lankavatara Sutra (Nhập Lăng già kinh), tôi tự hỏi làm thế nào mà từ bi lại có thể phát sinh từ bát nhã. Một trong các bản dịch tiếng Hán của bộ kinh Nhập Lăng già bắt đầu bằng câu sau đây : "Bát nhã vô biên là Từ bi tuyệt đối". Khi đọc câu này tôi tự nhủ :" Đây mới chính thực là tinh túy của giáo pháp Đại thừa".

            Theo Phật giáo Nguyên thủy (Theravada), cái tôi là tánh không (sunyata). Đối với  Thiên chúa giáo, cái tôi đó cần phải đem ra mà đóng đinh, nhưng đối với Phật giáo thì cái ngã (atman) là hư-vô (không có, không hiện hữu) ; vì thế không cần gì phải lôi nó ra để mà đóng đinh. Phật giáo Nguyên thủy cho rằng đấy là cái "không có gì cả" ("rien", "nothing") và như thế cũng đủ, nhưng người ta cũng có thể tự hỏi "Nếu như cái ngã (atman) không có gì cả thì "cái không có gì cả" ấy là cái gì ?". Các nhà sư Phật giáo mới (tức sau thời kỳ "Nguyên thủy") thì gọi "cái không có gì cả" trên đây là sunyata, tức tánh không (vacuité, emptiness), suynyata không mang ý nghĩa tiêu cực mà ngược lại có tính cách tích cực. Do đó, sự trống không hay sunyata không phải là một sự phủ định mà là một sự khẳng định. Các nhà sư Phật giáo thuộc thời kỳ nguyên thủy nhấn mạnh đến khía cạnh tiêu cực tức là khía cạnh biến động, khía cạnh của cái tôi. Nhưng sau này khi cái "không có gì cả" trở thành một chủ đề mà nền tư tưởng Đại thừa phải đối đầu thì nó biến thành một cái gì đó khác hơn, và ý nghĩa của nó cũng hoàn toàn không còn mang tính cách tương đối như trước nữa. Ý nghĩa của nó mang tính cách khẳng định tuyệt đối. Có một người hỏi một vị thiền sư Zen như sau : Cái "Một" sẽ quay về đâu ?", vị thiền sư trả lời : "Bảy cân hạt gai", trả lời như thế là cách đơn giản lôi người hỏi trở về với sự cảm nhận thường nhật. Vì thế không nên đặt cái đơn vị thuần nhất ấy vào một nơi nào đó mà chúng ta không thể với đến được, mà đúng hơn nên mang nó trở về để đặt nó vào giữa cái sự sống thường nhật này.

            Khi gặp lại một người bạn, tôi hầu tiếp người này và người bạn này hầu tiếp tôi, như thế là đã có ngay cái "Một" hay cái "không có gì cả" đang chuyển động dưới thể dạng năng hoạt của nó. Đấy chính là từ bi (karuna), tuy nhiên cái từ bi ấy không phải là một thứ gì riêng biệt cần phải tách rời nó ra khỏi sự sống của chúng ta để có thể phô trương cho người khác thấy và tuyên bố : "Đây là cái từ bi mà tất cả chúng ta cần phải mang ra ứng dụng". Từ bi là một lối sống thuộc vào sự hiện hữu năng hoạt của ta. Tuy nhiên khi mà ta dừng lại để suy nghĩ về nó, thì nó lại trở thành một cái gì đó rất trừu tượng đối với sự sống bình thường của chính mình, một thứ chủ đề đặc biệt chỉ để sử dụng vào việc suy tư mà thôi, và rồi ta sẽ tự hỏi vậy làm thế nào để đưa nó trở vào hiện thực. Ấy thế mà ta đang sống với nó trong từng khoảnh khắc một nhưng ta lại không hề hay biết.

            Có người hỏi một thiền sư Zen như sau : "Sau khi chết thì thầy sẽ ra sao ?". Người hỏi rất có thể sẽ chờ đợi một câu trả lời đại loại như vị thầy ấy sau khi chết sẽ lên Thiên đường. Nhưng vị thiền sư lại trả lời rằng : "Ta sẽ thành con lừa hay con ngựa". Đó là cách trả lời đặc thù của người Trung hoa tỏ ý ước mong trở thành một con vật xả thân giúp đỡ người nông dân. Người dân nơi làng mạc giúp đỡ người tu hành, và lẽ tất nhiên là người tu hành sẽ phải đền đáp lại. Một vị thầy khác cũng được hỏi như thế nhưng lại đã trả lời như sau : "Ta sẽ xuống địa ngục !". Người hỏi liền phản kháng lại : " Nhưng ai cũng nói ngài là một vị thầy thánh thiện kia mà". Vị thầy giải thích như sau : "Nếu như ta không xuống địa ngục thì làm sao ta giúp đỡ cho mi được ?".

            Một câu chuyện khác như sau, có một ngôi chùa có một chiếc cầu bằng đá và có một người đi lễ quả quyết rằng mình chỉ thấy độc có một chiếc cầu bằng gỗ vừa cũ kỹ lại vừa lung lay. Anh ta liền hỏi vị thầy trong chùa : "Thế cái cầu bằng đá ở đâu ?", vị thầy trả lời như sau : "Thì mấy con lừa đang bước trên cầu đấy, còn hỏi gì nữa. Cái cầu này rất vững chắc và nó mở ra thật rộng, đến độ mà tất cả mọi người đều có thể cùng lúc bước lên, kể cả toàn thể vũ trụ này". Người Ấn độ thì lại thường hay đưa ra hình ảnh của cát trên bờ sông Hằng. Đủ mọi thứ chúng sinh giẫm lên đấy, nào là người, súc vật, sâu bọ, các chúng sinh ấy dù sạch sẽ hay dơ bẩn thì cát vẫn không bao giờ ta thán. Nào có lâu lắc gì đâu, mọi thứ dơ bẩn rồi sẽ hóa thành những hạt cát tinh khiết. Trong cát có một thứ gì rất sáng tạo, và năng lực sáng tạo đó vận hành ngay bên trong cách suy nghĩ nhị nguyên của chúng ta, cho đến một lúc nào đó dưới ảnh hưởng của tác nhân sáng tạo gọi là từ bi, thì tất cả những gì xấu xí sẽ biến thành một thứ gì khác tốt đẹp hơn. Từ bi phát sinh từ trí tuệ là như thế.

            Đối với học phái Tịnh độ, từ bi được đưa lên hàng đầu, trong khi đó thì thiền học Zen lại chú trọng đến bát nhã nhiều hơn. Đức Phật A-di-đà đối với Tịnh độ là hiện thân của lòng từ bi, đối với thiền học Zen thì bát nhã phải được mang ra phát huy bằng tu tập và từ bi thì chỉ được biểu lộ một cách kín đáo.

            Chúng ta thấy trong Thánh kinh một câu như sau : "Trước hết là Lời của Chúa". Câu ấy vang lên âm hưởng của bát nhã, tuy nhiên trong học phái Tịnh độ người ta cũng có một câu như sau : "Bắt đầu phải là tình thương, từ bi trở thành da thịt để hóa ra Đức Phật A-di-đà và sau đó thì Đức Phật A-di-đà nêu lên bốn mươi tám lời nguyện ước của mình". Câu trên đây thể hiện một tình thương bao la và Đức Phật A-di-đà đã thốt lên lời nguyện thứ mười tám như sau : "Nếu một người sùng kính đến với Ta, hoàn toàn tin tưởng vào Ta, và nếu Ta không cứu độ người ấy thì Ta sẽ không thể nào đạt được giác ngộ". Lời phát nguyện đó mang một tầm quan trọng đặc biệt, vì theo học phái Tịnh độ thì nhất định Đức Phật A-di-đà đã đạt được giác ngộ, do đó nếu ta đặt hết lòng thành vào Ngài thì chắc chắn chúng ta cũng sẽ được cứu độ. Đức Phật A-di-đà sinh ra từ lòng từ bi, và lòng từ bi đã mang lại phần vật chất cho Ngài. Điều đó có nghĩa là tất cả chúng sinh đều là con cái của Ngài và Ngài thương chúng sinh như cha mẹ thương con. Tuy nhiên chúng ta vẫn có thể tự hỏi là Đức Phật A-di-đà đã đạt được giác ngộ hay chưa và nếu như sự giác ngộ ấy cũng có nghĩa là tất cả chúng ta đương nhiên sẽ được cứu độ, thì tu tập thiền Zen để làm gì nữa, vì dù sao thì chúng ta cũng sẽ được cứu độ ? Đấy là cách lý luận dựa vào cái lôgic (sự hợp lý) của tâm thức của chúng ta, tuy nhiên trên thực tế trong cuộc sống này chúng ta làm sao mà biết chắc được Đức Phật A-di-đà đã thực hiện được giác ngộ hay chưa, ngoại trừ trường hợp mà chính chúng ta cũng đã thực hiện được sự giác ngộ ấy.

            Voltaire (3) có nói như sau : "Chúng ta không cần thiết phải tin vào tinh thần Thiên chúa (chrétienté, christendom), đấy là chuyện của Trời". Khi Voltaire phát biểu như trên đây thì có lẽ chính ông cũng đã phải tự kiểm chứng bằng kinh nghiệm của mình. Kinh nghiệm đích thực rất cần thiết. Đấy cũng là tất cả sự khác biệt giữa hai học phái Zen là Tào động (Soto) và Lâm tế (Rinzai). Nếu tất cả mọi người đều nhất loạt ngã theo tư tưởng Tào động, thì còn ai cho cơm mà ăn ?  Tuy nhiên trong chúng ta có một cái gì đó đủ sức tự tách rời ra khỏi miếng cơm, và đến khi nào ý thức được điều ấy thì chúng ta mới có thể bắt đầu làm việc thật tích cực. Chúng ta cày cấy, sản xuất ra mọi thứ để tự kiếm lấy miếng cơm. Có một thi sĩ Trung hoa đã từng nói rằng : "Một tổ chức chính phủ thì có ích lợi gì đâu ? Cứ theo chủ nghĩa tự do vô chính phủ (anarchisme) có lẽ hay hơn". Tuy nhiên nếu muốn có cái quyền được suy nghĩ như thế thì trước hết cần phải nắm bắt được chính cái Hiện thực tối hậu. Khi đó chúng ta mới ý thức được là cần phải bảo vệ điều ấy và sẽ nổ lực làm việc trên cả hai phương diện thể xác và tinh thần. Khi nào đã bám rễ thật sâu vào các kinh nghiệm cơ bản thì khi ấy ta mới kiến tạo được đời sống thường nhật của ta để có thể tiếp tục làm việc. Các người Thiên chúa giáo thường nói rằng "Hãy thương yêu kẻ thù của mình", tuy nhiên câu phát biểu ấy không được tự nhiên cho lắm. Thuật ngữ karuna (từ bi) tương đồng một phần nào với ý nghĩa của các từ agapè và éros (4) trong lãnh vực tình thương con người, tuy nhiên đối với chữ agapè có nghĩa là tình thương thánh thiện thì không có một đối tượng nào cả, vì lý do đơn giản là nó tràn ngập tất cả. Karuna (từ bi) trôi theo dòng chảy tự nhiên của nó và không cần phải bám vào bất cứ một đối tượng nào. Trong thế giới của con người, tình thương yêu bám víu vào một đối tượng nhưng trong thế giới của prajna (bát nhã), tình thương yêu không có đối tượng.

            Có một vị tỳ kheo cậy vị thầy của mình chuyển lên Đức Phật một lời cầu nguyện. Vị thầy trả lời như sau : "Ta chẳng bao giờ làm cái chuyện như thế". Vị tỳ kheo hỏi lại : "Thầy là một vị đại sư tràn đầy lòng từ bi, tại sao thầy lại từ chối mà không giúp đỡ cho tôi ?"

            Vị thầy đáp lại như sau : "Ta đang giúp đỡ cho mi đấy, không những cho mi mà cho tất cả chúng sinh, từng ngày và trong từng giây phút một". Vị thầy không hướng sự giúp đỡ của mình vào bất cứ một đối tượng đặc ân nào, bởi vì hiện thực khi đã tràn ngập và biến thành vô tận sẽ không còn một đối tượng đặc biệt nào nữa. Bất cứ một vật thể nào cũng là đối tượng của từ bi.

                                                                                    Bures-Sur-Yvette, 21.07.10

                                                                                     Hoang Phong chuyển ngữ

Ghi chú :

1- Swedenborg : Emanuel Swedenborg là một khoa học gia, thần học vả triết gia người Thụy điển thuộc thế kỷ XVIII.

 2- Asvaghosa : là một vị đại sư thuộc thế kỷ thứ I. Ông cũng là một thi hào và tập thơ Phật sở hạnh tán (Buddhacarita) kể lại cuộc đời của Đức Phật là một trong những thi phẩm nổi tiếng của ông. Đồng thời ông cũng là một luận sư và một nhà hùng biện, đã viết nhiều tập luận giải và đã từng thách đố đại luận sư Thánh Thiên tranh biện với mình tại đại học Na-lan-đà. 

3- Voltaire (1694 - 1778) : là một văn hào và triết gia đánh dấu một khúc quanh lớn trong nền tư tưởng phương Tây vào thế kỷ XVIII. Ông chủ trương tôn trọng sự thật, công lý và tự do tư tưởng, và người ta cũng xem ông như là một triết gia "vô thần". 

4- Agapè và Éros : là hai từ gốc tiếng Hy lạp, agapès có nghĩa là tình thương thánh thiện và éros có nghĩa là tình thương xác thịt.

Tăng Già Đạo Phật với “Tam Y Nhất Bát” hoằng hóa muôn phương, từ hơn 2000 năm trước cho đến ngày nay không nơi nào trên thế giới mà không có dấu vết hoằng pháp của Tăng già. Bắc truyền hay Nam truyền Phật Giáo cũng cùng chung một tâm nguyện “Thượng hoằng hạ hóa” tuy nói là Nam Bắc bởi do phương hướng và địa vực, cộng thêm vài điểm không tương đồng và một chút dị biệt do theo hoàn cảnh, địa lý, phong tục tập quán, lễ chế của từng vùng miền địa phương ảnh hưởng tạo thành.

Có những phương pháp Bắc truyền Phật Giáo cần phải có để thuận duyên trong việc truyền giáo thì đối với Nam truyền Phật Giáo không có pháp đó cũng có thể hoằng pháp được, vì vậy cho nên không thấy pháp ấy trong Phật Giáo Nam Truyền và ngược lại cũng vậy. Nên sự khác biệt này có tính cách chủ quan trong quan niệm “Tùy Duyên” của Đạo phật và chỉ làm đẹp thêm cho Phật Giáo chứ không có một mảy may nào làm ảnh hưởng đến Đạo Lý của Phật Gia.

Nói đến Bắc Truyền Phật Giáo là đàn hậu tấn chúng ta không thể không phủ phục năm vóc sát đất đảnh lễ Đấng Điều Ngự Thế Tôn và chư liệt vị Tây Thiên, Đông Độ, Việt Nam truyền giáo, truyền giới, khai tông lập giáo, khai sơn tạo tự lịch đại Tổ Sư. Trong Kinh [Diệu Pháp Liên Hoa] dạy rằng: “Đức Phật ra đời vì một đại sự nhân duyên, khai thị chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến.”

Chúng ta là người sinh ra trong đời mạc pháp, Tổ Thật Hiền trong [Phát Bồ Đề Tâm Văn] nói: “tội gì mà sanh vào thời mạt pháp, phước gì mà được dự vào hàng xuất gia, chướng duyên gì mà ra đời không thấy Kim Thân của Đức Phật, hạnh lành gì mà ngày nay được lễ Xá Lợi Phật.” những gì chúng ta có được như hôm nay,  phải chăng đều do công lao của  chư liệt vị Tổ Sư Tiền Bối.

Đối với sự nghiệp hoằng pháp của Phật Giáo Bắc truyền mà nói, khi các vị truyền giáo Cao Tăng đem Phật Giáo đến với Đông Phương mà đại diện là Trung Quốc hết sức khó khăn, nói về phương diện văn hóa thì Ấn Độ và Trung Quốc đều là hai cái nôi văn hóa của thế giới, văn minh, văn hóa, triết học, nghệ thuật, đều có thể nói là tương đương nhau. Về phương diện Tôn Giáo khi Đạo Phật chưa truyền vào Trung Quốc thì Đạo Giáo là tôn giáo của người Trung Quốc đã có cả gần 1000 năm lưu truyền, cộng thêm học thuyết của Nho Gia và cả trăm học thuyết khác.

Để chinh phục cũng như hòa mình vào tôn giáo tín ngưỡng của dân bản địa và thuyết phục tất cả những học thuyết truyền thống của người Trung Quốc, đưa Phật Giáo hòa nhập đến được với người bản địa và từng bước nâng vị thế của Phật Giáo lên địa vị ngang bằng nhiều khi còn cao hơn các Tôn Giáo, tín ngưỡng và các học thuyết của Trung Quốc. Chư Liệt Tổ không thể không tính đến những điều kiện sẵn có để hòa mình vào sự chi phối của chính quyền, Tôn Giáo sở tại, dùng những tập tục, tín ngưỡng của địa phương lồng vào Phật Giáo để truyền đạo. Vay mượn các học thuyết đương thời để diễn nói giáo nghĩa của Phật Đà. Chính vì vậy mà Phật Giáo Bắc Truyền có phần phong phú về nội dung và hình thức hơn Phật Giáo Nam Truyền.

Nói đến Tăng phục Phật Giáo trước tiên chúng ta nên tìm hiểu về những lý do căn bản, ý nghĩa thậm thâm của Tăng phục. Trong Kinh [Đại Bát Nhã Ba La Mật Đa] chép: “Vì cũng như thế gian, cho nên có ba y. Vì sao vậy? tâm vui biết đủ, cho nên không đa cầu, tức là ít muốn. Không cầu xin, cho nên không chứa đựng; không chứa đựng, cho nên không bị thất mất; không thất mất, cho nên không phải bị sầu khổ; không gì sầu khổ, thế nên xa lìa phiền não; lìa phiền não, cho nên không còn chấp trước; không còn chổ chấp trước, cho nên đã lậu tận.”. Trong [Hành Sự Sao] chép mười điều lợi ích của ba y:

1/Ngoài ba y ra không tham cầu cho nên không thọ khổ.

2/ Không bị khổ đau ràng buột.

3/ Không chứa nhiều đồ.

4/ Chỉ đủ dùng cho chính mình.

5/ Hành trì giới cẩn thận.

6/ Đến đi không vướng mắc.

7/ Thân thể nhẹ nhàng.

8/ Tùy xứ tùy nơi đều có thể an trụ.

9/ Đến hay đi chổ nào cũng không có gì lưu luyến.

10/ Tùy thuận để hành đạo.

Những ý nghĩa lợi ích của Tăng phục Phật Giáo, là nói về phương tiện ích lợi trong việc tu hành của Tăng Già, chứ Phật không có ý dạy tu hành phải khổ hạnh như một số người học Phật thường nghĩ.

Đức Phật trước khi thành đạo dã từng có sáu năm tu khổ hạnh, và Ngài chưa từng cho rằng khổ hạnh là pháp tu duy nhất để có thể thành đạo. Đức Thế Tôn thành Đạo Bồ Đề sau khi Ngài quyết định không tu khổ hạnh nữa. Đời sống của Tăng lữ chỉ cần đơn sơ đạm bạc là đủ, trọng tâm vấn đề là làm thế nào để đoạn trừ với dục vọng và phiền não của thế gian, thân tâm luôn hướng về vô thượng giải thoát Bồ Đề.

Một hành giả học Phật, nếu như quá độ đè nén những nhu cầu thiết yếu về cuộc sống, làm cho thân tâm sinh ra những trạng thái không ổn định về tinh thần cũng như  thể chất, cho nên khả năng đạt đến trạng thái an lạc giải thoát là điều không thể được, mà còn làm trái đi mục đích của sự tu hành. Trong Kinh [Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm] quyển 14 chép:

 “Bỏ đi đồ thế tục, nguyện cho chúng sanh, cần tu thiện căn, bỏ các tội ách. Cạo bỏ râu tóc, nguyện cho chúng sanh, vĩnh ly phiền não, cứu cánh tịch diệt. Mặc áo Cà Sa, nguyện cho chúng sanh, tâm không chổ nhiễm, đều đắc Phật đạo.” Tất cả đoạn kinh trên nói về người đi xuất gia, như mục đích của việc đi xuất gia, mặc Tăng phục, cạo bỏ râu tóc cho đến đắp y đều có ý nghĩa hết sức rõ ràng, cho nên có cần tu khổ hạnh hay không đối với giải thoát giác ngộ đều không quá quan trọng.

Trong Kinh [Trung A Hàm] Phật dạy: “Ta nói không được cất chứa tất cả y, rồi cũng nói được cất chứa tất cả y, thế nào là y mà ta nói không được cất giữ ? nếu giữ y mà tăng trưởng ác pháp hoặc bất thiện pháp, hay làm suy thoái thiện pháp, nếu là y như vậy thì Ta nói không được cất giữ.

Y như thế nào mà ta nói được cất giữ ? nếu như giữ y làm tăng trưởng thiện pháp, làm suy thoái ác bất thiện pháp, nếu là y như vậy, Ta nói được phép giữ.”. như vậy là rõ ràng Đức Phật cũng chỉ chú trọng vào việc làm thế nào để thoát khỏi phiền não đạt đến thiện pháp, còn là y gì chỉ là phương tiện thôi, cho nên “Độ thân cho nên có y, cất giữ biết đủ là vậy”.   

Phật Giáo khi truyền đến Đông Phương, như đã lược nói từ những hoàn cảnh địa vực, khí hậu, tập tục, lễ giáo, truyền thống văn hóa cho đến tín ngưỡng đều không đồng, cho nên nảy sinh một số vấn đề hiện thực mà Phật Giáo nếu muốn truyền Đạo tại Đông Phương cần phải thực hiện, chính vì thế mà một loạt giải pháp được các vị truyền giáo cao Tăng Ấn Độ cũng như Đông Độ đứng trên tinh thần “Tùy Duyên Bất Biến” của Đạo Phật, hoặc chế ra phép mới, hoặc vay mượn những gì đã có, hoặc dung hợp các pháp của Đạo Giáo hoặc Nho Gia để diễn bày Diệu Pháp, hoặc dùng luôn những gì của thế gian đã có chuyển hóa thành “Phật Gia Phong Phạm”. Áo Hậu của Phật Giáo được hình thành trên phương thức này.

Việt Nam gọi áo tràng tay rộng của chư Tăng là Áo Hậu, vì có nghĩa là áo mặc ở trong rồi mới đắp Y bên ngoài. Thật ra áo Hậu của Tăng già Bắc Truyền có nguồn gốc từ “Tăng Kỳ Chi” của Tăng Y. Trong [Thích Thị Yếu Lãm] chép: “các vị Tăng xưa theo Luật chế, chỉ có Tăng Kỳ Chi (đây gọi áo che tay, còn gọi áo che nách), áo này dài che từ vai bên trái cho đến nách bên phải, nên thường gọi là áo trong của tam y vậy, đây là nghĩa của Thiên Trúc vậy. Trong [Ngụy Lục] ngài Trúc Đạo Tổ nói rằng: “Người trong Cung Ngụy thấy Tăng để trần một cánh tay vào cung cho như vậy là không được hay, bèn chế thêm Thiên Đãn” may phía trên của Tăng Kỳ Chi, từ đây có áo Thiên Sam trong Tăng phục. Nay áo có cổ cao che đến gáy là được chế từ thời Ngụy vậy.”

Ngài Đạo Tuyên Luật Sư trong [Chương Phục Nghi] nói: “Đức Đại Thánh gốc chỉ chế có ba y, ở p Tây Vực cũng có y này, ngoài ra không còn y nào khác, cho nên gọi là ba y vậy. Sau có áo Phú Kiên và Tăng Kỳ Chi vậy…

Nay Tăng phục có áo dài từ trên vai xuống gót là sự kết hợp của các y này vậy.”. Trong [Trụ Pháp Đồ Tán] chép: “Hình thức của Tăng phục ngày nay có tay rộng, là sự kết hợp của áo Phú Kiên và áo Tăng Kỳ Chi thành áo Thiên Sam. Áo Thiên Sam nối với quần thành áo Trực Chuyết.” và sự ra đời của áo Trực Chuyết trong [Truyền Thông Ký Nhữu Sao] chép: “Đời Đường Ngài Huệ Hải Đại Trí Thiền sư ở núi Bách Trượng là Người đầu tiên nối áo và quần thành áo dài gọi là áo Trực Chuyết” Ngày nay áo Trực Chuyết vẫn còn được Chư Tăng Nhật Bản và Hàn Quốc sử dụng. Chư Tăng Trung Quốc và Việt Nam mặc áo Hậu có nguồn gốc từ áo Trực Chuyết và áo hậu có bảy vạt là chứng tích còn lại của áo Trực Chuyết về sự kết nối giữa áo và quần.

Áo hậu ngày nay là sự kết hợp giữa áo Trực Chuyết và áo Bào truyền thống của Trung Quốc, nguyên nhân của sự kết hợp giữa Tăng Bào và áo Bào truyền thống Trung Quốc. Theo lễ chế Phong Kiến Trung Quốc trong sách [Biện Phục] chép: “Sĩ Đại Phu không được tiếp khách khi không mặc áo Bào, khi ra đường phải mặc áo bào”, đến nhà Hậu Hán lập quốc quy định áo Bào thành Triều Phục.

Chính nguyên nhân này mà Tăng Y trở thành lễ phục của Tăng Già Bắc Truyền do việc thường ra vào Hoàng Cung để Thuyết Pháp của chư Tăng. Nên việc tu chỉnh áo Trực Chuyết cho đúng phép của lễ phục là điều hết sức tự nhiên và cần thiết. Trong [Thích Danh] chép: “Thiền Y không phải áo của người Hồ có tay nhỏ và chật, dài như hình mương nước”.

Do áo hậu có hai tay áo rất rộng nên còn được gọi là áo “Hải Thanh”. Trong [Bỉ Ngôn] chép: “người Ngô gọi áo có tay dài rộng là Hải Thanh.” Và danh từ Hải Thanh có từ đời Đường trong một câu thơ của nhà thơ Lý Bạch “ múa vùn vụt bay tay áo rộng, như chim từ đông hải bay đến.” trong thơ nói đến con chim từ “Hải Đông” bay đến là chim Hải Đông Thanh.

Đời Đường tất cả các lễ phục từ triều đình đến thứ dân đều có tay áo rất rộng, do sự biến thiên của triều đại lịch sử và sự thay đổi quan niệm về phục trang của từng thời đại cho nên áo tay rộng dần dần không còn là lễ phục của người Trung Quốc nữa vì không còn được ai mặc. Duy chỉ còn Tăng Già Bắc Truyền còn mặc cho nên trở thành lễ phục trong Tăng phục Phật Giáo Bắc Truyền và lưu truyền cho đến ngày nay.

Ngài Đạo Tuyên Luật Sư trong [Cảm Thông Truyện] dạy: “Người thế lấy áo mão cân đai làm điều hiển vinh, Đạo nhân chỉ có áo mão chứ không cần cân đai. Người đời lấy việc búi tóc cài trâm là đẹp, người họ Thích thì cạo bỏ râu tóc chẳng cần.”. Qua đó có thể thấy tinh thần “Tùy Duyên” được dùng vô cùng rộng lớn không những trong sự nghiệp hoằng Pháp mà còn được vận dụng ngay trong cả cuộc sống thường nhật của Tăng Già.

Ngay cả trong việc chế y phục, áo Trực Chuyết hay áo hậu sau này đều không có nguồn gốc từ Ấn Độ nhưng là sự kết hợp giữa đạo lý Tăng phục Phật Giáo và lễ phục của người Trung Quốc, nhưng vì không muốn hoàn toàn là lễ phục Trung Quốc các Tổ vẫn tìm cách chế những đặc trưng của Phật Giáo vào áo Bào, để áo bào của người Trung Quốc thành Tăng Bào của Phật Giáo, đặc tính này được thể hiện rõ nhất ở cổ áo Hải Thanh, chúng ta thường thấy cổ áo Hải Thanh có đắp thêm ba lớp vải, biểu thị ý nghĩa Phật Pháp Tăng Tam Bảo, cho nên gọi là cổ áo “Tam Bảo Lĩnh” phần cuối cổ áo có may 52 đường chỉ nhỏ tượng trưng cho “Thiện Tài Đồng Tử Ngũ Thập Tam Tham”.

Chỉ là cổ áo của Tăng thôi mà đã bao hàm bao nhiêu là ý nghĩa, thử hỏi làm sao khi người mặc chiếc áo này mà không khác người đời chứ, cho nên “Chiếc áo không làm nên một vị Tăng, nhưng khi nhìn người mặc áo họ có thể nhận biết người ấy là Tăng sĩ của nhà Phật.”. 

Ngày nay cổ áo Hậu của Phật giáo Việt Nam không còn nguyên hình dạng gốc ban đầu, không còn thấy có ba lớp  vải tượng trưng cho Tam Bảo và 52 đường chỉ biểu trưng cho Thiện Tài Đồng Tử 52 lần tham học Phật Pháp.

Theo thiển ý có lẽ vì lòng tự tôn Dân Tộc vì không muốn bị sự đồng hóa văn hóa của Trung Quốc thâm nhập quá sâu vào Phật Giáo Việt Nam, cho nên chư Tổ Việt Nam đã lược bớt những chi tiết nhỏ để thể hiện sự khác biệt giữa Tăng phục Phật Giáo Việt Nam và Tăng Phục Phật GiáoTrung Quốc.

Người Việt Nam là một dân tộc luôn luôn đề cao đạo lý “Uống Nước Nhớ Nguồn” nên cổ áo Hậu của Tăng Già Phật Giáo Việt Nam vẫn còn một gạch nối giữa cổ áo là vết tích của “Tam Bảo Lĩnh” để lại, nhắc nhở chúng ta nhớ đến công ơn bao nhiêu đời tôn đức Tổ Sư dày công nghiên cứu mới chế tác được tấm áo này, để ngày nay chúng ta mới có “Giải Thoát Phục”. Việt Nam chúng ta gọi là “Áo Hậu” ý nghĩa gần với Tăng Kỳ Chi hơn là Trung Quốc, vì gọi là “Áo Hải Thanh” là sự đồng nghĩa với việc Hán hóa không còn ý nghĩa ban đầu của Tăng Phục Phật chế là Tăng Kỳ Chi.

Áo Trực Chuyết (Nhật Bản)

Áo Trực Chuyết (Hàn Quốc)

Áo Hải Thanh (Trung Quốc)

Áo Hậu (Việt Nam)

Áo Hậu (Việt Nam)

Thích Tâm Mãn

(chuaminhthanh.com)

Một cảnh trình diễn từ lễ hội 5-ngày về 'beompae', diễn ra tại Nhà Hát Quốc gia Hàn quốc vào năm 2004 - Photo: Korea Times file

HÀN QUỐC: Beompae - tụng ca Phật giáo

'Beompae' là những bài tụng và bài hát lấy cảm hứng từ lời dạy của Đức Phật. Được trình diễn tại các đền thờ Phật giáo trong các nghi lễ đặc biệt, những bài tụng ca này có mục đích đạt được sự hoà hợp với lời Phật dạy qua các động tác cơ thể và ngôn ý.

Có một số luận thuyết về nguồn gốc của Beompae: Nó có thể bắt nguồn từ nhạc kinh Bồ tát tại cuộc họp ở Linh Thứu Sơn. Nó cũng có thể là sáng tác của Tsao Chih (192 - 232), người được xem là đã lấy cảm hứng từ âm thanh siêu nhiên mà ông nghe được khi đang ở Ngư Sơn.

Những bài tụng và đạo ca này được truyền lại từ một số người cho các thế hệ sau, như từ các tác giả Zhigian và Kang Seng-hui của Trung Hoa. Sau đó 'beompae' được truyền bá tại Triều Tiên bởi đại sư Jingam của phái Seon. Ông là nhà sư của Vương quốc Silla (Triều Tiên), tu học tại Trung Hoa vào thời nhà Đường. Khi trở về Silla, ông đã dạy beompae tại Chùa Ssanggye và được đông đảo tăng sĩ nhiệt tình thọ giáo.

Trong beompae, âm nhạc hoà hợp với phần hát và tụng, và các giọng lĩnh xướng trao đổi với nhóm hợp ca. Xưa kia beompae có rất nhiều bài nhưng ngày nay chỉ còn lại một ít. Và những phiên bản hiện nay thì ngắn hơn những bài xưa, mà số tăng sĩ dành thời gian để học loại nghệ thuật cổ này cũng ít hơn.

Tuy vậy, beompae được trình diễn thường xuyên hơn trên sân khấu trong thời gian gần đây.

Từ những bản gốc bằng tiếng Hán và tiếng Phạn, ngày nay có một số được chuyển sang tiếng Triều Tiên.

(The Korea Times - July 18, 2010)

MÃ LAI: Lễ Cúng dường Đại Tăng già Quốc gia lần thứ 20 

Penang, Mã Lai - Ngày 18 - 7, lễ Cúng dường Đại Tăng già Quốc gia lần thứ 20 đã được Hội Phật giáo Mã Lai Yayasan Belia (YBBM) tổ chức tại Quảng trường Penang Times.

Khoảng 300 tăng sĩ từ khắp đất nước đã tham dự lễ. Hơn 1.000 tín đồ Phật giáo đã cúng dường tiền và vật phẩm cho các nhà sư.

Đây là sự kiện cúng dường thực phẩm, thuốc men và các nhu yếu phẩm khác cho một nhóm người vô gia cư đã được truyền giới, đã từ bỏ thế tục, được gọi là Tăng đoàn.

Trong bài thuyết trình của mình, chủ nhiệm YBBM là ông Datuk Ong Ka Chuan nói rằng: Những ai cúng dường cho các nhà sư trên đường phố là đang gián tiếp làm những hành động xấu. Những nhà sư thường được thấy đi xin của bố thí hoặc bán vật dụng Phật giáo tại các khu bán thực phẩm, quán cà phê và chợ thật ra là những người thất nghiệp.

Hành động của các nhà sư giả mạo như thế đã làm giảm đi hình ảnh cao quý của tăng sĩ rất nhiều.

Ông chủ nhiệm YBBM kêu gọi công chúng dừng cho những nhà sư đi xin bố thí trên đường phố, vì việc giúp những sư giả mạo này thì giống với việc làm những điều xấu.

Ông nói, "Việc cúng dường chư tăng hầu hết được thực hiện tại chùa chiền hoặc những địa điểm qui định. Việc này không được thực hiện ở chợ hoặc dọc đường".  

(The Star - July 20, 2010)  

PAKISTAN: Thực trạng của di sản Gandhara ở Thung lũng Swat

Swat, Pakistan - Thung lũng Swat là cái nôi của các nền văn minh cổ, kể cả Phật giáo.

Phần lớn các di tích cổ ở Swat vẫn giữ nguyên trạng, nhưng các cuộc khai quật của các nhà khảo cổ học người Ý đã tìm thấy 450 phế tích bao gồm những bảo tháp và tượng Phật cổ.

Trước đây, những phế tích này được bảo vệ và bảo tồn, và Viện Bảo tàng Swat được xây vào năm 1959 đã trở thành nơi lưu giữ một số các bộ sưu tập đẹp nhất của nền văn minh Gandhara - kể cả các tác phẩm điêu khắc Đức Phật lộng lẫy.

Nhưng sau khi khu vực Swat sáp nhập với Pakistan vào năm 1969, các phế tích và tượng, tháp trở thành nạn nhân thường trực của sự bỏ bê, xâm hại đến di sản lịch sử quý giá này.

Một trong những tác phẩm điêu khắc Phật giáo nổi tiếng nhất trong khu vực là tượng Phật ở Jehanabad, là một biểu tượng của di sản Gandhara, mà theo nhiều người thì chỉ đứng thứ hai về kích thước sau các tượng Phật ở Bamiyan (Afghanistan).

Nhưng sau khi phiến quân cố thủ tại Swat, pho tượng lớn và có tầm quan trọng về lịch sử này đã bị hư hại nặng.

Ngoài ra, các di tích cũng là mục tiêu của những vụ khai quật trái phép và trộm cắp cổ vật.

Nhiều di tích có tầm quan trọng về lịch sử khác như bảo tháp Saidu Sharif đã trở thành sân chơi của các bé trai. Bảo tháp này còn bị đe doạ bởi sự xâm phạm các phế tích do mafia đất tại địa phương gây ra. 

ẤN ĐỘ: Đức Đạt Lai Lạt Ma hoan nghênh sự quan tâm về Phật giáo đang tăng tại các vùng thuộc Hi Mã Lạp Sơn

Nubra, Ladakh - Ngày 21 - 7, tại Tu viện Samtenling, Đức Đạt Lai Lạt Ma đã có buổi nói chuyện trước hơn 5.000 tín đồ Phật giáo đến từ các vùng khác nhau của Ladakh. Ngài hoan nghênh sự quan tâm đang tăng lên trong các cộng đồng tu viện lẫn thế tục tại các vùng của Hi Mã Lạp Sơn trong việc nghiên cứu Phật giáo.

Ngài đã ca ngợi nhân dân Hi Mã Lạp Sơn về sự phát triển nhận thức không chỉ trong việc niệm kinh, mà quan trọng hơn là trong việc nghiên cứu những lời dạy của Đức Phật và các vị tôn sư Phật giáo.

Ngài cũng ca ngợi sự phát triển các trường học và các trung tâm giáo dục hiện đại trong khu vực.

Đức Đạt Lai Lạt Ma cũng bày tỏ niềm hạnh phúc của mình khi được gặp gỡ bạn bè tinh thần từ các nước như Anh, Nga và Hàn quốc với sự quan tâm hơn nữa về nghiên cứu Phật giáo - mặc dù đó không phải là tôn giáo của tổ tiên họ.

Vào xế chiều cùng ngày, Đức Đạt Lai Lạt Ma đã thăm Trường Samgon Jamtse Thosam, một chi nhánh của Viện Nghiên cứu Phật giáo Trung ương. Trong chuyến thăm này, Ngài đã theo dõi cácc học sinh tham gia vào cuộc tranh luận về tôn giáo.

(nvnews.com - July 21, 2010)   

ÁI NHĨ LAN: Ngôi đền Phật giáo đầu tiên tại Ái Nhĩ Lan sẽ được xây ở hạt Cork

Trung tâm Tĩnh tâm Dzogchen Beara (Đại Viên mãn - tiếng Tây Tạng) sẽ xây một đền thờ Phật giáo có một vòm bằng đồng truyền thống Tây Tạng trên khuôn viên của mình.

Một ngôi đền cao 14,5 mét sẽ được xây bên cạnh trung tâm trai tịnh này, trên các vách đá ở Garranes gần Allihies, tại bờ biển phía tây hạt Cork. Trung tâm được thành lập vào năm 1992, có diện tích 150 mẫu Anh. Mỗi năm có 300 người đến viếng trung tâm để được tĩnh tâm vào cuối tuần, học nghệ thuật và thiền.

Công trình xây dựng ngôi đền sẽ theo thiết kế các Tây Tạng và sẽ tốn khoảng 1 triệu Bảng. Công trình được hy vọng là sẽ tiến hành vào cuối năm nay, và ngôi đền sẽ hoàn thành trong vòng 18 tháng.

Giám đốc trung tâm là Matt Padwick nói, "Chúng tôi cần quyên tiền trước khi có thể bắt đầu. Hiện giờ chúng tôi chỉ quyên được trên 100.000 Bảng. Xét theo vài phương diện, đây là thời gian khó khăn nhất để quyên tiền do tình hình kinh tế, và chúng tôi đang gặp một thử thách. Nhưng cho đến nay chúng tôi đã có được một sự hưởng ứng rất tích cực". Ông nghĩ rằng với sự phát triển của ngôi đền, trung tâm sẽ có được một tương lai rất tươi sáng.

Ông nói, "Chúng tôi chào đón mọi người, từ mọi tầng lớp và của bất cứ tín ngưỡng nào hoặc không tín ngưỡng, và giới thiệu nhiều cách khác nhau để viếng Dzogchen Beara".

(IrishCentral.com - July 22, 2010)

Diệu Âm lược dịch

(haitrieuam.com)

Mỗi người chúng ta được ở trên quả đất này là nhờ công sanh ra và công dưỡng dục của cha mẹ.

Trong dân gian VN có những câu ca dao bất hủ như:

Công Cha như núi Thái Sơn,

Nghĩa Mẹ như nước trong nguồn chảy ra,

Một lòng thờ Mẹ kính Cha,

Cho tròn chữ Hiếu mới là đạo con...

Từ xa xưa, từ thời tổ tiên cho đến ngày hôm nay, từ chốn quê đến thành thị, bổn phận làm con là phải biết yêu thương, kính hiếu cha mẹ.

Từ tạo thiên lập địa, chúng ta đã thấy Dương Âm tức là Trời Đất, người Cha tức Dương và người Mẹ tức Âm, chẳng khác nào ban ngày và ban đêm, nếu không có “Mẹ sanh, Cha dưỡng ” thì chúng ta không có ở cõi đời này.

Ca dao VN cũng có câu:

Có Cha, có Mẹ thì hơn,

Không Cha, không Mẹ như đờn đứt dây.

Câu ca dao này nhắc nhở chúng ta rằng, khi chúng ta được sanh ra cõi đời, mà mất cha lẫn mẹ thì khốn khổ vô cùng. Kể từ cấn thai cho đến ngày sanh nở, người mẹ phải mang nặng cái bào thai suốt chín tháng. Trong chín tháng cưu mang, sức khoẻ của người Mẹ càng ngày tiều tụy, vì ăn uống khó khăn, nôn ụa, rồi ngày tháng trôi qua, đến ngày nở nhụy khai hoa, phải đẻ đau, qua nụ cưòi...lẩn nước mắt. Người Cha, tuy không mang nặng đẻ đau như người mẹ, nhưng luôn luôn ở bên cạnh để nâng đở tinh thần và chia xẻ đớn đau với người mẹ. Ai nấy cũng vui mừng khi thấy việc sanh đẻ được suông sẻ, tốt đẹp, “Mẹ tròn Con vuông”. Đôi khi cũng nguy hiểm đến tánh mạng người mẹ nếu sanh đẻ gặp sự khó khăn.

Khi con lọt lòng mẹ, cha liền đỡ đần mẹ, cha giúp mẹ lo cho con từ tấm tả, từ manh quần tấm áo, pha từng bình sữa, giặt giũ khi mẹ còn yếu sức sau khi sanh nở. Công Cha như vậy đó, công Mẹ như thế nào? Mẹ lúc nào cũng cận kề bên con, nhìn con trìu mến với bầu sữa mẹ, con đang bú ngon lành mỗi khi con khát sữa, trong suốt ba năm nhũ bộ. Mỗi lần con mọc răng, ngứa nướu, con cắn vú mẹ, đau điếng, nhưng mẹ cam chịu đau, mừng thầm và mắng yêu, hôn phớt nhẹ trên tráng con: “Con tôi đã mọc răng sữa rồi, mẹ sẽ mớm cơm cho con ăn” Phương pháp nuôi con khi xưa thì khi con được vài tháng, thì mẹ bắt đầu nấu cháo hoặc nhai cơm cho nhuyễn với chút rau, cá hay thịt, rồi mớm cơm vào miệng cho con ăn. Nước miếng của mẹ hoà cùng với thức ăn biến đổi thành một chất sinh hóa, cho dễ tiêu. Phương pháp xưa không hạp vệ sinh theo đời nay, nhưng nó đượm cả tình thương của mẹ dành cho đứa con. Nhìn cảnh này chẳng khác nào chim mẹ đang nuôi chim con vậy! Tấm tranh tuyệt vời không bút mực nào tả hết được! Công lao của mẹ nuôi con như trên, được dân gian truyền khẩu qua ca dao:

Con mẹ, có thương mẹ thay,

Chín tháng mười ngày mang nặng đẻ đau.

Cha mẹ sanh thành tạo hoá,

Nhai cơm, lựa cá, nhai cá lựa xương.

Cha mẹ nuôi con bằng trời bằng bể,

Con nuôi cha mẹ con kể từng ngày.

Hay là:

Đố ai đếm được vì sao,

Đố ai đếm được công lao mẫu từ.

Mẹ lo cho con từ miếng ăn, giấc ngủ, lo lắng khi con mọc răng, ấm đầu... Đêm, mẹ dành nơi khô ráo cho con nằm ngủ:

“Bên ướt mẹ nằm, bên ráo con lăn.”
Rồi ngày tháng trôi qua, con biết cười, biết lật, biết bò, biết ngồi, biết đi chập chững... hoà với tiếng cười mừng rở của cha mẹ khi thấy mỗi ngày con tiến bộ. Khi con đi học trường mẫu giáo, cha mẹ lo lắng đưa đón con đúng giờ, thật đúng với tục ngữ “ Cha đưa, Mẹ đón”. Tối thì dạy học cho con đánh vần, tập viết, tập đếm...

Công cha đối với con vô bờ bến như mẹ vậy vì cha mẹ mong muốn con sẽ thành người, hữu dụng với họ hàng, gia đình cũng như người ngoài. Lắm lúc cha phải lớn tiếng, la hét cho con sợ tuân lời, bởi vì chỉ có cha, con mới sợ đòn, chịu nghe lời dạy dỗ hơn mẹ, câu tục ngữ thường nói:

Mẹ đánh một trăm (*)

Không bằng cha hăm một tiếng.

(*) một trăm ở đây muốn ám chỉ nói 100 roi!

Hay câu:

Thương con cho roi cho vọt,

Ghét con cho ngọt cho bùi.

Tình thương của cha mẹ dành cho con thật bao la, vô bờ bến, mong mênh...như trời, như biễn cho đến ngày cha mẹ nhẹ bước về cõi Tây phương.

Khi con lớn khôn, công thành danh toại, cha mẹ còn lo dựng vợ gả chồng, rồi chưa hết đâu, có khi còn phải cực khổ với đàn cháu nhỏ, cháu nội, cháu ngoại nữa chứ!

Xét cho kỹ, công lao của cha mẹ đều ngang nhau, cho nên có câu ca dao:

Biết lấy chi đền đáp khó khăn,

Hai đứa mình lên non lấy đá xây lăng phụng thờ.

Nhân mùa Vu Lan báo hiếu, bổn phận làm con, không những kính hiếu dành riêng cho mẹ bằng một cánh hoa hồng hay hoa trắng, mà phải lẫn kính nhớ đến cha nữa. Bởi vì đừng quên:

Lên non mới biết non cao,

Nuôi con mới biết công lao mẫu từ

Hay là:

Con có mẹ như măng ấp bẹ

hoặc là:

Con có cha như nhà có nóc

hay là:

Còn cha gót đỏ như son,

Đến khi cha chết, gót con đen sì.

Hiện tại có nhiều chùa tổ chức lễ Vu Lan một cách công bằng cho cha mẹ, nghĩa là một đoá hoa hồng cho ai diễm phúc còn mẹ, hay cánh hoa trắng cài lên áo người vô phúc không còn mẹ, còn đối với cha một chiếc nơ màu xanh cho những người nào còn cha hay chiếc nơ trắng cho ai đã mất cha. Đây là một hành động công bằng cho cha lẫn mẹ vào mùa Vu Lan Báo Hiếu, để các con tạ ơn sanh thành dưỡng dục sâu dầy của cha mẹ, nếu cha mẹ còn tại thế. Còn người nào khi cha mẹ đã khuất bóng, thì người con phải có bổn phận lo mồ mả, cung kính nhờ Chư Tăng Ni cúng kiến để tụng kinh nguyện cầu cho hương linh cha mẹ sớm được vãng sanh về cảnh Tịnh Độ.

Về Phật Giáo, Đức Phật Thích Ca thường đề cặp đến chữ hiếu. Chữ hiếu, một pháp hạnh được đứng hàng đầu trong các kinh. Như kinh Vu Lan, Đức Phật mô tả nghiệp báo của mẹ Ngài Mục Kiền Liên là bà Thanh Đề. Mặc dù Ngài Mục Kiền Liên đã chứng được thần thông, thấy suốt ba cõi, đi xuống tận âm tỳ, nhưng than ôi, Ngài cũng không thể tự mình cứu mẹ, mà phải nhờ sức đầy nghị lực của Chư Tăng sau ba tháng nhập hạ, chú nguyện cầu siêu, nhân ngày lễ Vu Lan Tự Tứ.

Noi gương ngài Mục Kiền Liên, đến ngày lễ Vu Lan, Phật tử thập phương tựu về chùa, để sám hối, tụng kinh để cầu an cho cha mẹ hiện tiền và cầu siêu cho cha mẹ quá vãng. Đấy là bổn phận của người con đối với cha mẹ, đúng với nghĩa Vu Lan Báo Hiếu.

                                                                                      Ngày Vu Lan Báo Hiếu. Canh Dần 2010

Cư Sĩ Thoại Hoa

Trong xu thế phát triển và hội nhập của đất nước. Phật giáo Việt Nam đóng một vài trò quan trọng và thiết thực. Ban Hướng dẫn Phật tử chính là những người luôn ý thức cùng với xã hội hòa nhập, sát cánh cùng dân tộc trong sự phát triển và đổi mới đó.

Trà Vinh là một tỉnh lẻ, điều kiện phát triển còn nhiều hạn chế. Hơn hai nhiệm kỳ của tỉnh hội, Ban Hướng dẫn Phật tử đã hiệp lực, hoà chung một tâm niệm với chư tôn Đức và Phật tử chung lo cho ngôi nhà Phật pháp, đặc biệt là đưa giáo lý Phật Đà vào sâu trong quần chúng nhằm hướng dẫn Phật tử đi vào đời sống an vui phúc lạc.

Trong tỉnh hiện nay có 46 đạo tràng, Phật tử tham dự trên 4000 người, qua thống kê, đánh giá tình hình sinh hoạt tu học của Phật tử thì đây là một tính hiệu khả quan của Phật giáo nói chung, Trà Vinh nói riêng. Hôm nay trong hội thảo Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương, Ban HDPT Trà Vinh xin được chia sẽ đôi điều qua công tác Phật sự này, cũng chính là mong mỏi của chúng con gửi đến hội thảo, hầu mong giúp cho người Phật tử được nhiều an vui trong đời sống: “Hôn nhân gia đình hạnh phúc của người Phật tử”.

Hôn nhân dễ hiểu hơn là nói về người nam, người nữ đến tuổi trưởng thành bước vào cuộc sống mới, kết hôn hai người với nhau thành một gia đình, cũng là mở đầu cho trang sách mới quan hệ giữa vợ chồng, cha mẹ, anh chị em, con cái, gia tộc. Quyển sách có lật đến trang cuối cùng và có hậu hay không còn tuỳ vào sự hiểu biết và cách sống của hai nhân vật chính.

Gia đình là cái nôi đầu tiên cho em bé và sẽ còn tiếp nối cái nôi trong suốt cuộc sống của mỗi con người. Nếu gia đình bền vững, hạnh phúc thì con cái sẽ có chỗ dựa vững chắc. Nếu gia đình bị lệch hướng, xáo trộn sẽ ảnh hưởng đến tâm sinh lý của trẻ thơ và từ đó gây bất ổn cho xã hội.

Vì vậy, xây dựng gia đình hạnh phúc, an vui là mong ước chính đáng của con người. Tuy vậy, không phải ai cũng vun đắp và tạo dựng cho mình một tổ ấm như ý nguyện. Thực tế, con người luôn đối diện với những trạng thái căng thẳng thì hạnh phúc gia đình càng trở nên mong manh, dễ vỡ. Chuyện hôn nhân gia đình không là đề tài mới lạ, trên thế gian này có hàng vạn sách báo bày viết, có biết bao nhà tư vấn,v.v... nhưng vẫn có hàng ngàn trường hợp đổ vỡ, đến nỗi Nhà nước phải có Pháp luật Hôn nhân Gia đình để bảo vệ những ai bước vào đời sống chung.

Thiết nghĩ, để xây dựng một đời sống hôn nhân gia đình hạnh phúc, thiết nghĩ điều cơ bản đầu tiên, người Phật tử cần sống theo nếp sống căn bản là thực hành Tam Quy Ngũ Giới.

* Tam quy là quay về nương tựa: Phật – Pháp – Tăng:

- Quay về nương tựa Phật là quay về nương tựa bậc Giác ngộ, hướng cho ta sống an lạc hạnh phúc trong cuộc đời.

- Quay về nương tựa Pháp là quay về với con đường của trí tuệ và từ bi, nghĩa là con đường của hiểu biết và thương yêu.

- Quay về nương tựa Tăng là quay về nương tựa một đoàn thể của những người đang thực tập theo con đường trí tuệ, từ bi và sống trong tỉnh thức.

* Trì Ngũ giới là thực hành theo 5 điều:

- 1. Là ý thức được những nỗi đau do sự xác hại gây ra, nên con xin học theo hạnh đại bi để bảo vệ sự sống của mọi người, mọi loài. Con nguyện chẳng tự giết hại sinh mạng, chẳng tán thành sự giết chóc và chống lại kẻ khác giết hại dù là trong tâm tưởng hay cách sống hàng ngày.

- 2. Là ý thức được những khổ đau do lường gạt trộm cướp gây ra, nên con học hạnh đại từ để đem niềm vui sống và an lạc cho mọi người, mọi loài, chia sẽ với tất cả bằng năng lực và tài vật con có. Con nguyện không lấy làm tư hữu bất cứ một của cải nào không phải do mình tạo ra, con nguyện tôn trọng quyền tư hữu của kẻ khác, nhưng cũng nguyện ngăn ngừa kẽ khác không cho họ tích trữ và làm giàu một cách bất lương trên sự đau khổ của con người và của nhân loài.

- 3. Là ý thức được những khổ đau do thói tà dâm gây ra, con xin học theo tinh thần trách nhiệm để giúp bảo vệ tiết hạnh, sự an toàn của mọi người và mọi gia đình trong xã hội. Con nguyện không ăn ở với những người không phải là vợ hay chồng của con. Con ý thức được rằng những hành động bất chính sẽ gây ra những đau khổ cho kẽ khác và cho chính con. Con biết muốn bảo vệ hạnh phúc của mình và của kẻ khác thì phải biết tôn trọng những cam kết của mình và của kẽ khác. Con sẽ làm mọi cách có thể để bảo vệ trẻ em không cho nạn tà dâm gây nên sự đổ vỡ gia đình, của cuộc sống đôi lứa.

- 4. Là ý thức được những khổ đau do lối nói thiếu chánh niệm gây ra, nên con xin học theo hạnh ái ngữ và lắng nghe để dâng tặng niềm vui cho người, làm vơi bớt khổ đau của người. Biết rằng lời nói có thể đem lại hạnh phúc hoặc khổ đau cho người, con chỉ nói những lời tạo thêm sự tự tin, an vui, hi vọng, những lời chân thật có giá trị xây dựng sự hiểu biết và hóa giải. Không nói sai sự thật, gây chia rẻ tạo nên sự bất hòa trong gia đình và đoàn thể. Không nói những lời có thể làm tan vở gia đình và đoàn thể.

- 5. Là ý thức được những khổ đau do rượu, ma túy hay các chất độc tố gây ra. Nên con không uống rượu, ma túy hay sử dụng các chất độc tố có hại cho thân tâm mình, gia đình và xã hội. Vậy nên, người Phật tử giữ và thực hành đúng 5 điều này thì đã xây dựng được nền tảng vững chắc cho gia đình hạnh phúc. Cũng như xây nhà cao tầng cần có nền móng vững chắc tạo kiên cố vừng bền.

Nhưng hạnh phúc không thể do một cá thể con người xây dựng nên, do đó cần thiết lập hạnh phúc từng thành viên trong gia đình, cần tu dưỡng để thương yêu, chuyển hóa lẫn nhau, đồng thời làm tròn trách nhiệm và bổn phận của chính mình. Bằng kinh nghiệm và tuệ giác của Đức Phật đã chỉ dạy cho chúng ta những phương pháp thiết lập hạnh phúc gia đình qua “kinh Thiện sanh”(Trường A Hàm).

Theo “kinh Thiện sanh”, yếu tố đầu tiên phải thành tựu là sự kính thuận, tôn trọng và quy kính lẫn nhau, hòa hợp đồng lòng tìm ra được tiếng nói chung trong suy nghỉ và hành động. Bất cứ một gia đình, dòng tộc hay đoàn thể, cộng đồng nào, nếu các thành viên biết kính thuận lẫn nhau, chắc chắn họ sẻ vui, hòa hợp. Đức Phật dạy người nam khi lập gia đình với đạo làm chồng đối với vợ có năm điều: “Lấy lễ đối đãi với nhau, oai nghiêm đỉnh đạc; ăn mặc tùy thời, trang sức họp thời, giao phó việc nhà; thương vợ thì không khó nhưng tôn kính vợ như khách quý thì không phải dễ, vì người chồng luôn thấy mình là trụ cột trong gia đình. Ngoài ra, nhân cách và hình thức cũng rất quan trọng, cách ăn mặc cũng phải phù hợp trong đời sống chung và đặc biệt là lòng tin đối với vợ, sắp xếp việc nhà, nuôi dạy con cái, quản lý tài sản gia đình v.v…” .

Còn người nữ cũng cần hoàn thiện 5 điều: “Dậy trước ngủ sau; nói lời hoà nhã; kính nhường từ thuận; sớm nhận lãnh ý chồng”. Đảm đang siêng năng và tháo vát, là những tố chất của người vợ hiền. Phụ nữ thường nặng về khẩu nghiệp, ưa buôn chuyện và nói năng theo cảm tính. Vậy nên phải nói lời nhã nhặn, dịu dàng, tươi mát, xoá tan tất cả mệt mỏi cho chồng, người vợ còn biết kết nối yêu thương, biết hy sinh, nhường nhịn để tạo nên không khí thuận hoà cho cả gia đình, cộng thêm sự thông minh, nhạy cảm, tinh tế để nhận biết ý chồng, quán sát cử chỉ, vẽ mặt để nhận ra những điều khó nói hoặc chưa nói của chồng nhằm ứng xử thích hợp.

Vợ chồng ngoài thương kính nhau, còn có trọng trách thương yêu giáo dưỡng con cái. Xã hội ngày nay tuy tiến bộ, nam nữ bình đẳng trên mọi lĩnh vực, ngoài xã hội hay trong gia đình, nhưng thực tế để đời sống hôn nhân gia đình hạnh phúc được bền vững, an vui thì đừng quên những lời Đức Phật đã dạy cho người Phật tử khi bước vào đời sống gia đình./.

(Trích tham luận Hội thảo Hướng dẫn Phật tử năm 2010 tại Tp. Cần Thơ)

Ban Hướng Dẫn Phật Tử tỉnh Trà Vinh

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

Điều này có thể do hai lý do, thứ nhất là do công tác huấn luyện của chúng ta chưa đạt hiệu quả, họ còn quá mơ hồ trong Phật pháp. Từ đó, họ sẽ không có ấn tượng sâu sắc và việc vận dụng Phật pháp vào trong cuộc sống. Chẳng hạn, về đức tin thì chỉ có niềm tin mang tính chung chung, đại khái là tôn giáo nào cũng tốt. Vả lại ông bà ta thường dạy là dĩ hòa di quý đừng làm cho vấn đề trở nên thêm phức tạp làm gì, miễn là việc kết hôn được diễn ra một cách tốt đẹp là tốt lắm rồi. Người Phật tử với quan niệm sơ sài hiền hòa đến mức đánh mất niềm tin thiêng liêng của mình như thế là một kết quả đáng buồn cho các nhà truyền giáo Đạo Phật không sao tránh khỏi.

Thứ hai là, người bạn tôn giáo bên kia của chúng ta quá khôn ngoan, ngay từ bước một, họ mặc nhiên ở thế chủ động và ít nhất là tranh thủ để chiếm thế chủ động. Trên mặt trận này, họ gặp phải đối tượng không được trang bị kinh nghiệm kỹ lưỡng, đang mang trong người một thái độ cầu hòa, trách sao chiến lợi phẩm mỗi ngày không gia tăng ở các cơ sở tôn giáo của họ.

Phật giáo là một trong những tôn giáo lớn trên thế giới, riêng ở Việt Nam từ rất sớm, nếu không muốn nói là ngay những thập niên đầu của công nguyên, thời đại lập quốc và giành độc lập tự chủ của dân tộc ta. Thế nhưng qua thống kê của ngành Tôn giáo thì số lượng tín đồ của Phật giáo hiện nay không hơn hẳn các tôn giáo lớn khác. Về kết quả đáng buồn này vẫn biết rằng là chưa phản ánh hết được những gì đang tồn tại nhưng cũng không nên quá chủ quan để rồi một ngày không xa ta phải nuối tiếc với lời tự trách.

Trở lại vấn đề giải quyết tình trạng giảm tín đồ, theo thiển ý người viết, chúng ta chỉ cần nói tiếng nói của bình đẳng tôn giáo và tiếng nói cuối cùng của pháp luật. Thế nào là tiếng nói của bình đẳng tôn giáo? Là thế này, mỗi tôn giáo đều có bản sắc đặc thù riêng nhưng không vì vậy mà chèn ép như những gì đang diễn ra trong quá khứ cũng như đang diễn ra từng ngày. Cụ thể hơn, khi kết hôn, tại sao chỉ có các tôn giáo khác thì phải cải đạo, phải theo học kinh điển và làm lễ tại cơ sở tôn giáo đó, còn tín đồ của họ thì không? Chúng tôi cho rằng điều đó là việc làm không công bằng. Vẫn biết rằng bây giờ nói tiếng công bằng cũng là hơi muộn nhưng ít ra vẫn còn hơn nó vẫn được vận hành theo hướng đường mòn lối cũ. Chúng tôi chỉ khiêm tốn đề nghị 2 ý trong việc xử lý tình huống này là:

Thứ nhất: Nếu là hai trẻ yêu nhau sau một thời gian dài tìm hiểu thì hai gia đình nên tiến hành theo phép hôn nhân truyền thống. Nghĩa là tiến hành các nghi thức như dạm hỏi, đám nói và kết thúc bằng lễ đám cưới. Bởi lẽ, hai người yêu nhau là xuất phát từ sự rung động con tim, phát sinh cảm tình và chấp nhận nhau về điều kiện sống cũng như các thói quen thường nhật mỗi ngày chứ không liên quan gì đến đức tin tôn giáo. Điều này không có gì sai, càng không phải là yếu tố dẫn đến tình trạng ly thân hay ly dị như một số luận điệu tuyên truyền đã nói vì không được ơn trên ban phép ân sủng. Một bằng chứng hùng hồn là rất nhiều các cụ không qua việc làm phép hay rửa tội vẫn sống hạnh phúc tới ngày nhắm mắt lìa đời và một khía cạnh ngược lại là một số người được trang bị đầy đủ các nghi tiết cho việc kết hôn nhưng vẫn không có hạnh phúc lâu dài. Qua đó, chúng ta có thể nói hạnh phúc hay đổ vỡ không hoàn toàn là do có tham gia các nghi thức hay không mà nằm ở quan niệm hành xử với nhau của hai vợ chồng. Nếu hai vợ chồng biết tương kính nhau như đối đãi với khách quý (Tương kính như tân); biết thương yêu, nhường nhịn nhau; không bảo thủ luôn cho mình là đúng cũng không quá buôn thả hay thụ động, mặc cảm, tự ty để rồi cuộc sống chỉ mang điện tích một chiều và hai cái đầu chỉ có một cái hoạt động còn cái kia không phải hư.

Thứ hai là quan niệm đề cập tôn giáo bình đẳng: nghĩa là có nên phải cải đạo không nếu chúng ta được đề nghị thay đổi đức tin tôn giáo, phải học kinh thánh và làm lễ tại nhà thờ…; ngược lại chúng ta cũng có quyền đề nghị tương tự anh hay chị hôn phối nên thay đổi đức tin để theo Phật giáo, học kinh Phật và làm lễ tại nhà chùa. Thế nên niềm tin và tín ngưỡng của người theo đạo cần phải được tôn trọng và gìn giữ.

Nếu có ý thứ ba trong bài viết này thì tôi sẽ bảo: dĩ hòa vi quý. Hai bên gia đình ngồi lại với nhau thông qua điều lệ và thỏa thuận. Nhưng mọi việc trở nên căng thẳng không nhân nhượng thì tốt nhất đến với nhau với những gì chúng nó quan tâm như tình cảm chẳng hạn, chứ không hề mang sắc thái tôn giáo.

Như vừa nêu trên là hai ý trong mục tiếng nói của sự bình đẳng tôn giáo. Ngoài ra, chúng ta cũng cần nhắc đến tiếng nói cuối cùng của pháp luật. Như mọi người chúng ta đều thống nhất nhau là sống và làm việc theo pháp luật, vậy pháp luật được ứng dụng trong tình huống này là gì? Xin thưa, quy định của pháp luật là công dân được quyền tự do tín ngưỡng, theo hay không theo bất kỳ tôn giáo nào. Như thế thì bất kỳ hình thức nào có tính o ép, gán gượng đều vi phạm pháp luật. Chiếu theo đó thì từ lâu đã có một vài tôn giáo đã vi phạm điều này nhưng họ chưa từng bị kiểm điểm hay bị phê phán. Sự im lặng này của pháp luật có thể là do từ lâu ta chấp nhận yêu cầu của họ để có được hôn nhân xem như là một quy định mới, một điều kiện mới để có hôn nhân với tín hữu thiên chúa. Thứ nữa là không chấp nhận thì thôi, kiện tụng làm gì. Đã không có người đề nghị xét xử thì làm sao có người đại diện pháp luật xét xử. Cho nên, từ lâu vẫn diễn ra viễn cảnh nhức nhối mà những nhà truyền giáo của Giáo hội thỉnh thoảng ngậm ngùi chia tay người đệ tử thân tín của mình.

Các liệu pháp như vừa trình bày chỉ là một vài nỗ lực của một vài cá nhân trên đoạn đường vô cùng của nghiệp lực. Có thể chúng ta gặt hái thành công với một lý do đơn giản vì họ có nhân duyên và nhân duyên sâu dầy trong Phật pháp như trong lời nguyện hằng đêm chúng ta vẫn cầu: nội ma bất khởi, ngoại chướng vô xâm rồi là nguyện cho đệ tử bồ đề tâm kiên cố, chí tu học vững bền sớm xa khỏi nguồn mê, chóng quay về bờ giác và một lời nguyện khác trong nhóm những quyển kinh được biên soạn: “Nguyện cho đệ tử đời đời thường làm bà con Phật pháp, quyến thuộc từ bi, hộ trì Tam bảo ở mãi thế gian”.

Trong không gian vô cùng, thời gian vô tận, mỗi người chúng ta là chủ nhân của nghiệp và rồi mỗi chúng ta sẽ là kẻ thừa tự nghiệp của chính mình. Chính là tư tưởng chủ đạo của Phật và cũng là của tất cả Như Lai sứ giả chúng ta./

(Trích tham luận Hội thảo Hướng dẫn Phật tử năm 2010 tại tp. Cần Thơ) 

Ban Hướng dẫn Phật tử tỉnh Bạc Liêu

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

1. Gia đình hạnh phúc

Khi chúng ta nhìn một chậu hoa nở, đẹp và dễ thương. Chúng ta nhìn cái đẹp và dễ thương của hoa thì đó là chuyện bình thuờng; nhưng nếu chúng ta nhìn chậu hoa nở với một chuổi của nhân duyên thì chúng ta sẽ thấy sự mầu nhiệm của chậu hoa, chúng ta sẽ thấy công người chăm sóc, nắng xuyên qua, mưa rơi xuống v.v… Cũng vậy một gia đình hạnh phúc phải hội đủ nhiều nhân duyên: Phải có đạo đức, phải tôn trọng lẫn nhau, phải có tài sản, phải có con hiền cháu ngoan… Trong phần này chúng tôi trình bày một số nguyên lý cần phải có để xây dựng hạnh phúc gia đình.

* Đạo đức

Muốn xây dựng một căn nhà được nhiều tầng, kiến trúc sư phải thiết kế nền móng vững chắc và tương xứng. Cũng vậy gia đình hạnh phúc, phải dựa trên nền tảng đạo đức. Đạo đức ở đây là đạo đức của con người và xã hội đã quy định. Sống và làm việc phải thích nghi với con người và những qui luật của xã hội hiện hành. Đức Phật quy định đạo đức của người Phật tử phải dựa trên nền tảng của 5 giới đó là:

- Không sát sanh: tuyệt đối không sát sanh, dù chỉ là con vật bé nhỏ.

- Không trộm cắp: Tuyệt đối không lấy của cải của ai.

- Không Tà dâm: Tuyệt đối không quan hệ tình dục với người khác phái đã được pháp luật và gia đình gìn giữ.

- Không nói dối: Tuyệt đối không nói những điều sai sự thật, gây sự nguy hại cho mọi người.

- Không uống rượu: Tuyệt đối không uống chất say, làm giảm trí nhớ, làm thân tâm u mê.

Với cái nhìn của Đức Phật, năm giới cấm trên đủ để xây dựng một gia đình hạnh phúc. Người chồng và người vợ, nếu có năm giới cấm này, Đức Phật so sánh như là Tiên nam sống với Tiên nữ. Nếu người vợ có giới, người chồng không có giới, thì giống như tiên nữ sống chung với quỷ đực v.v… Đức Phật dạy người không có đạo đức và không có giới, tâm hồn và cử chỉ giống như quỷ, vì nó biểu lộ sự hung bạo, độc ác, thô lỗ. Khi một người uống chất say có khả năng làm nhiều điều bất thiện, ma quái. Rượu cũng có khả năng làm hư hỏng các giới cấm còn lại, có khả năng làm băng hoại nền đạo đức của gia đình và dẫn đến ly thân và ly dị. Những người thanh niên bất hiếu với cha mẹ đa phần bắt nguồn từ chất say. Do đó, muốn bảo vệ hạnh phúc gia đình các anh và các chị hãy cố gắng gìn giữ năm giới cấm, vì nó là hạnh phúc của anh và chị, cũng là hạnh phúc và tương lai của con cháu.

* Gieo nhiều hạnh lành

Ngoài việc xây dựng hạnh phúc gia đình, năm giới cấm còn có công năng vun trồng hạnh lành trong kiếp này và kiếp mai sau. Đức Phật dạy trong kinh Pháp Cú: “Không làm các điều ác, hãy làm các việc lành, giữ tâm ý trong sạch. Đó là lời Phật dạy.”

Làm các hạnh lành ở đây chính là tạo phước, làm điều thiện, sống có trách nhiệm với nhau. Đối với cha mẹ chúng ta phải có hiếu, biết chăm sóc và phụng dưỡng; đối với xã hội, chúng ta phải làm tròn bổn phận của người công dân; đối với đạo pháp, chúng ta phải thực hành giáo pháp, làm phước, cúng dường đến sa môn và Bà La Môn. Bố thí, trì giới, tham thiền, cung kính, phục vụ, tuỳ hỷ phước, hồi hướng, nghe pháp, thính pháp, cải tạo tri kiến, đó là 10 cách tạo phước trong luận tạng Pali. Trong Ca dao tục ngữ Việt Nam có câu: “ Ai ơi cố gắng làm lành, kiếp này chưa hưởng, để dành kiếp sau; trong địa lý phong thuỷ có dạy: “Tiên tích đức, hậu tầm long”, trong Tử vi có dạy: “đức năng thắng số”, “đức trọng quỷ thần kinh”, trong học đường cũng dạy: “Tiên học lễ, hậu học văn” v.v… Tất cả những lãnh vực trên đều khuyên chúng ta gieo nhiều hạnh lành. Lý do tại sao? Vì mỗi hành động của chúng ta đều gây ra kết quả. Gieo nhân lành thì gặt quả lành, gieo nhân ác thì gặt quả ác. Nếu anh chị làm nhiều việc lành thì tất nhiên gia đình của anh chị an vui và hạnh phúc, con hiền cháu ngoan, mọi việc hanh thông, vạn sự như ý. Trái lại, làm nhiều điều bất thiện, anh chị bất hạnh khổ đau, con cái hư hỏng. Thông thường chúng ta nghe danh từ may mắn trong công việc, tình yêu, gia đình v.v… may mắn ở đây chính là hạnh lành, phước báu, điều thiện, phước đức. Như thế gia đình hạnh phúc đồng nghĩa với hành động thiện, lời nói thiện và tư tưởng thiện.

* Bổn phận và trách nhiệm

Một xã hội hưng thịnh và phát triển phải có luật pháp và thường xuyên hội họp. Trong quân đội, kỷ luật và trách nhiệm là trên hết. Gia đình hạnh phúc là gia đình mà trong đó mọi người phải có bổn phận và trách nhiệm với nhau; nếu thiếu bổn phận và trách nhiệm thì cuộc sống sẽ chán chường, thất vọng và dễ dẫn đến những hệ quả không tốt. Khi anh chị kết hôn với nhau, sống chung nhau một thời gian thì những bản tánh xấu sẽ hiển lộ, dẫn đến lời nói và hành động không đẹp như lúc mới quen nhau; trong tình cảnh này, anh chị hãy xét lại bổn phận và trách nhiệm của mình, bổ túc và sửa đổi những gì còn sai sót, vì hành động đẹp hơn lời nói. Trong kinh Thi Ca La Việt (Singakala) Đức Phật dạy Bổn phận và trách nhiệm của mọi người như sau:

1. Bổn phận của người con đối với cha mẹ

a. Nuôi dưỡng cha mẹ

b. Làm việc thay cho cha mẹ

c. Gìn giữ truyền thống gia đình

d. Bảo vệ tài sản thừa tự

e. Làm phước để hồi hướng khi cha mẹ qua đời".

2. Bổn phận của cha mẹ đối với con

a. Ngăn chặn con làm điều ác

b. Khuyến khích con làm điều thiện

c. Dạy con nghề nghiệp

d. Cưới vợ gả chồng cho con

e. Đúng thời trao của thừa tự cho con.

3. Bổn phận chồng đối với vợ

a. Yêu thương vợ

b. Không khinh thường vợ

c. Trung thành với vợ

d. Giao quyền hành cho vợ

e. Sắm đồ nữ trang cho vợ.

4. Bổn phận của vợ đối với chồng

a. Thực hành tốt đẹp bổn phận của mình

b. Đối xử tốt họ hàng bên chồng

c. Trung thành với chồng

d. Biết gìn giữ tài sản của chồng

e. Khéo quán xuyến mọi công việc gia đình.

Những lời Đức Phật dạy trên đã hơn 25 thế kỷ, so với cuộc sống hiện tại chắc chắn một số người cho là quá lạc hậu, tuy nhiên anh chị hãy bình tâm áp dụng những lời dạy trên sẽ cảm nhận rất nhiệm mầu và vi diệu. Vì nội dung, ý nghĩa trong bổn phận và trách nhiệm giữa cha mẹ với con cái, giữa chồng với vợ, chúng ta nhận thấy quá gần gũi và thiết thực trong đời sống gia đình. Những bổn phận đó không thể thiếu bất cứ một bổn phận nào, vì thiếu, hạnh phúc gia đình sẽ trở nên nhạt nhẽo, không ấm áp, bầu khí trong gia đình trở nên căng thẳng. Thế nên anh chị hãy xem những bổn phận này là bùa hộ thân, là phép lạ để gia đình anh chị được hạnh phúc.

Tóm lại trách nhiệm và bổn phận đối với người bạn đời: thương yêu, giúp đỡ và chung thuỷ. Đối với con cái phải dưỡng, dục, luôn tâm niệm rằng con cái gắn liền với hạnh phúc của mình. Đối với xã hội, nhân loại, phải xây dựng xã hội tốt thông qua gia đình hạnh phúc. Đối với đạo pháp phải có đức tin bất thối nơi Tam bảo, làm những điều có ích cho đạo pháp và dân tộc.

*Nhịn nhục, siêng năng và thông cảm

Gia đình hạnh phúc là gia đình mà mọi người phải có sự tương trợ lẫn nhau, xem gia đình là tổ ấm để dung thân, xem con cái là niềm vui, và điều không thể thiếu là kinh tế vững vàng. Khó khăn trong gia đình là không có tình yêu thật sự, không có sự hài hoà lẫn nhau, thiếu kiến thức về hôn nhân, không có đạo đức và thiếu thiện chí xây dựng cho nhau.

Bí quyết của gia đình hạnh phúc là mọi người phải biết thông cảm, nhường nhịn và siêng năng.

- Nhịn Nhục: Ca dao có câu: “Chồng giận thì vợ bớt lời, cơm sôi bớt lửa thì đời nào khê”. Nếu người làm vợ biết áp dụng câu cao dao này thì gia đình chắc chắn sẽ hạnh phúc. Thống kế cho thấy đa số vấn đề ly dị và ly thân đều do sự thiếu tôn trọng, dẫn đến sự sân hận. Khi tâm sân khởi lên chúng ta có thể làm bất cứ chuyện gì, có thể đánh đập, chưởi bới, xé hôn thú và độc ác. Người xưa có nói: “chưa đánh được người, thì mày xanh mặt tía. Đánh được người thì hôn vía lên mây.” Do đó khi gia đình anh chị gặp cảnh không ngon cơm ngọt canh, thì nên nhớ và thực tập các câu thơ này, hy vọng mọi việc sẽ ổn: “Nhịn một chút, gió yên sóng lặng. Lùi một bước, biển rộng trời cao”.

- Siêng năng: Là đức tính tuyệt vời, thiếu nó cuộc sống sẽ trở nên vô vị. Bạn tốt của con người là siêng năng; kẻ thù của con người là hèn nhát. Gia đình hạnh phúc chính là gia đình mà chồng vợ cần mẫn, siêng năng, biết chia sẻ trong công việc, phải biết góp phần mình để xây dựng gia đình, tạo tiền bạc, công sức, trí tuệ, để cùng xây dựng gia đình về mọi mặt. Phải có thiện chí lo lắng cho gia đình cả hai bên v.v.. không có sự phân biệt nào. Trân trọng đón nhận và cho lại tình yêu thương lẫn nhau, nhận sự phục vụ và phải biết phục vụ lại, đồng thời hiếu thảo với cha mẹ, chung thuỷ với nhau, giúp đỡ gia đình hai bên. Thế nên các anh chị phải trao dồi điều siêng năng này trong đời sống hôn nhân của mình. Người có siêng năng cha mẹ kính yêu, chồng vợ dễ mến, bà con cô bác ái mộ, bài học đầu đời cho con cái.

2. Gia đình bất hạnh

Gia đình bất hạnh là gia đình không có khả năng tạo dựng hạnh phúc về những vấn đề như tình yêu, con cái, tiền của, tài sản, tâm sinh lý v.v… Khuyết điểm gia đình không có hạnh phúc là do chọn lầm người và lầm tính nết, sinh lý bất đồng dẫn đến nhàm chán, vì sống lâu bên nhau không biết làm tươi mới lại tình yêu, thiếu tế nhị, thiếu bổn phận, phát sanh tính xấu của một trong hai người, hôn nhân không thành thật, bị lừa dối. Hậu quả gia đình bất hạnh là không có hạnh phúc và nguồn vui, chán nản, lãng quên bổn phận, thiệt hại về tài sản là đồ dùng bị đập phá khi nóng giận, và tìm cách lãng quên bằng cách ăn chơi trác táng, bài bạc, rượu chè làm mất phẩm chất của con người, thiếu trách nhiệm với con, làm hư hỏng tương lai các con. Trong phần này chúng tôi sẽ phân tích một số vấn đề bất hạnh trong gia đình và giải pháp của Phật giáo.

* Số phận kém may mắn của trẻ thơ

Có những gia đình khi sanh con bị tật nguyền, dị hình, xấu xí, yểu thọ, bịnh hoạn, thiểu trí. Đó là số phận của những trẻ sơ sinh, nhưng đó là những điều bất hạnh của những bậc làm cha mẹ. Có những gia đình đổ vỡ cũng vì những vấn đề trên. Lý do tại sao có những điều này, Đức Phật dạy trong kinh Trung Bộ: Người bị tật nguyền dị hình là do kiếp trước đánh đập và hành hạ chúng sanh. Người xấu xí là do kiếp trước không có giúp đỡ y phục cho những người nghèo khó, không cúng dường y phục đến Sa Môn và Bà La Môn. Người yểu thọ là do kiếp trước sát sanh hại vật. Người bịnh hoạn là do kiếp trước đánh đập chúng sanh. Người thiểu trí là do kiếp trước không gần gũi bậc trí thức, sử dụng quá nhiều chất say. Đạo phật dạy con người tin ở nghiệp thiện và nghiệp ác, chính nghiệp dẫn chúng ta tái sanh lành hay dữ. Đúng với câu: Ta đi với nghiệp của ta, dù cho tốt xấu tạo ra tự mình”. Do đó muốn tránh những điều trên, chúng ta ngay bây giờ phải giữ thân, khẩu và ý đừng bị ô nhiểm bởi những hành động phi nhân bản.

* Ly thân và Ly dị

Ly thân là vẫn sống chung, hoặc sống xa nhau, nhưng không có quan hệ vợ chồng, nhất là chưa đưa ra pháp luật thừa nhận. Ly dị là được pháp luật chấp nhận huỷ bỏ hôn thú và mọi người hoàn toàn tự do.

Ly thân và ly dị hiện nay ở trên thế giới và ở Việt Nam khá phổ biến. Ở Sài Gòn và Hà Nội có khi lên đến 30% và trên thế giới có nơi lên đến 50%. Theo những nhà thống kê cho biết việc ly thân và ly dị mỗi năm gia tăng chứ không giảm.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này: do lập gia đình quá sớm, tâm lý chưa ổn định, cá tính ích kỷ, hung ác, kinh tế kém, do cha mẹ, anh em, bạn bè tham gia nhiều vào cuộc sống vợ chồng, khó khăn về con cái, thiếu sức khoẻ, thiếu kiến thức về hôn nhân, thiếu đạo đức.

Hậu quả: về tâm lý là đau khổ, thất vọng, buồn nãn, . Về đạo đức, là đánh mất bổn phận, đôi khi mất cả niềm tin. Về sự nghiệp, hay thất bại trong việc làm ăn, không tha thiết làm việc, ăn chơi phung phí tiền bạc. Về uy tín, mất uy tín với gia đình và xã hội. Đối với gia đình, con cái hư hỏng, thiếu người chăm sóc dạy bảo, trẻ em thường lang thang bụi đời.

Phương pháp khắc phục: có ý thức và trách nhiệm cao, phải có đầy đủ kiến thức về hôn nhân gia đình, tìm hiểu thật kỹ khi lập gia đình, không nên cố chấp, phải có tâm từ bi và lòng hỷ xả. Điều quan trọng là phải chung thuỷ trong tình yêu. Đức Phật dạy những người kém may mắn trong tình yêu chính là quả báo của tội tà dâm từ kiếp trước hoặc kiếp này. Tà dâm là hành động phá hoại hạnh phúc của gia đình người khác. Do đó dù chỉ lời nói hoặc ý nghĩ cũng không nên.

3. Thiếu giáo dục

Con cái hư là do bởi cha mẹ. Gia đình thiếu giáo dục cũng do bởi cha mẹ. Dấu hiệu của những người con trong gia đình thiếu giáo dục là không tôn trọng nề nếp và luân lý, không kính trọng cha mẹ, không có tế nhị, quá tự cao tự đại, ngang tàng, bướng bỉnh, ít suy nghĩ về tương lai, phá rối trật tự gia đình. Từ những hệ quả trên dễ dẫn đến tệ nạn xã hội như trộm cướp, mại dâm, xì ke, nghiện ngập và các vi phạm khác.

Phương pháp khắc phục: Trước hết phải củng cố nếp sống và hạnh phúc gia đình, cha mẹ phải làm gương cho con cái. Đối với xã hội, phải cải cách giáo dục học đường, tăng cường đội ngũ giáo viên có đủ trình độ sư phạm và đạo đức học, đề cao đạo đức và nhân bản của con người, kiểm tra tốt những loại văn hoá phẩm để tránh sự ổ nhiễm và đầu độc, xử lý thích đáng người vi phạm để làm gương. Đối với đạo pháp, hướng dẫn các con quy y Tam Bảo và thọ trì 5 giới cấm, động viên con tham gia vào câu lạc bộ thanh thiếu nhi Phật tử hoặc tổ chức gia đình Phật tử tại các tự viện.

4. Phá thai và ngừa thai

Đây là hai vấn đề rất thời đại. Trước nhất chúng ta định nghĩa phá thai là gì? Phá thai là huỷ bỏ bào thai đang mang bằng các hình thức làm chết bào thai.

Thế nào là ngừa thai? Ngừa tạm thời: là dùng bao cao su, đặt vòng tránh thai, uống thuốc ngừa thai. Ngừa vĩnh viễn: Thắt ống dẫn tinh, cắt buồng trứng.

Trong hai vấn đề trên, chúng ta thấy phá thai là vấn đề cần bàn thảo. Phá thai đồng nghĩa với sát sanh. Trong Phật giáo sát sanh có 5 chi: Chúng sanh có thức tánh, biết chúng sanh có thức tánh, tính giết, ráng sức giết, chúng sanh chết do mình giết. Hậu quả của việc phá thai là bịnh hoạn, yểu thọ, ám ảnh vì hành động tội lỗi và người vô hình hay theo. Người phật tử chơn chánh nên cố gắng tránh xa sự phá thai, thay vào đó bằng phương pháp ngừa thai. Muốn giảm tỷ lệ phá thai, người Phật tử sống phải có giới hạnh: giới thứ ba phải trong sạch, sống phải có chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng.

5. Đồng tính luyến ái

Vần đề này hiện nay khá phổ biến. Đông phương thì vẫn còn thầm kín, nhưng đối với Tây phương thì có một số quốc gia chấp nhận cho họ chung sống chính thức được pháp luật chấp thuận. Trong kinh Phật có kể lại mẫu chuyện ông Soreyya từ nam biến thành nữ và từ nữ biến thành nam, mỗi lần như vậy đều có gia đình và có con, sau đó xuất gia đắc chứng đạo quả. Đọc báo chí chúng ta cũng thấy một số quốc gia đã giải phẩu nam thành nữ v.v…

Lý do tại sao có đồng tính luyến ái, có khả năng do thức ăn thời nay có nhiều hoá chất, phim ảnh văn hoá không được lành mạnh, sống ức chế trong tình cảm. Để khắc phục căn bệnh này, mỗi người sẽ có mỗi cách khác nhau: vì đây là tâm bệnh, nên phải chữa trị bằng tâm. Người bịnh phải tìm một vị thầy để thiền Tứ Niệm Xứ, tập dưỡng sinh, hoặc Yoga. Những phương pháp này có khả năng chuyển hoá rất tốt. Người bịnh phải thấy được sự nguy hại, sự buồn tủi và nhất là tương lai đen tối nên quyết tâm từ bỏ.

Tóm lại hạnh phúc hay bất hạnh là do chính mình tạo nên. Như vậy vấn đề chính của chủ đề này là tự bản thân. Do đó việc giáo dục, tu sửa, luyện tập chính mình thì mọi việc sẽ tốt đẹp. Muốn xây dựng hạnh phúc phải: tuyệt đối chân thật, phải có lòng từ bi trong mọi trường hợp, luôn giữ bầu không khí hòa thuận trong gia đình, tính tương thân tương ái, không gây thiệt hại cho bất cứ ai, các thành viên trong gia đình luôn giữ mối giao hoà tốt đẹp.

Gia đình bất hạnh một phần cũng do mối quan hệ với mọi người chung quanh: gia đình hai bên không thuận thảo, đặt điều nói xấu cho dâu rể, gây ra sự hiểu lầm cho vợ chồng. Anh chị em, họ hàng, bạn bè có nhiều lời qua tiếng lại, gây khó xử và chia rẽ cho vợ chồng. Thấy được những nguyên nhân của hạnh phúc và bất hạnh, người phật tử phải cố gắng gìn giữ hạnh phúc của gia đình của mình, vì hạnh phúc của mình cũng chính là hạnh phúc của con cái và xã hội./.

(Trích tham luận Hội thảo Hướng dẫn Phật tử năm 2010 tại Tp. Cần Thơ)

ĐĐ. Thích Thiện Minh

Phó Ban Từ thiện xã hội TW GHPGVN

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

l. ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH.

Khi đến Việt Nam. Người Hoa đã sống rải rác ở các tỉnh thành khu vực phía Nam, có tính đoàn kết và yêu chuộng hòa bình, thích giúp đỡ người bị hoạn nạn, không phân biệt màu da và tôn giáo, qua nhiều thời kỳ chiến tranh, dân tộc Hoa càng thắm nhuần hơn về tinh thần đoàn kết và chia sẻ cho nhau lúc họan nạn. Sau năm 1954, vì hoàn cảnh kế sinh nhai nên dân tộc Hoa đã tản ra sinh sống trong các tỉnh thành như : trong cả nước, Bình Dương, Phước Long, Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Rạch Giá, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau. Miền Cao Nguyên thì có Đơn Dương và thành phố Đà Lạt. Miền Trung : Phan Thiết, Nha Trang, Phú Yên và Qui Nhơn.…

ll. NHU CẦU HỌC PHẬT

1. Những bước đi ban đầu.

Khi các chuyến tàu cập bến vào đất liền vào tháng Giêng thì mỗi năm cứ đến ngày rằm tháng Giêng, những thuyền nhân được định cư sẽ cúng cầu siêu mang tính tập thể cho người thân của mình, nếu cập bến vào tháng 2 họ sẽ cúng vào ngày mùng 8 tháng 2. . . . nếu đến vào tháng 7 thì sẽ cúng cầu siêu vào ngày 14 hoặc rằm tháng 7 … mỗi lần cúng vái như vậy họ đốt thật nhiều giấy tiền hàng mả, kho lầu các thứ, chi tiêu rất tốn kém và lãng phí. Sau thập niên 60 Tăng Đoàn hoằng pháp người Hoa do pháp sư Siêu Trần, pháp sư Diển Bồi, HT Hoằng Tu, HT Thọ Giả, HT Thanh Thiền, HT Lương Quốc, HT Tăng Đức Bổn và một số Tăng Ni trẻ từ bên Trung Quốc sang Việt Nam hoằng pháp và lập đạo tràng đã có làm lễ Quy y và hướng dẫn Phật pháp cho một số thanh thiếu niên nam nữ. Nay số người này đã già, có một số đã xuất gia tu học sau năm 1975, có một số là huynh trưởng hoặc trưởng, phó ban hộ tự của một số đạo tràng trên thành phố và các tỉnh thành khu vực phía Nam.

Tuỳ theo điều kiện sống, điều kiện nhận thức và nhân duyên giải thoát của từng cá nhân mà chúng ta học hỏi Phật pháp và các môn thích hợp. Theo hướng giáo dục này, chư Tăng Ni người Hoa nói chung và các vị hoằng pháp nói riêng cũng tuỳ thời, tuỳ pháp, tuỳ cơ, tuỳ xứ mà có trách nhiệm giảng dạy giáo lý làm cho sự nghiệp giáo dục của Phật tử người Hoa ngày càng hưng thịnh, nhằm đem lại lợi ích, an lạc cho đời trên tinh thần “ Thượng cầu Phật đạo, hạ hoá chúng sanh. Với tinh thần cao quý ấy, trong thời hội nhập, các Tăng Ni người Hoa đã từng bước kiện toàn nội dung giảng dạy sâu sắc và phù hợp cho mọi đối tượng Phật tử ở nhiều nơi trong cả nước. Để hòa mình theo sự đổi mới của đất nước và sự hội nhập toàn cầu hóa, ngày nay, các đạo tràng người Hoa nhờ sự hiểu biết Phật pháp nên nhiêu vấn đề mê tín dị đoan như đốt nhiều vàng mã đã từ từ giảm gần. Đó là một khởi sắc ban đầu.

2 Các đối tượng tu tập

2.1 Lứa tuổi Thiếu niên

Là lứa tuổi mới lớn, nên chọn đề tài “siêng học nuôi đạo tâm” để giảng dạy, với ý nguyện tuổi thiếu niên này không lêu lõng, nên siêng học, không quên nuôi dưỡng đạo tâm cho vững chắc.

Mai sau khi tốt nghiệp, chúng ta sẽ tuyển lựa 10 em trong 30 em để bồi dưỡng Phật pháp và chuyển họ thành người tu sĩ thì Phật giáo người Hoa mới có nhân tài để phục vụ đạo pháp.

2.2. Lứa tuổi thanh niên

Là lứa tuổi đã thành niên, thường đã thành lập gia thất, nếu thuộc vào gia đình giàu có, cuộc sống dư dã, thì rất kén chọn, không chịu lập gia đình, muốn độc thân để tụ tập ăn chơi, rượu chè say sưa, lêu lõng… có duyên lắm mới được bạn bè rủ nhau vào chùa nghe thính pháp và tham dự Bát Quan Trai. Còn những gia đình nghèo thì họ bận bịu, lo lắng trong cuộc sống sinh hoạt khó khăn hằng ngày… nên chúng ta phải chọn đề tài “Bảo Vệ hạnh phúc gia đình” để khuyên họ nên bảo vệ những thành quả mà chính họ đã tạo dựng ra.

2.3. Lứa tuổi Trung niên

Chọn đề tài “Nhất Tâm hướng Phật”. Vì lứa tuổi này đã lớn, có người đã làm ông bà nội hoặc ông bà ngọai, trong cuộc sống nếu là sung túc thì coi như khỏi lo, nếu là thiếu thốn thì chắc chắn sẽ già trước tuổi. Chúng ta nên khuyến khích họ hướng về Phật đạo nhiều hơn để làm cây đại thọ cho tốp trung niên và thiếu niên noi gương.

Gia đình người Hoa thường có câu nói: “Nhất gia hữu lão di như hữu bảo” . Nghĩa là một gia đình có người già ví như tồn tại một vật quý vậy. Trong muôn ngàn gia đình người Hoa mà có chừng năm ba trăm gia đình hiểu biết “Phật pháp”, tin nhân quả thì chắc chắn rằng trong xã hội này vấn đề bói toán, xin xăm, xem ngày chọn hướng, ma chay chôn cất, mê tín dị đoan sẽ dần dần giảm thiểu, trở thành thanh thiếu niên thính pháp, người già chuyển đạo tâm, vàng mả thành tiền thật, Đạo tràng thêm người tu và bờ mê sẽ thành ngộ. Đó cũng nhờ sự hộ trì của chư Tăng Ni người Hoa nhất tâm muốn cải thiện và đem lại lợi ích cho con người,

Từ bao năm nay, do gia đình người Hoa không chịu góp sức khiến cho bánh xe “pháp luân” chuyển chậm và vấn đề mê tín đã chiếm lĩnh tâm hồn của đồng bào Phật tử người Hoa.

Quả thật niềm tin đích thực của Phật tử người Hoa là nhằm đến sự an lạc và giải thoát. Nắm bắt được tinh thần đó, cho nên cái đòi hỏi lớn nhất của các vị giảng sư với bí quyết là “chất liệu tu” chứ không đòi hỏi giảng thao thao bất tuyệt. Chính vì vậy nhóm giảng sư người Hoa đã phát nguyện dấng thân đến các đạo tràng thuyết giảng và cùng với Phật tử tu tập, chia sẻ những gì Phật tử chưa thông. Đây là nguyên nhân mà chúng tôi kết hợp với các vị “Trụ trì” để khai mở các đạo tràng và thành tựu một cách mỹ mãn. Chánh pháp là niềm tin chánh kiến của Phật tử ngày nay, các đạo tràng không còn mê tính dị đoan, không đốt giấy tiền vàng mả, nhà lầu, nhà kho nữa. Phật tử rất vui mừng không còn phụ thuộc vào xã hội cũ rít đầy chất liệu mê tính dị đoan. Chính vì vậy Giảng sư đoàn Trung Ương là niềm tin, là đuốc tuệ, là mạng sống tâm linh cho hàng triệu Phật tử.

lll. Kết Luận.

Tăng Ni, Phật tử người Hoa chắc chắn sẽ muốn nhìn thấy ngày mà các tư thất, các đạo tràng, các đường xá và những nơi chôn cất linh thiên sẽ không có tiếng kèn, tiếng trống của những bản nhạc thời đại mà chỉ nghe tiếng Nam Mô A Di Đà Phật, sẽ không thấy có hàng mả bay tung tóe trên đường mà biến thành những phần quà có ý nghĩa cấp phát cho các học sinh nghèo hiếu học, sẽ không còn thấy cảnh chồng say xỉn về đánh vợ, đập phá nhà cửa , nói năng thô tục mà chuyển thành những lời hay ý đẹp, chứa đựng Phật pháp vi diệu, sẽ không còn thấy cảnh trong Chánh Điện có người lắc quẻ xâm rồi đi tìm lời giải mà chỉ thấy toàn Phật tử miệt mài chăm chú lắng nghe những câu giáo lý nhiệm mầu. Xin kết thúc bài như sau:

“ Muốn biết nhân thế của mai sau

Trước mắt tô bồi cho lớp trẻ

Đường đi nghìn dặm đầy sóng gió

Có công mài sắc có ngày nên kim

Giấy tiền vàng mả thành tiền thật

Cấp cho người nghèo cả học sinh

Pháp Vương tại vị mê thành ngộ

Phật pháp ở đây, chẳng đâu xa” .

 

(Trích tham luận Hội thảo Hướng dẫn Phật tử năm 2010 tại Tp. Cần Thơ) 

TT THÍCH DUY TRẤN

Phó ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

Tình hình sinh hoạt ngành Hướng Dẫn Phật tử Trung ương của hệ Phái Nam Tông Kinh, gồm có:

1. Như chúng ta biết, ngoài các chư Tăng, các cư sĩ, Phật giáo cũng cần có thế hệ kế thừa để tiếp thu và phát triển hoạt động của Phật giáo trong tương lai. Một trong những lực lượng quan trọng của thế hệ này là các em đoàn sinh trong gia đình phật từ. Riêng phái Nam tông cũng có các tổ chức gia đình phật tử sinh hoạt như: SAKYAMUNI, GOTAMA, KASSAPA, SARRPUTA, ANANDA, … GĐPT thuộc phái Nam Tông cũng hướng đến cùng các tôn chỉ như của các GĐPT thuộc phái Bắc tông. Để phụ trách hướng dẫn, tổ chức các GĐPT. Sau năm 1975, một số gia đình phật tử thuộc Nam tông đã sinh hoạt trở lại nhưng vẫn còn tính tự phát, chưa được vào nề nếp và hiện đang dần dần được tổ chức quy cũ để phục vụ đạo pháp và dân tộc hiệu quả hơn.

Vai trò của các tổ chức gia đình phật tử: như đã nói trên đây, hình thức hoạt động GĐPT nhằm mục đích đào tạo lực lượng kế thừa cho các hoạt động Phật giáo. Các sinh hoạt này đóng vai trò hướng đạo để hướng dẫn các tổ chức GĐPT chưa chuyên sâu, nhưng là một hướng dẫn vô cùng quan trọng giúp khơi gợi sự yêu thích, quan tâm của các em đến các nội dung giảng dạy giáo lý của Đức Phật. Đây sẽ là nền móng vững chắc để nhờ đó các em được định hướng theo con đường Phật giáo về sau.

2. Về mặt xã hội, tổ chức GĐPT có thể nói cũng là một hạt nhân cho giáo dục xã hội, nơi đây các em sẽ được đào luyện thành những con người có nhân phẩm, thành những công dân tốt cho xã hội và quốc gia. Trong tình hình xã hội hiện đại khá phức tạp với bao cám dỗ đặt ra cho thanh thiếu nhi. GĐPT sẽ là một lá chắn giúp che chở cho các em tránh được những tệ nạn xã hội, hỗ trợ cách làm một học sinh ngoan, một công dân tốt. Điều này đã được chứng tỏ qua bao thế hệ đoàn viên gia đình phật tử đã là những yếu tố tích cực cho sự phát triển và ổn định của xã hội nói chung.

3. Các thành quả đã đạt được: Một trong những truyền thống gắn liền với Phật giáo nước nhà là sự gán bó giữa đạo pháp và vận mệnh dân tộc. Qua bao triều đại, chính thể, Phật giáo luôn đóng góp công sức của mình vào công cuộc dựng nước, bảo vệ đất nước. Ngày nay vẫn vậy, Phật giáo luôn là một tác nhân giúp duy trì mối đoàn kết quốc gia. Một trong những thành quả đáng ghi nhận của Ban Hướng Dẫn Phật Tử TW là đã kết nối thành công, các tông phái khác nhau của Phật giáo thành một khối đoàn kết, Phật tử Khmer, Phật tử Nam Tông Kinh, Phật tử Bắc tông, Phật tử khất sĩ, Phật tử cư sĩ, Phật tử thiểu số, Phật tử người Hoa. Trong buổi đại hội Phật giáo Tây nguyên và Miền Trung tổ chức vào năm 2009, Ban hướng dẫn Phật tử TW đã thành công trong việc tổ chức quy y cho hơn 1.000 Phật tử thuộc các nhóm thiểu số ở Tây nguyên, từ đó cải thiện cuộc sống tinh thần của các dân tộc thiểu số ở nơi đây, hỗ trợ phong trào bài trừ các tệ nạn xã hội vẫn phổ biến trong các dân tộc địa phương như, rượu, đa thê, mê tín , v..v…..

Các sinh hoạt tu học được thường xuyên hơn bằng các buổi lễ sám hối, nghe pháp, tu bát quan trai, thọ đầu đà vào các ngày rằm tháng giêng, tháng tư, lễ dâng y Kathina (đến rằm tháng 9 tháng 10).

Củng cố và phát triển sinh hoạt xã hội như: cứu trợ đồng bào nghèo khổ, tai nạn, thiên tai, bão lụt, giúp đỡ và góp phần xây dựng các hoạt động tình nghĩa, tình thương.

Từng bước xây dựng các tủ sách giáo lý tại chùa, tu viện để tín đồ nghiên cứu tu học.

Thực hiện các chủ trương của giáo hội PGVN và ban hướng dẫn phật tử kịp thời và hiệu quả hơn.

4. Thực hiện các biện pháp cụ thể để đảm bảo khả năng chuyên môn cũng như trình độ giáo lý của nhân sự hướng dẫn gồm các huynh trưởng và ban chấp hành chung. Tổ chức các khóa huấn luyện chuyên môn cũng như các khóa tu, đặt ra các yêu cầu cụ thể về kỹ năng sinh hoạt cũng như trình độ Phật học. Tổ chức các kỳ khảo hạch để nâng cao, công nhận khả năng hướng dẫn của các huynh trưởng. Tổ chức các kỳ thi để chứng nhận nâng cấp cho các em đoàn sinh.

5. Tạo mối gắn kết giữa các GĐPT và giới Tăng Ni có trình độ tu chứng để tạo cơ duyên cho các em được gần gũi với các bậc cao Tăng, vừa được nghe pháp quý ngài giảng dạy, vừa được hưởng ân đức qua phong thái, ngôn từ . Hình ảnh của quý ngài sẽ là nguồn động viên quý báu đến các em tinh tấn hơn trên con đường tu học. Thiết nghĩ hiện tại mối quan hệ cần thiết trên đây quá mờ nhạt, khó trở thành phương tiên tốt để nâng đỡ các trong các sinh hoạt Phật tử. Đây là một trong mục đích và yêu cầu hoằng pháp của Giáo hội. Mong thay sẽ có điều chỉnh về mặt Giáo hội để dẫn dắt các em được hiệu quả và thiết thực hơn.

Thiền học là một trong những hoạt động không thể thiếu của người tu Phật, nhưng hiện tại hầu như những nội dung sinh hoạt của GĐPT đều vắng bóng việc học thiền hoặc chỉ đặt ra một các hời hợt. Dĩ nhiên còn phải tùy thuộc vào lứa tuổi để chúng ta chọn những nội dung giảng dạy thích hợp, nhưng phải xác định đây là một hoạt động tốt quan trọng để tạo nền tảng vững chắc cho Phật giáo mai sau.

6. Kết luận:

Hoạt động của Gia đình Phật tử là hạt nhân quan trọng giúp củng cố và phát triển hoạt động của giáo hội cả hôm nay và cả mai sau. Bản thân của các giới lãnh đạo của tổ chức này cũng như các giới lãnh đạo của giáo hội cần quan tâm đúng mức để Phật giáo được mãi mãi là chỗ dựa tinh thần cho xã hội và của cả quốc gia./.

(Trích tham luận Hội thảo Hướng dẫn Phật tử năm 2010 tại Tp. Cần Thơ)

Thượng Tọa Thích Hộ Chánh

Phó Ban Hướng dẫn Phật tử TW GHPGVN

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

Phật giáo Nam tông đã trải tồn tại và phát triển 2554 năm, các Nghi lễ đều được tổ chức theo truyền thống Phật giáo và được cụ thể hóa phù hợp theo từng thời kỳ lịch sử Phật giáo nhất định và tình hình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội.

Nghi lễ Phật giáo Nam tông Khmer rất khác với Nghi lễ Phật giáo Bắc tông, nhưng cùng chung giáo lý. Theo dòng lịch sử, từ thế kỷ XIII, Phật giáo Nam tông là chổ dựa tinh thần của cộng đồng dân tộc Khmer.

Hiện nay, cộng đồng dân tộc Khmer tại đồng bằng sông Cửu Long nói riêng, tại tỉnh Cà Mau nói riêng là xã hội được tổ chức theo quy mô của đạo Phật theo truyền thống Phật giáo Nam tông Khmer. Theo quan niệm chung của cộng đồng dân tộc Khmer, ngôi chùa là trung tâm văn hóa, nơi học Kinh, học chữ, học giáo lý làm người, nơi lưu giữ các pho kinh điển đạo Phật và cùng là nơi sinh hoạt văn hóa, giải trí vui chơi của chư Tăng và đồng bào tín đồ Phật tử tín đồ Phật tử, đồng bào dân tộc Khmer. Cho nên đời sống tinh thần cũng như nét văn hóa của đồng bào dân tộc Khmer gắn chặt với giáo lý đạo Phật, sắc thái văn hóa mang dân tộc mang đậm dấu ấn đạo Phật, được thể hiện rõ ở các phong tục, tập quán, lối sống, phương thức ứng xử, nghệ thuật và tư duy.

Các nghi lễ mang tính trang trọng của Phật giáo Nam tông Khmer như: Phật đản, nhập hạ, ra hạ, dâng y, thọ giới, xuất gia, thọ đầu đà … Mỗi nghi thức nghi lễ đều mang ý nghĩa và tính chất khác nhau, tính truyền thống dân tộc vẫn gìn giữ và lưu truyền từ xưa đến nay. Ngoài ra các nghi thức lễ hội của đồng bào dân tộc Khmer đều thể hiện theo nghi thức của đạo Phật như tết, lễ cúng trăng, cúng ông bà, đua ghe ngo … Nói chúng mọi nghi thức hội, lễ của đồng bào dân tộc Khmer đều có chư Tăng, chùa chiền hiện diện. Các nghi thức trong hội, lễ thường gắn liền với truyền thống Phật giáo nên đồng bào dân tộc Khmer luôn giữ gìn và truyền tụng cho con cháu như lễ đắp núi, đua ghe ngo, cúng trăng … Đây là một vài nét văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc Khmer.

Hội, lễ theo Phật giáo:

- Lễ Phật đản được tổ chức vào ngày Rằm tháng 4 (theo Mahasankaran – lịch của người Khmer), Phật giáo hệ phái bắc tông là ngày mùng 8 tháng 4 âm lịch.

- Lễ nhập hạ, được bắt đầu từ 15/6 đến 15/9 âm lịch.

- Lễ đặt cơm vắt (Boonh phchum bônh), trước kia lễ này kéo dài 15 ngày, từ ngày 16 đến ngày 30 tháng 8 âm lịch.

- Lễ ra hạ được diễn ra chiều ngày 14 đến trưa 15/9 âm lịch.

- Lễ dâng y thường được tổ chức một ngày một đêm, trong khoảng 29 ngày kể từ ngày 16/9 đến 15/10 âm lịch.

- Lễ hội không định kỳ.

- Lễ kiết giới xaayma.

- Lễ an vị Phật.

Các lễ hội Phật giáo và lễ hội dân gian của đồng bào dân tộc Khmer đã được cải tiến theo chiều hướng tích cực, bằng cách rút ngắn thời gian so với trước đây sao cho phù hợp với sự phát triển của Giáo hội Phật giáo Việt Nam nói chung, Phật giáo Nam tông Khmer nói riêng, nhưng nghi thức và nội dung không thay đổi, vẫn giữ tính truyền thống của nó.

Tóm lại, nét văn hóa dân tộc Khmer tại vùng đồng bằng sông Cửu Long gắn liền với Phật giáo Nam tông Khmer. Về nghi lễ cũng gắn liền với văn hóa của đồng bào dân tộc Khmer và các ngày lễ hội dân gian của đồng bào dân tộc Khmer. Việc tiến tới thống nhất các ngày lễ trọng của Phật giáo Việt Nam, phải theo từng hệ phái và phù hợp với tình hình thực tế cũng như sự tín ngưỡng tôn giáo của mỗi dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam./.

TT. Thạch Hà

UV. HĐTS GHPGVN

Phó Trưởng ban thường trực BTSPG tỉnh Cà Mau

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

Có khi suốt một kiếp nhân sinh, hạnh phúc luôn luôn nở nụ cười chào mời, chờ đón trong mỗi một sát-na của đời người.

Biết quên đi, tỉnh thức những khi lạc chốn…gặp người để chỉ thấy nghe những điều  vô bổ, phiền não. Hạnh phúc đến lặng lẽ trong buổi sớm mai hít thở công phu trên bãi cỏ mượt mà. Hạnh phúc được thả mình buông thư nhìn ngắm trời xanh trong vắt, bềnh bồng ngoài xa khơi thấm mùi biển mặn, hát ca một mình cho hải âu lượn cánh nghiêng mình nhìn xuống.

Hạnh phúc khi cuối đời được ở gần mẹ già, nhìn nụ cười mai sớm, nét chau mày tha thứ khi chờ đợi chiều hôm, nghe tiếng thở đều an giấc qua đêm thanh vắng.

Hạnh phúc…làm sao…mà nói sao cho xiết… Thôi, hãy tỉnh lặng mỉm cười, nhìn ngắm, lắng nghe, cảm nhận. Hạnh phúc của người, của mình và tạ ơn trên hằng ngày còn cho mình tỉnh thức để luôn nhận ra hạnh phúc để quên bớt khổ đau.

Thế giới ngày một hổn mang…Con người ngày càng vô cảm…Nhưng bên cạnh những điều xấu ác, may thay cho những người còn MẸ quanh đời để trên cỏi trần gian này vẫn còn chút mong manh kính nhớ, an ủy, nương nhờ, thờ phụng để mỗi mùa Vu Lan còn được cài một bông hồng  nhỏ  diệu kỳ trên áo.

Mong thay./

                                               Nhật Thuận – Nguyễn Đăng Hòa

1. Im Lặng

Mong thay một chút bình an,
Cho đời dễ chịu lỡ mang kiếp người.
Hỗn mang trong cỏi đười ươi,
Tóc râu nhẵn nhụi, lông đuôi mọc dài!
Cũng xe ngựa, cũng lầu đài,
Cũng áo mão, cũng bi hài nói thưa!
Hỏi rằng đã học hay chưa?
Đười ươi im lặng, nói thưa con người./-
2. Nhạc Kitaro Giữa Đêm

Âm thanh khi có khi không
Khi khoan khi nhặt mênh mang miệt mài
Lên non xuống bể chia hai
Đông-Tây-Nam-Bắc khứ lai lối nào?
Trầm hùng bão biển thét gào
Róc rách nguồn suối đi vào sắc-không
Lặng lờ vắng bặt vô ngôn
Vỡ òa một tiếng, nội công thượng thừa./-

3. Cảm Ơn
               ( Tặng hiền thê)
Cảm ơn những tháng ngày xưa
Anh nghe em nói như chưa bao giờ
Bao giờ anh cũng ngu ngơ
Ngu ngơ, không nói, khù khờ cảm ơn./-

4. Thạch Sàng Bãi Bụt
  (Tặng nhiếp ảnh gia N. M. Dũng & thạch thất Bãi Bụt ngày xưa)

Nằm tựa thạch sàng Nguyễn Mỹ Dũng
Đầu gối mây, chân mây trắng bay
Sóng vỗ rì rào ru dưới lũng
Bóng cây dày phủ mát, ngàn tay
…..
Thạch thất im lìm vắng không chủ
Mình ta ngồi tựa núi lim dim
Bên kia Đà Nẵng đời có đủ
Chỉ thiếu an bình, bướm với hoa./-

5. Trăng Ngày Xưa
Lạ gì, cũng một chỗ nằm
Sao thao thức mãi trăng rằm còn đâu
Một mình tỉnh tọa canh thâu
Nghe thu lành lạnh nghe sầu vọng dâng
Ngày xưa như đã có lần
Cũng ghềnh thác nọ cùng vầng trăng treo
Núi cao biển rộng lưng đèo
Ngày xưa như đã trôi vèo mất tăm./-

Nhật Thuận – Nguyễn Đăng Hòa

01.  Chùa tôi

02.  Nụ Hồng cho em

03.  Sắc – Không, mỉm nụ vô cùng

04.  Tôi chỉ là một Ông Thầy Tu

05.  Bài ca sỏi đá

06.  Xin cho em Một Đóa Nhiệm Mầu

07.  Một nụ cười vang

08.  Ta đi, một cõi phù sinh hiện về

09.  Biết rồi, thì tích tịch tình tang

10.  Khôn chết ! dại chết, biết sống

Chùa tôi

Mồng 8 tháng Chạp, Vía Phật Thành Đạo,

Nhớ lại chùa xưa, quê cũ  - Ngày 10-01-2003

            Chùa tôi nho nhỏ bên làng

Bên dòng sông quyện bên hàng thông xanh

          Có tre mấy lũy yên lành

Có chim ca hót trên cành líu lo

          Có con đường đất quanh co

Có người đưa đẩy con đò lại qua

          Có mưa có nắng chan hòa

Có trăng có gió mặn mà tình quê

          Có đầm sen nở sum suê

Dân làng xin hái đem về cúng dâng

          Tương chao dưa muối thanh bần

Dân làng san sẻ góp phần chia nhau

          Chùa tôi cửa trước cửa sau

Mỗi lần Hội lớn kéo nhau ra vào

          Lời kinh tiếng mõ thanh tao

Tiếng chuông ngân vọng rạt rào hồn quê

          Có ve réo rắt trưa hè

Có cây phượng vĩ chở che oi nồng

          Chùa tôi có kiểng có bông

Xanh vàng đỏ trắng điểm hồng tô son

          Có hàng ghế đá rêu phong

Có hòn non bộ nằm trong sân chùa

          Chùa tôi quanh quẩn bốn mùa

Cùng dân làng sống hơn thua không màn

          Thương yêu thân thiện hòa vang

Có ân có nghĩa chứa chan tình người

          Chia nhau câu hát tiếng cười

Chia nhau sướng khổ đẹp tươi dân làng

            Chùa tôi còn đó âm vang

Tôi xa lâu lắm còn mang nặng tins

          Tôi mang một chút xinh xinh

Tôi thương tôi nhớ một mình tôi thôi

          Chùa tôi còn có quê tôi

Quê tôi còn có chùa tôi muôn đời

          Đưa hồn về chốn xa xôi

Sờ lên đôi má lệ rơi hai hàng

          Cho tôi xin được cưu mang

Dù cho một chút hành trang trong đời

          Thuyền ơi ! Sao mãi xa khơi

Xin ngưng mái đẩy cho tôi trở về

          Trở về thăm lại chùa quê

Thăm trăng thăm gió thăm quê thăm làng

          Hay trăng còn đợi trăng ngàn ?

Ước mong còn đợi miên man chưa tròn

          Khó hơn xuống biển lên non

Khi xa mới biết mỏi mòn tháng năm

          Gió ơi ! còn nhớ ly tăm

Mây ơi ! còn nhớ dặm băng chưa về

          Ra đi một mảnh tình quê

Chỉ xin một chuyến trở về mà thôi

          Không ngờ một chuyến chia phôi

Trở thành một chuyến nửa đời phân đôi

          Rêu mờ mấy lớp lên ngôi

Trăng mờ mấy lớp dặm soi bên đường

          Chùa tôi tôi nhớ tôi thương

Quê tôi tôi nhớ vấn vương đêm dài

          Một đi cửa đóng then cài

Một đi lối cũ dấu hài dặm băng

          Vi vu thông gọi lời ngàn

Nao nao nước chảy miên man mịt mờ.

Nụ hồng cho em

Tháng 6 -2002

Đừng tìm về quá khứ

Đừng kiếm cái đã qua

Quá khứ không còn nữa

Đã qua biến mất rồi

Muốn làm người hạnh phúc

Phải là người biết sống

Sống làm người tỉnh thức

Cực Lạc vốn là đây

An vui trong hiện tại

Là đã có quá khứ

Là đã biết tương lai

Dòng ý thức không hai

Qua dòng sông ý thức

Qua mấy nẻo luân hồi

Và bốn loài sinh tử

Chung cùng chỉ một thôi

Tung lên khung trời rộng

Thu ngắn nẻo đường về

Không từ trong cái có

Có nào khác với không

Em có biết gì không ?

Tôi sẵn có bên người

Em có nghe gì không ?

Em còn mãi trong tôi !

Tôi là em tất cả

Em là tôi nhiệm mầu

Đâu còn tan hợp nữa

Muôn ngàn, hiện hữu thôi

Tôi mãi là nhịp cầu

Bắc đôi bờ sinh tử

Tôi mãi là thuyền từ

Đưa đón mọi người qua

Tôi nguyện cõi ta bà

Là Tây Phương Cực Lạc

Tôi nguyện bãi tha ma

Là dòng sông tươi mát

Chúng sanh hay Hiền Thánh

Địa ngục hay thiên đường

Gian tà hay chân chánh

Quy hướng chỉ một phương

Tam đồ hay sáu nẻo

Ánh sáng hay u minh

Là trò chơi lắt lẻo

Làm khổ mọi sinh linh

Hỡi mười phương ba cõi

Hỡi muôn kiếp u hoài

Bao trầm luân khoắc khoải

Sao cứ mãi lạc loài

Nguyện hay là vô nguyện

Vô nguyện tức nguyện rồi

Cửa tam vô tịch diệt

Chơn thường chơn lạc thôi

Vô ngôn tức không lời

Tôi có nói gì đâu

Núi cao, cao ngất mãi

Biển thẳm, thẳm thật sâu

Tôi sụp lạy cúi đầu

Xin kết một đài sen

Chắp tay dâng khắp cõi

Gởi cho em nụ hồng

Nụ hồng hai cõi sắc không

Sắc không hai cõi nụ hồng cho em.

Sắc Không Mỉm Nụ Vô Cùng

Bài nầy tôi viết vào dịp Tết Tây 2003,

Trong lúc đang thăm viếng một ngôi chùa nhỏ,

nghe tiếng tụng kinh của một vị Thầy, và quý Phật tử

trong buổi lễ hàng tuần của ngôi chùa này.

Tôi nằm nghe từ nơi chùa nhỏ

Pháp âm vi diệu của Phật Đà

Nghe như Hội Linh Sơn còn đó

Bóng thời gian năm tháng không xa

Ngày xưa Đức Phật

Dưới cội Bồ Đề

Lục thông chứng đắc

Chân lý trổ hoa

Hoa chân lý hiện sinh trên lộ trình muôn nẻo

Pháp huyền vi có mặt từ nhịp bước vạn đường

Đức Thích Ca

Đã đón nhận từ hai ngàn năm trăm năm trước

Tôi mỉm cười

dong ruổi mấy chục thế kỷ sau

Giải thoát là gì ?

Sinh tử là gì  ?

Nếu không sinh làm sao có tử ?

Không luân hồi nói giải thoát mà chi ?

Có với không, thật ra chỉ một chữ

Không với có, nhận ra chỉ một lời

Chữ với lời tôi nói để mà chơi

Hèn chi Ba trăm hội thuyết kinh

mà chưa từng lên tiếng

Phật với chúng sinh

Phàm với Thánh

Tôi với người

Thật ra như một nụ cười

Nụ cười vụt tắt trên môi điểm hồng

Điểm hồng hai chữ có không

Có không rũ mặt điểm hồng còn nguyên

Sông xưa bến cũ con thuyền

Trời xanh mây trắng chim chuyền xa đưa

Đã không thì mấy cũng vừa

Có thì một điểm cũng thừa mà thôi

Ô kìa mây gió lên ngôi

Cỡi trên sóng bạc rụng rời trăng sao

Vượt từng không, phớt hồng mao

Xa in dấu ngọc cây đào trước sân

Hèn chi Đức Thích Ca bảo

Ta chưa từng sinh ra

Ta chưa nhập niết bàn

Tam vô từ đó tôi mang

Tứ đức rũ sạch trên đàng tôi đi

Tôi đi từ chỗ không đi

Luân hồi không đến ngại gì có không

Tôi đi pháp giới rỗng không

Tôi về vạn hữu hằng còn hiện ra

Tôi đi không cửa không nhà

Tôi về lầu các phong ba rêu mờ

Thì ra Đức Phật

Nói chữ Pháp thân

Ngàn sao vụt tắt

Hiện bóng phù vân

Mười phương thế giới ba ngàn

Chân lông nguyên vẹn chưa tràn phải không

Nhẹ hơn một áng mây hồng

Vô chung vô thỉ cũng đồng thế thôi

Biển sông nào khác núi đồi

Tử sinh còn ngắn hơn hồi chuông ngân

Tay cầm hạt chuỗi chưa lần

Long Hoa đã hiện, Linh Sơn chưa tàn

Ngược dòng thời gian

Đứng trên đồi vô thỉ

Vạn hữu mênh mang

Lưu tận đáy vô chung

Sắc, Không mỉm nụ vô cùng !

Tôi Chỉ Là

MỘT ÔNG THẦY TU

Trọng Đông 2003

Tôi chỉ là một ông Thầy tu

Với tiếng chuông tiếng mõ thâm u   

Tránh khỏi những mây mù thấp cao danh lợi

Chức vụ, địa vị, quyền uy không màng tới

Bát phong phe phẩy tựa gió thoảng mây bay

Tương chao dưa muối cỡi theo tháng với ngày

Vẫn tự tại đơn sơ như từ ngày tôi có mặt

Tôi chỉ là một ông Thầy tu, quê mùa cạn cợt

Phủ lớp nâu sồng áo vải xa xưa

Tránh những tranh chấp, xảo thuật hơn thua

Thong dong rảo bước giữa bốn mùa

Chân đạp đất, đầu nhìn cao giữa trời xanh mây trắng

Lột xác trinh nguyên, gội mình mưa nắng

Góp nhặt ba rừng giáo lý, trắng tay

Đức Phật ngồi yên, bất động, không lay !

Thánh Tổ bặt hình, không vang, không tiếng !

Vũ trụ càn khôn, không cùng không nguyện

Nghe, biết, thấy, làm, vô tác vô tâm

Bước chân đi giữa gió mát trăng rằm

Đếm lại được mấy đồi xanh ngọn cỏ ?

Tôi chỉ là một ông Thầy tu, nhỏ nhoi kham khổ

Góp nhặt lá vàng trên những con đường sỏi đá quanh co

Đói ăn, khát uống, mệt nghỉ, ngáy kho kho

Kinh luân trống rỗng, lúa thóc thủng bồ

Đưa không nhận, đẩy không cho

Đường không đến, nẻo không đi, không thêm không bớt

Chim hót, bướm bay, ếch nhái ọt ẹt, chật ních đồng gò

Chưa làm loang lổ trên hành tinh xanh rách nát

Tôi chỉ là một ông Thầy tu, lạnh co nóng quạt

Dọ giẫm, lần mò lối cũ tích xưa

Nhìn những thềm hoang rêu phủ dư thừa

Nhòa bóng thời gian trải dài thế kỷ

Đâu là những vàng son ! uy nghi tuyệt mỹ !!!

Đâu là những cơ ngơi ! đồ sộ huy hoàng !!!

Còn không loang lổ còn không ?

Còn không loang lổ chất chồng phong sương ?

Ô kìa ? Phật Giáo - Quê Hương

Biển dâu mấy độ, tang thương mấy lần ?

Đưa tay vá lại phù vân

Đan tâm vá lại phong trần biển dâu

Tôi chỉ là một ông Thầy tu, tóc bạc mái đầu

Những sợi đen nhiều xen kẽ điểm sương, nên trắng

Tôi đi trên những con đường quê trống vắng

Nghe tâm tư trĩu nặng

Giang sơn gấm vóc năm ngàn năm

Gia tài Phật Giáo hai ngàn năm

Bóng tối thủng dần, đôi mắt chăm chăm

Màn đêm chợt tắt, hừng đông ló dạng

Tôi chỉ là một ông Thầy tu, đôi tay chống nạn

Đỡ vòm trời oan nghiệt phủ quê hương

Đẩy vô minh dày xéo làng quê, thành thị, phố phường

Cho Phật Giáo với Quê Hương

Đầy sức sống trong tình thương dịu ngọt

Tôi chỉ là một ông Thầy tu, cà thò cà thọt

Trông thật khù khờ, hiền giả quá ngu

Lặng tìm từ cõi thâm u

Lòa lên ánh chớp mây mù trần gian

Lặng tìm từ cõi mơ màng

Vẽ lên dấu ngọc leo thang trở về

Lặng tìm từ cõi u mê

Rung chuông đánh thức, đã về hay chưa ?

Gật gù tôi dạ tôi thưa

Đời tôi ư hữ !!! Thầy Chùa thế thôi !!!

Bài Ca SỎI ĐÁ

  * 12-2003 *

Tôi bước đi bốn biển là nhà

Tôi bước đi là lá là hoa

Chân khua nhẹ bài ca sỏi đá

Tôi bước đi mưa nắng chan hòa

Tôi bước đi ngọc nhểu châu sa

Chân lay động sương pha tuyết giá

Lúa chín trĩu trên đầu lá mạ

Bóng chiều ngưng trên nắng mai vàng

Thuyền muộn màng dừng chuyến đò ngang

Đưa khách cuối bên bờ sông vắng

Đêm về, nhẹ rơi giọt nắng

Ngày lên, nhẹ bóng hoàng hôn

Bước về bên nẻo cô thôn

Ửng hồng nhà tranh bếp lửa

Tôi bước đi trời cao điểm tựa

Tôi bước đi đất rộng tương lân

Trời xanh không vướng đầu trần

Đất màu chẳng vướng bước chân dặm dài

Tôi bước đi nhạc trổi thiên thai

Sờ ảnh tượng thần tiên mở cửa

Tôi bước đi lối cũ chưa cài

Đường vô tận thập thò không đóng

Cành lá nhỏ giọt sương còn đọng

Biển trùng khơi đã cạn lâu rồi

Trùng trùng vạn hữu lên ngôi

Chập chùng lân thể leo đồi phiêu du 

Tôi bước đi mây mù vén lối

Nhạc đêm khuya bừng trổi vang vang

Muỗi mòng chào đón hai hàng

Đưa tay vốc bóng trăng vàng lung linh

Tôi đi ngóng gió đầu ghềnh

Tôi đi cát bụi mông mênh

Chận sóng từ xa biển động

Tôi đi trời đất chênh vênh

Tôi đi đánh thức bình minh

Sức sống hồi sinh hoa mộng

Cụ già hằn sâu nghe ngóng

Em thơ đưa vói tầm tay

Mẹ quê cằn khô mơ vọng

Hoa cau thức trắng đêm ngày

Tôi bước đi trời đất ngủ say

Tôi bước đi sóng nước chưa lay

Chim ngủ trên cây

Mây ngủ trên ngàn

Tôi bước đi xuân đến đông tàn

Tôi bước đi hạ cuối thu sang

Bốn mùa tương sinh là hoa là lá

Tôi bước đi bài ca sỏi đá

Khua âm vang khúc nhạc lên đường

Ngân tình dài muôn vạn yêu thương

Nắng sớm mai chiều

Ngọn cỏ vương vương.

Xin Cho Em

Một Đóa Nhiệm Mầu

Thơ Nhạc * 03-01-2004 *

Xin cho em một đóa hoa hồng

Xin cho em một đóa hoa tâm

Hoa chân lý nở vạn tình thương

Xin cho em một đóa nhiệm mầu

Xin cho em một đóa minh châu

Rừng giác ngộ, vườn hoa từ bi

Hoa vẫn nở trên đường cứu khổ

Hoa vẫn nở trên đường tự độ

Mà con người hờ hững không hay

Em có biết từ lâu lạc lối

Em có biết từ lâu lạc loài

Sáu nẻo luân hồi mòn mỏi xưa nay

Em có biết đêm dài tăm tối

Em có biết xa hẳn đường về

Sinh tử bốn loài đau khổ đắng cay

Một ngày tu nở đóa hoa hồng

Một ngày tu nở đóa hoa tâm

Đã từ lâu vùi lấp xa xăm

Một ngày tu nở đóa ưu đàm

Một ngày tu rạng ánh đạo vàng

Đạo cứu đời từ đó em mang

Một ngày tu em bước lên thuyền

Thuyền đạo mầu cắt đứt vạn duyên

Thuyền từ bi về bến thanh lương

Một ngày tu em bước lên thuyền

Chuyên chở người từ khắp muôn phương

Đến bờ bến đạo vàng yêu thương

Xin cho em một đóa hoa hồng

Xin cho em một đóa hoa tâm

Hoa từ bi nở khắp muôn phương

Xin cho em một đóa hoa hồng

Xin cho em một đóa hoa tâm

Hoa từ bi thấm nhuận muôn phương.

Một Nụ Cười Vang

Tết Giáp Thân 2004

Ta hỏi ngày mai ta ở đâu

Băng trong vũ trụ vượt tinh cầu

Trăng sao úp mở, thôi chao động

Thương hải tang điền khép biển dâu

Ta hỏi ngày mai có trở về

Đường xưa lối cũ bước lê thê

Bóng em tựa cửa, chờ lâu lắm

Chợt tỉnh hồn ai lỗi ước thề

Ta hỏi ngày mai chớ dại khờ

Trần gian tay trắng nẻo bơ vơ

Lang thang khắp chốn chìm sinh tử

Em đứng buồn trông, khách hừng hờ

Ta hỏi ngày mai mấy nhịp cầu

Sông dài mấy khúc cạn hay sâu

Đôi bờ mấp mé bên dòng nước

Ta dắt tay em bước nhiệm mầu

Ta chẻ thời gian chẳng có gì

Dọc đường trổi nhạc bước chân đi

Ru em giấc ngủ, yên không động

Ta đã là em thật diệu kỳ

Ta cắt không gian thử mấy chiều

Một vòm trống rỗng tợ cô liêu

Đẩy đưa dung chứa cho cùng khắp

Chẳng chút bớt thêm chẳng ít nhiều

Chớ hỏi làm chi bóng nguyệt tàn

Thời gian theo gió gởi mênh mang

Phút giây nắm bắt trùm chung thỉ

Tiếng vỗ bàn tay nhịp khúc vang

Chớ hỏi ngày mai đã đến chưa

Hôm qua còn đó tự bao giờ

Hôm nay gói trọn ba thời nữa

Hiển hiện nguyên hình bóng dáng xưa

Chớ hỏi làm chi khách vắng nhà

Đường đi vạn lý có đâu xa

Bước chân dong ruổi chưa mòn mỏi

Nở nụ cười vang, ta với ta.

Ta Đi, Một Cõi Phù Sinh Hiện Về

* Xuân Giáp Thân 2004 *

            Người vào hoa tạng người chơi

Ta vào sinh tử cho đời bớt đau

          Người vào một cõi nhiệm mầu

Ta vào ba cõi bắc cầu lại qua

          Người thương cây cỏ lá hoa

Ta thương bốn loại trong nhà thê lương

          Người thương diệu hữu chơn thường

Ta thương muôn vật trên đường phù sinh

          Người hòa âm điệu kệ kinh

Ta hòa âm điệu tang tình chiều đông

          Người hòa tịch tịnh mênh mông

Ta hòa tình tự trên dòng nổi trôi

          Người vui thanh vắng núi đồi

Ta chia ai oán lở bồi nhân gian

          Người vui huyền diệu mây ngàn

Ta chia trầm thống lang thang không đường

          Người chơi trong cõi thanh lương

Ta chơi nhân ảnh nghê thường hợp tan

          Người chơi dưới ánh trăng vàng

Ta chơi bóng nguyệt mênh mang ao hồ

          Người xa phố thị thành đô

Ta vào đồng nội bên bờ ruộng xanh

          Người reo châu ngọc long lanh

Ta reo gió gọi bên cành thùy dương

          Người reo cam lộ pháp vương

Ta reo tiếng gọi tình thương con người

          Người reo một đóa hoa cười

Ta reo muôn đóa thắm tươi nhân tình

          Người vào tự thể quang minh

Ta vào thực chất như mình với ta

          Người về thăm lại quê nhà

Ta đi rung cõi ta bà ngấn sương

          Người về thăm lại cố hương

Ta đi trên khắp nẻo đường tử sinh

          Người đi nguyên vẹn bóng hình

Ta đi, một cõi phù sinh hiện về

          Hai chiều chạy dọc bờ đê

Dòng sông chuyển hóa chưa hề tồn sinh

          Cây đa còn đứng đầu đình

Cành mai trước ngõ nghiêng mình trổ bông.

Biết Rồi Thì Tích Tịch Tình Tang

   * Xuân Giáp Thân 2004 *

Này nhé, mùa xuân đang ở đâu ?

Cho hoa ươm nhụy vấn vương sầu

Xuân đến rồi đi hoa rơi rụng

Từng cánh nhạt phai đổi sắc màu

Như thế thì xuân có nghĩa gì

Để hoa tan tác mỗi xuân suy

Đến chưa khoe sắc đà tàn úa

Thà chẳng có xuân, lỡ mộng thì 

Còn hạ đeo mang những bức nồng

Cội cằn sỏi đá, lá khô bông

Trưa bừng nóng nực kêu oi ả

Đêm đến ngây ngây bảo quá hầm

Đi vào mùa hạ luống khô khan

Đồng cháy cỏ khô nắng chói chang

Nước cạn sông mòn xoi đất nẻ

Xuân tàn hoa héo hạ không kham

Cất bước vào thu coi thử sao

Cây trơ xác lá gió rì rào

Trăng sao mờ nhạt thu hiu hắt

Ray rứt hồn ai sóng rạt rào

Ngẩn ngơ chiếc lá rụng mùa thu

Chiếc đã sang ngang chiếc gật gù

Gió tấp muôn bề tơi tấp mãi

Buồn không chiếc lá rụng thâm u

Lẻn bước vào đông thăm chút nào

Đêm đông lành lạnh thấy buồn sao

Một mình trơ trọi đêm đông lạnh

Trống vắng còn hơn nỗi vắng teo

Đợi chờ chi nữa những đêm đông

Vốn biết vào đông thật lạnh lùng

Hơi ấm tàn nhanh trong giá buốt

Gởi lòng tê tái những đêm đông

Thời tiết tự nhiên của đất trời

Nắng mưa nóng lạnh đến từng nơi

Nếu không chuyển hóa thì than trách

Chuyển hóa thì than hỡi đất trời

Cứ mỗi một năm có bốn mùa

Bốn mùa tuần tự chẳng hơn thua

Xuân sang hạ đến thu đông lại

Cho trọn một năm với bốn mùa

Mỗi mùa thay đổi mới dễ thương

Ươm mơ sự sống mộng bình thường

Bốn mùa tương tức nhồi sinh lực

Khá biết nhau nghe mới tỏ tường

Bốn mùa cho hết cõi nhân gian

Nặng nhẹ nhau chi lắm bẽ bàng

Há biết bốn mùa thay đổi mãi

Biết rồi thì tích tịch tình tang.

Khôn Chết ! Dại Chết ! Biết Sống !

Tháng 02 - 2004. 

             Làm trăng sáng tỏa khắp trời

Làm sao lấp lánh tuyệt vời bao la

          Không như ánh hỏa châu pha

Thì như đôm đốm gần xa lập lòe

          Không như cây lá sum suê

Thì làm hoa dại mân mê lối mòn

          Không cao cây cả núi non

Thì làm cây nhỏ bên hòn đá xanh

          Không như mấy lũy tre xanh

Thì làm ngọn trúc xinh xinh đầu làng

          Không như man mác mây ngàn

Thì làm vành mống vắt ngang chân trời

          Không như tàu lớn ra khơi

Thì như thuyền nhỏ đưa người qua sông

          Không thanh như tiếng chuông đồng

Thì như chim Lạc chim Hồng kêu chơi

          Không vang dậy sóng dậy trời

Thì kêu nho nhỏ cho người đủ nghe

          Không mơ thành lũy đắp be

Thì làm hàng dậu chở che hai chiều

          Không sang gấm vóc mỹ miều

Thì thanh thì bạch nâng niu nhẹ nhàng

          Không như đường rộng thênh thang

Thì làm lối nhỏ dọc ngang đi về

          Nhục vinh, thành bại, khen chê

Hư danh, giả tướng, ê chề nhân gian

          Việc gì mang lại bình an

Đừng gây ai oán, đừng quàng khổ đau

          Đó là mới thật thâm sâu

Tiểu nhân, quân tử, trước sau khác gì

          Trăm năm một cuộc cười khì

Cười như tùng bách xanh xì trăm năm.

Mặc Giang

macgiang@y7mail.com

thnhattan@yahoo.com.au

01.  Hoa Đồng Nội

02.  Hoa Không Tên

03.  Hoa Tự Tôn

04.  Hoa Tủi Thân

05.  Hoa Mặc Cảm

06.  Kết Vòng Tay Hoa

07.  Kết một Đài Sen

08.  Những cánh Hoa Rừng

09.  Hoa Vũ Trụ

10.  Xuân Hoa bốn mùa

Hoa Ðồng Nội

Tháng 10 – 2007

Xin tặng em một bông hoa đồng nội

Em ươm mơ trên hoa nội cỏ đồng

Chào ngày lên, đem ánh nắng ra hong

Ðón đêm đến, khi hoàng hôn buông xuống

Hoa Ðồng Nội, nở ngày mùa đến muộn

Tỏa hương lành từng vụ sống ấm êm

Khi chậm tay, khi hối hả, nhanh lên

Cùng chia sẻ giọt mồ hôi, cơm áo

Em có mặt, khi đất trời giông bão

Em an nhiên, khi mưa thuận gió hòa

Bởi vì em, vốn là một bông hoa

Từ đồng nội mang sắc hương thơm ngát

Hoa Ðồng Nội, cất tiếng reo ca hát

Tiếng nhặc khoan, đồng vọng tiếng hò đưa

Ðẹp thanh thiên, ôi, biết nói sao vừa

Như cỏ non hứng ngàn hạt sương trắng

Vầng đông hiện, em mỉm cười gió nắng

Hoàng hôn về, em nán đợi chiều hôm

Ngày ngày lên rảo nhẹ bước chân êm

Đêm đêm xuống vẳng nghe niềm xao xuyến

Đêm ơi đêm, sao thời gian dài quá

Ngày ơi ngày, hãy mở cửa đêm mơ

Kẻo chìm sâu, trống vắng đến dại khờ

Trời u uẩn, tiếc hoa đồng cỏ nội.

Hoa Không Tên

Tháng 10 – 2007

Xin tặng em, một bông hoa không tên không tuổi

Xin tặng anh, một bông hoa không tuổi không tên

Ðể nhìn đời bằng nỗi nhớ tìm quên

Ðể thương đời bằng tìm quên gởi nhớ

Ðóa hoa đó, em đã mang từ thuở

Vừa sinh ra, cất tiếng khóc chào đời

Rồi theo em, từng tiếng nói, câu cười

Chia sẻ những buồn vui, ngọt bùi, gian khó

Ðóa hoa đó, anh đã mang từ thuở

Bước vào đời trên mọi nẻo dọc ngang

Khi núi thét mưa rừng, khi sóng vỗ trường giang

Và thôi thúc tiếng nam nhi, đội trời, đạp đất

Tôi có mãi bên anh, trải qua nhiều dấu ngoặt

Tôi có mãi bên em, nâng đỡ bước chân mềm

Có nhiều khi, tôi thức trắng thâu đêm

Cùng bùi ngọt, canh tàn, trăng sao khóc

Tôi đứng bên anh, đồi cao đỉnh dốc

Tôi đứng bên em, đèo cả mênh mông

Ðể lắng nghe cái giá buốt mùa đông

Và lắng nghe cái oi nồng nắng hạ

Hoa Không Tên, ai mua, tôi không bán

Hoa Không Tên, ai bán, tôi không mua

Em, là đóa trinh nguyên, có sẵn bốn mùa

Ðể trao tặng cõi trần ai thống khổ

Không có tôi, nhưng em luôn vẫn nhớ

Không có tôi, nhưng anh mãi không quên

Bởi vì tôi, là một đóa không tên

Khi cảm nhận, có mặt nhau mãi mãi.

Hoa Tự Tôn

Tháng 10 – 2007

Hoa Tự Tôn, bím đời, ba hoa quá

Tự cho mình cao nhất, chẳng còn ai

Rồi đong đưa ngất ngưỡng ngồi trên đài

Đeo tự hào, tự kiêu, cống cao, ngã mạn

Hoa Tự Tôn, bím đời, sao quá đáng

Không hiểu câu, thiên hạ biết bao người

Nhưng người ta không đãi mép khua môi

Vì thẩm thấu, “cao nhơn tấc hữu cao nhơn trị”

Hãy nhìn xem, con ếch nằm đáy giếng

Rống thật to, rồi uệch uệch, oang oang

Ðâu biết rằng vo tròn trong nắp vung

Làm sao thấy trời cao và biển rộng

Hoa Tự Tôn, chết không còn đất sống

Huống chi đời, tinh tế lắm đó nghe

Ðừng mục hạ vô nhơn

Ðừng mặt đá mày dày

Không lẽ nói toạc ra

Thắng được người đã khó

Thắng được mình mới hay

Vậy mà từ xưa nay

Cứ oang oang đáy giếng

Hoa Tự Tôn, nói ra, là hết chuyện

Nên ở đời, biết sống, mới đáng khen

Ðừng đợi khi người ta vén bức rèm

Thì mặt mũi, còn đâu, nhìn thiên hạ

Hoa Tự Tôn, trên bờ cây khép lá

Báo cho người xấu xí cõi trần gian

Hễ gieo gì, thì nghiệp dĩ phải mang

Ðừng cứ mãi mành thưa che mắt thánh

Hoa Tự Tôn, Hoa Tự Tôn, muôn cánh

Xấu xí ơi, xấu xí ơi, nặng mùi

Hãy tỉnh lòng và vứt bỏ đi thôi

Biết bao tiếng cười chê, sao không biết ???

Hoa Tủi Thân

Tháng 10 – 2007

Hoa Tủi Thân xếp cánh sầu, khóc nắng

Dáng buồn buồn khép lá mộng, ru mưa

Ðêm tối tăm, ủ dột, đã dài chưa

Kéo lê thê, biết bao giờ được sáng

Hoa Tủi Thân đeo mảnh đời bất hạnh

Nở trong vườn muôn sắc của trần gian

Ðể những ai mang thân phận bẽ bàng

Vẫn còn có một bông hoa an ủi

Hoa Tủi Thân trên dọc đường lầm lũi

Khách lữ hành lững thững bước chân đi

Cánh hoa kia, có tên gọi là chi

Sao ủm thủm giống đời ta quá nhĩ

Người với ta, phải chăng, là tri kỷ

Ta với người, nào hẳn, kẻ tri âm

Thôi từ nay, làm đôi bạn tương lân

Cùng chia sẻ vui buồn trong nhân thế

Cuộc đời, là một bản trường ca, em nhé

Không cần đàn mà trổi khúc ngân vang

Khi đau thương, khi hạnh phúc kéo màn

Ðại nhạc hội, ai không là ca sĩ

Hát không cùng, ôi, bài hát tuyệt mỹ

Ca không cùng, ôi, bài ca tuyệt vời

Hát du dương cho tiếng hát đong đời

Ca réo rắt cho lời ca đồng vọng

Hoa Tủi Thân không bao giờ ai oán

Ðau buồn chi, trần thế biết bao người

Vốn đa mang tiếng khóc thay tiếng cười

Người ta sống, thì ta đây phải sống

Ðời, không phải lúc nào cũng hoa mộng

Ðời, không phải lúc nào cũng hoa mơ

Hạnh phúc, khổ đau, có sẵn tự bao giờ

Cùng hiện hữu, mới trở thành trần thế

Hoa Tủi Thân, xin tặng người bất hạnh

Xin tặng người may mắn cõi nhân gian

Trong cuộc đời đã biết bao lần mang

Ðừng quên tôi, mỗi khi lâm cảnh ngộ

Tôi tin chắc thế nào em vẫn nhớ

Tôi tin chắc làm sao anh sẽ quên

Biết bao lần đứng trên mỏm chênh vênh

Ðã mang tôi, Hoa Tủi Thân dai dẳng ???

Hoa Mặc Cảm

Tháng 10 – 2007

Này em hỡi, đeo chi Hoa Mặc Cảm

Này anh hỡi, mang chi đóa tự ti

Trên trường đời muôn nẻo cứ bước đi

Góc buồn thảm nhét bên lề cuộc sống

Hoa Mặc Cảm, không nhoẻn cười cao vọng

Không khinh đời, tự mãn, nở kiêu sa

Ai không từng đã lâm cảnh nhiêu khê

Ðừng ngồi đó mà than thân trách phận

Chính tôi đây, nở trên đầu ghềnh ráng

Rơi tận cùng hố thẳm của thương đau

Thất bại rồi, thì ngồi dậy, đứng lên, ngẩng đầu

Hoa Mặc Cảm đeo chơi trong giây lát

Tôi vẫn đứng trên đồi cao, ca hát

Tôi vẫn đứng dưới đáy vực, ngân vang

Sống ở đời, thì ngại gì trần gian

Trời đất rộng, khép mình chi cửa hẹp

Có thất vọng, mới có niềm hy vọng

Có bại thành, mới thấm những chua cay

Khi ra đời, ta đã trắng đôi tay

Thế thì nay, ngại gì hai tay trắng

Hoa Mặc Cảm, nghe trái sầu trĩu nặng

Chín nỗi niềm, khô héo cảnh trần ai

Từng nấc thang, bước lên nẻo thiên thai

Trả cái giá cuộc đời cần phải trả

Lúa mộng vàng trên đầu xanh lá mạ

Hoa nhoẻn cười từ phân bón ươm cây

Mặc cảm chi mà sầu mộng vơi đầy

Sông có khúc, đời người, ai không lúc

Hãy đưa tay vén bức màn héo hắt

Mở khung trời lồng lộng bước chân đi

Hoa Mặc Cảm sẽ lên tiếng thầm thì

Ðời là thế, có gì mà than thở !!!

Kết Vòng Tay Hoa

Tháng 10 – 2007

Kìa xem, cá lội trên đèo

Chim bay dưới nước, thuyền chèo trên non

          Kìa xem, sắt nhạt hơn son

Cong ngay hơn thẳng, méo tròn hơn vuông

          Ðố ai, ngậm trái bồ hòn

Mà không biết đắng, da mòn thịt thau

          Ðố ai, gông cũi đeo đầu

Mà không ô nhục con tàu trần ai

          “Thức đêm, mới biết đêm dài

Tối tăm, mới biết lối cài dặm băng

          Lên ngàn, thử hỏi cung trăng

Cây đa, Chú Cuội, Chị Hằng, đi đâu

          Rụng rơi, chín mấy trái sầu

Tang thương nát mấy biển dâu, nghiêng bờ

          Khom lưng đem đổ cơ đồ

Tiền nhân ơi hỡi, đáy mồ sao yên

          Sục sôi đến cả hoàng tuyền

Rung rinh đến cả hồn thiêng năm ngàn

          Nhìn trông, gạch lót trên đàng

Bắc cầu nối nhịp, bắc thang leo đèo

          Bắc thừng, nối cáp, dây treo

Cá tung tăng lội, chim vèo bay cao

          Thuyền xưa chở một bến nào

Sông sâu biển rộng ra vào mênh mông

          Vuông tròn trả lại sắt son

Trinh nguyên muôn thuở, kết Vòng Tay Hoa.

Kết một Đài Sen

Tháng 12 – 2007

Một ngày mai em nhé

Ta sẽ nói em nghe

Nhìn sông nước đây này

Nghe gì không sóng vỗ

Dừng tâm tư, bỏ ngõ

Cái gì vỗ, nói đi

Mở miệng, nện ba hèo

Ngậm câm, khư ba trượng

Nhìn thêm kia, lá phướng

Phất phơ trước gió lồng

Hỏi có gió hay không

Gió lộng hay phướng lộng

Và nhìn đây, nắm tuyết

Cái gì đóng tuyết băng

Mỉm cười, không nói năng

Như nụ hoa hàm tiếu

Hoa cười, ai có hiểu

Em cười, em hiểu hoa

Là đã kết nên tòa

Nở đài sen bát ngát.

Những Cánh Hoa Rừng

Tháng 3 – 2008

Giữa núi rừng có những bông hoa kỳ lạ

Nở thắm tươi, màu sắc tuyệt vời

Mỗi cánh hoa, có một nụ cười

Tô nét đẹp cho ngàn cây xanh lá

Sáng tinh mơ óng ánh làn sương nhẹ

Từng cánh hoa đón nắng đợi ngày lên

Nhoẻn nụ hoa như nét đẹp thần tiên

Thoáng hương bay, thơm núi rừng lộng gió

Vầng đông hiện, giọt sương sa, bỏ ngỏ

Từng cánh hoa, trĩu xuống, nhụy phô hình

Nhô lưng chừng, trên đồi núi nguyên trinh

Giữa thiên nhiên mở khung trời diễm ảo

Mỗi chiều về khép nụ mơ nho nhỏ

Đỡ nắng vàng, vén nhẹ ánh hoàng hôn

Mây lửng lơ, treo chót đỉnh chập chờn

Gió ngưng đọng, phủ màn đêm buông xuống

Những bông hoa kỳ lạ

Diễm tuyệt giữa núi rừng

Cho ngàn cây xanh lá

Cho nắng gió mưa rừng

Những bông hoa kỳ lạ

Bên dốc đá lưng đồi

Trời xanh vờn sắc thể

Mây trắng ngập ngừng trôi

Giữa núi rừng có những bông hoa kỳ lạ

Những bông hoa đẹp nhất của loài hoa

Những bông hoa đẹp nhất kết tòa

Hoa giữa núi rừng, bồng lai hạ giới.

Hoa Vũ Trụ

Tháng 4 – 2008

Hoa vũ trụ nở muôn ngàn tinh thể

Nở hằng sa vô số vạn tinh cầu

Xoay vô cùng ngàn xưa đến ngàn sau

Từ vô thỉ đến vô chung miên viễn

Hoa vũ trụ nở muôn ngàn vạn hữu

Bao hình hài vóc dáng của sinh linh

Bao kệch thô vi tế thật tài tình

Rồi kết nối lưu truyền sinh sôi mãi

Hoa vũ trụ nở muôn ngàn sinh thái

Sống vô cùng trong nhiễm thể sinh môi

Dù thời gian có vật đổi sao dời

Vẫn sinh tồn giữa mọi dòng biến chuyển

Hoa vũ trụ nở muôn ngàn kinh tuyến

Với muôn ngàn vĩ tuyến kết hư vô

Đồi núi, biển sông, đồng ruộng, ao hồ

Trời đất, trăng sao, ngân hà, thiên thể

Hoa vũ trụ nở muôn ngàn dương hệ

Mỗi thái dương cuốn hút bảo hòa nhau

Có ngày đêm sáng tối vút con tàu

Đi đi mãi trên vành hoa vũ trụ

Hoa vũ trụ đẹp vô cùng tuyệt thế

Tạo muôn loài rồi tự nở sinh sôi

Tạo muôn vật rồi tự biến đắp bồi

Sống sống mãi trên vành hoa vũ trụ.

Xuân Hoa bốn mùa

Tháng 4 – 2008

Xuân chưa đến, bởi đông dài rét buốt

Khép nụ hoa xếp lá trải đông băng

Mỉm cười, trông xuân diễm ảo xa xăm

Ta thách đố thử đông dài lạnh giá 

Xuân chưa đến, bởi hạ nồng oi ả

Xếp cành khô, ve réo gọi, kêu sầu

Mỉm cười trông, xuân nhân thế bao lâu

Ta thách đố, thử hạ nồng mấy độ

Xuân chưa đến, bởi thu tàn chín nụ

Lá vàng rơi tan tác bụi nắng mưa

Mỉm cười, trông thu tím đã vừa chưa

Ta thách đố, thử thu buồn mấy nẻo

Mỗi mùa đến, xuân chưa hề khô héo

Khi đúng thời, xuân thổi mộng ru bông

Bởi trần gian, vốn ôm ấp hoài mong

Nên không nhận, hương thơm xuân tự thể

Xuân có sẵn trong bốn mùa như thế

Không đông tàn, hạ trắng với thu phong

Không sầu vương lệ đá kiếm diêu bông

Ôm vọng tưởng tìm đâu bong bóng nước

Xuân bốn mùa nở trên ngàn diễm phúc

Vượt thời gian, ươm hương sắc trong lành

Vượt không gian, mỉm nụ mới tinh anh

Xuân tự thể trong hồn ai biết sống.

macgiang@y7mail.com

thnhattan@yahoo.com.au

01.  Hoa Vô Thường bất biến

02.  Hoa Không Sắc

03.  Hoa Từ Tâm

04.  Điểm nụ Không Hoa

05.  Hoa Rộng Lượng

06.  Hoa Dấn Thân

07.  Hoa Thân Thiện

08.  Hoa Nhân Ái

09.  Hoa Nhân Sinh

10.  Hoa Tình Thương

Hoa Vô Thường bất biến

Tháng 9 – 2007

Hoa Vô Thường, hiển sinh dòng huyễn hóa

Tặng cuộc đời nhìn ngắm đóa ngân sương

Dù ra đi trên muôn hướng ngàn phương

Như ánh chớp, tia pha, bọt bèo, bào ảnh

Hoa Vô Thường, một đóa hoa không cánh

Gắn thực chơn thành muôn cánh phù vân

Mọi hiện hữu trong cuộc sống hồng trần

Như dòng chảy trùng trùng nhân duyên khởi

Hoa Vô Thường trổ bông từ vô thỉ

Ðến vô chung vẫn kết nụ phù hoa

Vẽ chân như thật tánh kết nên tòa

Như, như huyễn giữa muôn ngàn không sắc

Lật cánh hoa mang hình hài không sắc

Biến vô thường thành một đóa sắc không

Bóng hình thế núi, bóng dáng dòng sông

Nhìn bào ảnh, không còn sông núi nữa

Tự ngàn xưa, dòng huyễn sinh đã thế

Ðến ngàn sau, trổi muôn khúc hợp tan

Lắng tai nghe tiếng gảy của cung đàn

Không gảy nữa, tiếng đàn đâu cho biết

Lắng tai nghe trên cung bật còn mất

Tiếng đàn kia lại lên tiếng cung đàn

Ngân ngân vang theo nhịp khúc thời gian

Hoa Vô Thường vẫn còn đây, bất biến.

Hoa Không Sắc

Tháng 9 – 2007 

Xin tặng em một bông Hoa Không Sắc

Em mang đi trên mọi nẻo trường đời

Thấy gì không từ trong đó em ơi

Mọi không sắc hiện lên màu huyễn hóa

Ánh nhật lên vầng đông dần sáng tỏa

Hoàng hôn về ảnh hiện kết vầng trăng

Trùng dương kia kết một đóa hải đăng

Thuyền viễn xứ, đường về theo chỉ hướng

Nhìn qua sắc, một bóng hình có tướng

Nhìn qua không, hình tướng tự phan duyên

Lật lại qua, hai mặt của đồng tiền

Cả hai mặt, dường như không phải trái

Ðồng tiền mất, cái nào là phải trái

Hỏi áng mây, ai vẽ đóa phù vân

Hỏi bụi bay, ai vẽ đóa phong trần

Em diễm phúc mỉm cười Hoa Không Sắc

Hôm nay, em mang hình hài không sắc

Ngày mai, em ẩn hiện bóng sắc không

Như càn khôn, như bọt sóng, tương đồng

Em có mặt giữa muôn ngàn hiện hữu

Cho nên, xin tặng em một bông Hoa Không Sắc

Cho nên, xin tặng người một bóng dáng sắc không

Và mỉm cười trên muôn hướng ngàn phương

Khi cần có, sẽ hiện hình muôn thể.

Hoa Từ Tâm

Tháng 9 – 2007

Xin tặng em một bông hoa rạng rỡ

Nở trong lòng thành một đóa Từ Tâm

Thanh thiên hơn bát ngát của trăng rằm

Tỏa hương sắc thương yêu khắp cùng nhân thế

Hoa Từ Tâm, không cần ai đặt để

Tự nở ra từ nét đẹp tâm hồn

Hương tình thương chan chứa cả tấm lòng

Bay ngào ngạt hương yêu hòa điệu sống

Hoa Từ Tâm trổ bông trên đồng cạn

Biết mỉm cười nở rộ dưới đồng sâu

Tỏa hương bi mọi ngỏ ngách thương đau

Tỏa hương từ đến mọi nơi trầm thống

Hoa Từ Tâm, không cần cầu, bái vọng

Không ngã nhân, danh tướng, vị thân sơ

Tự xưa nay, mang sắc đẹp tinh mơ

Khắp nhân loại, đều ngợi ca trân quý

Trong cuộc đời, hỏi hoa nào tuyệt mỹ

Xin trả lời, là một đóa từ tâm

Có từ tâm, em mới có bi tâm

Tình nhân loại, cần tình thương để sống

Xin tặng em, một bông hoa chỉ hướng

Xin tặng người, một bông hoa để đi

Cả trần gian, sẽ trân quý tuyệt kỳ

Hoa Từ Tâm, cứu cho đời bớt khổ.

Ðiểm nụ Không Hoa

Tháng 10 – 2007

Ðem ghép chữ mà thành thơ mới lạ

Ðem ghép từ mà thành ngữ mới hay

Còn riêng tôi, không chứa một mảy may

Nắm cái không, nên tôi tha hồ bắt

Bẻ đi một điểm quặt

Ðã đánh mất chỗ cong

Cuốn xoáy đi một vòng

Ðã ngửa nghiêng nhật nguyệt

Ai bảo đó là biển băng, giá tuyết

Ta đốt lên một đóm lửa có không

Băng giá kia băng trinh, nhẹ hơn mảnh lông hồng

Cột chặt và treo lơ lửng mấy tầng vũ trụ

Ai bảo kia là bát nạn, tam đồ khổ

Ta đốt lên vạn hạnh đẹp như mơ

Vô số sinh linh trầm thống mong chờ

Sao lại ngại đường đi không có nẻo

Gắn trên cành khô héo

Một điểm nụ không hoa

Khắp pháp giới sáng lòa

Nụ không hoa rạng rỡ.

Hoa Rộng Lượng

Tháng 10 – 2007

Hoa Rộng Lượng núng lòng người nhỏ hẹp

Mở rộng ra cho đẹp lối nhân từ

Tội tình chi mà đóng cửa ngục tù

Sẽ ngọp thở trong căn hầm ích kỷ

Hoa Rộng Lượng nở nguồn tâm của ý

Vị nhân tình, vị nhân thế, vị tha

Ðường thênh thang lộng hương sắc châu pha

Thơm bát ngát trên hành trình cao quý

Khắc một triện son, treo thiện mỹ

Gắn một dấu ấn, lộng tấm gương

Không gì hơn tiếng nói tình thương

Trao nhân thế đèn tâm sáng tỏa

Hoa Rộng Lượng, xin em nâng một đóa

Hoa Nhân Từ, xin chị mở vòng tay

Xin người người, hãy mở rộng hôm nay

Ðể ngày mai, đầy lòng vàng chan chứa

Nhân thế, không còn những nơi đói khổ

Trần gian, không còn ngõ tối hẩm hiu

Vì đâu đâu cũng có nhịp cầu kiều

Bắc qua sông giàu nghèo reo tiếng hát

Hoa Rộng Lượng là cung đàn tiếng nhạc

Là lời ca cao vút tiếng tình thương

Là nhịp cầu bắc muôn hướng ngàn phương

Cùng hòa tấu vạn lời ca nhân ái.

Hoa Dấn Thân

Tháng 10 – 2007

Hoa Dấn Thân, hiến cho đời phụng sự

Tặng cho người giàu tâm lực cưu mang

Tặng cho ai có những tấm lòng vàng

Cho sức sống bình minh reo gió nắng

Hoa Dấn Thân, mọc trên rừng hoang vắng 

Nở trong đầm, dưới hố thẳm thâm u

Giữa đồng khô, băng suối nhỏ, ao tù

Vào sông lớn, hát trời cao biển rộng

Hoa Dấn Thân, đức trượng phu gối mộng

Hạnh quân tử làm đức độ kê đầu

Ðêm không trăng, nhờ ánh chớp hỏa châu

Đêm tăm tối, nhờ bàn tay tiếp lửa

Em đã có, xin em làm thêm nữa

Anh đã có, xin anh cứ miệt mài

Nếu chỉ sống riêng mình, không biết sống cho ai

Cũng mệt mỏi, cũng già, và ngày mai cũng chết

Chết là lẽ thường tình, ai ai cũng chết

Sống, không biết sống cho ai, sống cũng dư thừa

Nếu biết sống, một ngày trọn vẹn, đẹp như mơ

Không biết sống, dù có trăm năm, thêm chật đất

Hoa Dấn Thân, xin người người mạnh bước

Một bàn tay, kết nối vạn bàn tay

Một bước chân, kết nối vạn bước chân

Trao bông hoa dấn thân và phụng hiến.

Hoa Thân Thiện

Tháng 10 – 2007 

Hoa Thân Thiện, lòng người không ngăn cách

Không khép khung, đóng kín cổng, cao tường

Không hàng rào, hàng giậu vượt quá tầm

Mắt nhắm mở, nhiều gai đâm mách xé

Hoa Thân Thiện, hát câu hò khe khẽ

Tình tương thân, tương ái, vạn lời ca

Tình ấm êm chan chứa khắp mọi nhà

Nếu ai ai cũng có lòng rộng mở

Hoa Thân Thiện tỏa mùi hương biết thở

Ðể hai chiều không bít lối, nghẽn tim

Thở không ra, mạch máu lại tăng lên

Tràn lên óc và bầm gan, tím mặt

Hoa Thân Thiện, xóa tan đi rắng mắc

Mở đôi đàng kết nối lại thân thương

Mà lâu nay cắt đứt bỏ bên đường

Thật uổng phí những tình thân đánh mất

Hoa Thân Thiện, thật bình thường, chơn chất

Vốn gần nhau và có mặt bên nhau

Như miếng trầu, lại có thêm miếng cau

Cộng chút vôi, ôi mặn mà hết ý

Hoa Thân Thiện nở trên đầu sông Vị

Xuống sông Thương vang vọng vạn lời ca

Tình thân thương chan chứa đến mọi nhà

Tay bắt, mặt mừng, hòa nhau chung sống.

Hoa Nhân Ái

Tháng 10 – 2007

Hoa Nhân Ái cho lòng người thêm đẹp

Biết tương kính, tương yêu, tương ái, tương thân,

Biết tương hoan, tương hỷ, tương nhượng, tương lân

Tương càng lớn thì nhân càng cao quý

Hoa Nhân Ái, trao cái nhìn thiện mỹ

Biển trần ai sẽ trổ đóa tin yêu

Biển gian truân sẽ đơm nụ mỹ miều

Xây dựng lại những hoang tàn đổ nát

Hoa Nhân Ái, em cất cao tiếng hát

Anh hòa ca theo điệp khúc chân tình

Người người vui, reo ánh sáng bình minh

Cơn gió mát mang óng vàng nắng mới

Cùng hân hoan trên đồi cao dịu vợi

Cùng sẻ chia trên môi thắm hoa cười

Chim reo mừng cùng ca hát vui tươi

Người người trổi, khúc tình ca nhân ái

Gởi ngăn cách đi ra ngoài quan ải

Gởi tỵ hiềm xuống hố thẳm chìm sâu

Bởi mây mù nhân ngã phủ ngập đầu

Ðã đánh mất tình thân thương nhân ái

Kể từ nay, xin đừng ai ái ngại

Hãy cắt cành, hoa nhân ái trao nhau

Người với người, hết sỏi, đá, chì, thau

Chỉ còn lại màu hoàng kim thân mến.

Hoa Nhân Sinh

Tháng 10 – 2007

Hoa Nhân Sinh, ươm dòng đời và sự sống

Cho người người cùng reo khúc hòa ca

Cho người người cùng kết trái đơm hoa

Cùng trân trọng tình người là hơn hết

Hoa Nhân Sinh mọc trên những tỳ vết

Những hận thù, những ai oán làm phân

Hoa Nhân Sinh hòa nhân ái nảy mầm

Từ ũng thối tạo thành cây trái ngọt

Diệt hờn căm theo chiều dài chất ngất

Diệt hơn thua theo lịch sử đẳng đeo

Chiến tranh, khủng bố, đối trả, quẳng xuống đèo

Kỳ thị, chủng tộc, màu da, treo gió thổi

Xương tan, thịt nát, máu rơi,

là ô nhục tồi tàn muôn thuở

Tranh tối, tranh sáng, gườm nhau, 

Không phải là văn minh, tiến bộ, con người

Hoa Nhân Sinh, trồng trong vườn hoa nhân loại xinh tươi

Khắp thế giới, vút cao tiếng hát hòa bình thánh thiện

Tặng cho nhau Hoa Nhân Sinh kiều diễm

Tặng cho nhau Tình Nhân Loại bao la

Tình anh em trong bốn biển một nhà

Cùng ca hát trên đồi cao thế kỷ.

Hoa Tình Thương

Tháng 10 – 2007

Hoa Tình Thương trên phiêu trầm phù thế

Xoa dịu người đau khổ cõi trần gian

Sống hẩm hiu, đầy cay đắng ngập tràn

Ðánh đổi cả cuộc đời không trả nổi

Hoa Tình Thương nở những nơi tăm tối

Xóa bóng đen, mang chút sáng hiện về

Ðể dòng đời, thôi ác mộng trong mê

Bừng tỉnh dậy, da gà còn sởn ốc

Hoa Tình Thương trổ bông, thơm ngào ngạt

Cho người người chung sức sống thăng hoa

Một bông hoa thành muôn vạn đóa hoa

Không khô cứng trên pháo đài yêu ghét

Hoa Tình Thương, thắp lòng người nến ngọc

Gieo cam lồ dịu ngọt, ngát hương thơm

Chan tình người, xẻ manh áo, chén cơm

Khơi bếp lửa sưởi hồng cơn ấm lạnh

Em bé nghèo được miếng quà, miếng bánh

Trẻ cơ cùng được bút mực, sách đèn

Nước văn minh, đừng ủ vật chất, lên men

Nước chậm tiến, đừng vắt cần lao, chết đói

Hoa Tình Thương, hết đạn bom, hận thù, lửa khói

Nghe lương tâm, nhìn nước mắt biết đau

Nghe trái tim, khóc da nát thịt thau

Vì sự sống, cùng khai thông dị biệt

Hoa Tình Thương, tương thân tha thiết

Hoa Tình Thương, tương ái mặn nồng

Nước khác nguồn, trôi muôn nẻo, kéo về sông

Năm đại dương, năm đại lục, mọi màu da

Ðồng thăng hoa tiệm tiến.

macgiang@y7mail.com

thnhattan@yahoo.com.au 

01.  Hoa Chánh Pháp

02.  Hương thơm giải thoát

03.  Hoa Phật Pháp

04.  Hoa Giác Ngộ

05.  Vạn đóa hoa

06.  Hoa Chánh Đạo

07.  Hoa Vô Lượng Tâm

08.  Hoa Bồ Đề Tâm

09.  Hoa Tu Tập

10.  Hoa Giải Thoát

Hoa Chánh Pháp

Tháng 9 – 2007

Hoa Chánh Pháp nở trong vườn giác ngộ

Tỏa hương thơm thấu triệt giữa chánh tà

Cho chúng sanh khắp đại địa ta bà

Dung tam thế, nhiếp mười phương, ba cõi

Hoa Chánh Pháp vẫn muôn đời chiếu rọi

Xóa tan đi bóng dáng của vô minh

Diệt mê si, mê hoặc, đến mê tình

Ðừng đánh lận ma cường hay pháp nhược

Hoa Chánh Pháp, không có cường có nhược

Không có đường mượn Phật nói chuyện ma

Không có phương mượn chánh lấp nẻo tà

Phật là Phật, ma là ma, rõ mặt

Hoa Chánh Pháp, không đi ngang về tắc

Không bẻ cong, không đi ngược về xuôi

Dù hằng sa, cũng biết rõ mười mươi

Nào có nghĩa một hai, lòa nhân thế

Dùng đuốc tuệ chiếu muôn ngàn vi tế

Dùng chánh tâm quét sạch mọi tà tâm

Không thân sơ, không vị nể, sụp hầm

Hoa Chánh Pháp bừng hương thơm pháp giới.

Hương thơm giải thoát

Tháng 9 – 2007

Em hãy trồng khu vườn Hoa Giác Ngộ

Anh hãy gieo hạt giống Ðạo Từ Bi

Ðường Tứ Thánh, an lành, dắt nhau đi

Hỡi nhân sinh, khép khung trời nhỏ hẹp

Hãy vượt qua bức tường thành cưỡng ép

Hãy băng qua đáy hố thẳm tỵ hiềm

Quét sạch đi bờ đố kỵ, nhỏ nhen

Mở đại lộ nhân từ reo chánh đạo

Tiếng sân si, không trở thành giông bão

Tiếng oán cừu, không thành sóng phân tranh

Lửa vô minh, cùng dập tắt tơ mành

Thì nhân thế sẽ hòa bình miên viễn

Ðường tu tập cùng nhau đi tiệm tiến

Ðạo nhiệm mầu cùng hạ thủ công phu

Tự xưa nay, bởi ta là rùa mù

Chìm biển khổ, bộng cây xa mút nẻo

Giữa Mê - Ngộ, một âm ba tích tắc

Giữa Thánh - Phàm, ngắn ngủi một lằn ranh

Hãy nhìn kia, bừng một đóa tinh anh

Em và anh đã vun trồng từ đó

Em rảo bước qua vườn Hoa Giác Ngộ

Anh rong chơi trên đại lộ từ bi

Cuộc đời ta sẽ chuyển hóa huyền vi

Trao nhân thế mùi hương thơm giải thoát.

Hoa Phật Pháp

Tháng 9- 2007

Hoa Phật Pháp gieo trên vườn nhân thế

Cho người người gặt hái đóa từ bi

Vượt trùng dương, băng giới tuyến phân ly

Thơm bát ngát hương tin yêu, sự sống

Hoa Phật Pháp đi vào nơi điểm nóng

Sẽ xóa tan những bức xúc oán cừu

Những hơn thua tranh chấp gởi thiên thu

Biết nhìn nhau cảm thông tình nhân loại

Hoa Phật Pháp đi vào nơi lửa khói

Tiếng hoan ca reo khúc hát hòa bình

Bom đạn tàn theo dấu vết chiến chinh

Chan tình tự đơm bông hòa điệu sống

Hoa Phật Pháp băng qua mọi giới tuyến

Không phân chia lãnh thổ, phong tục, chủng tộc, quốc gia

Vượt trường thành vạn lý giàu nghèo, vật chất, trầm kha

Các màu da, chung vuờn hoa nhân loại

Không còn đâu là điểm nóng điểm lạnh

Không còn đâu là biên giới tang thương

Cùng dựng xây, trang trải đóa thanh lương

Hương dịu ngọt ấm lòng đêm giá lạnh

Phải thế không em, trao cho nhau lành mạnh

Phải thế không anh, trao cho nhau thăng hoa

Hoa Phật Pháp, nâng hai tay, kết tòa

Lòng nhân thế kể từ nay, hướng thượng

Cả thế giới, hãy cùng nhau quy hướng

Cả nhân loại, hãy cùng nhau tin yêu

Mỉm cười nhau, trao tặng đóa yêu kiều

Cõi trần gian bừng bông Hoa Phật Pháp.

Hoa Giác Ngộ

Tháng 7 – 2007

Hoa Giác Ngộ kết sáu thời tu tập

Hoa Hành Trì quyết hạ thủ công phu

Tu đến khi chỉ còn một chữ NHƯ

Cũng dứt bỏ bước lên bờ bỉ ngạn

Hoa Giác Ngộ trổ lên rồi, bừng sáng

Dứt trầm luân khổ ải tự xưa nay

Không có Ðông, mà cũng không có Tây

Không có Nam, mà cũng không có Bắc

Phật tánh, không phân chia : màu da, chủng tộc

Phật tâm, không mắc kẹt : cao thấp, nghèo giàu

Phật từ, không mắc cạn : bến cát, bờ lau

Phật quang, khắp mười phương phổ chiếu

Hoa Giác Ngộ, ngát hương hoa hàm tiếu

Mỗi chúng sanh là một đóa vô ưu

Dung ba thời, chuyển ba thế, truyền lưu

Cùng xuất xử, cộng nhập Tỳ Lô Tánh Hải

Hoa Giác Ngộ du thuyền vô quái ngại

Ðộ chúng sanh khắp pháp giới mười phương

Ðèn trí tuệ soi sáng vạn nẻo đường

Ðánh bật gốc mọi trần sa phiền não

Hoa Giác Ngộ trổ bông đường thánh đạo

Ðạt chơn thường, chứng đạo lý thường chơn

Chứng đạo ca, tô thêm một điểm son

Hòa hương sắc nhiệm mầu vô thượng giác.

Vạn Ðóa Hoa

Tháng 9 – 2007

Hoa Diệu Liên, em trồng đầm ba cõi

Hoa Hạnh Nguyền, em gieo ao sáu đường

Hoa Từ Bi, em rải trời đau thương

Hoa Bồ Ðề, em ươm đất phiền não

Hoa Chân Lý trổ bông bờ huyễn ảo

Hoa Chân Như kết nụ bến diêm phù

Hoa Minh Châu tỏa ngọc chốn thâm u

Hoa Bất Hoại ngát đôi bờ không sắc

Hoa Thanh Tịnh mọc trên đất bất tịnh

Hoa Ưu Ðàm ngát tỏa nẻo vô minh

Hoa Kim Cương trổi ngọc chốn điêu linh

Hoa Bất Thối thơm hương trời điên đảo

Hoa Tín Tâm, em ươm ngôi Tam Bảo

Hoa Tín Nguyện, em kết cõi Lạc Bang

Hoa Tín Hành, em dệt khắp đạo tràng

Hoa Vạn Hạnh, em xây đường lục độ

Hoa Nguyện Từ, em lên đường cứu khổ

Hoa Nguyện Bi, em xoa dịu thương đau

Hoa Nguyện Trí, em kết hạt minh châu

Hoa Nguyện Huệ, em rạng soi pháp giới

Chúng sanh khổ, mang tâm nguyền tự độ

Chúng sanh đau, mang tâm nguyện độ tha

Một bông hoa kết nối Vạn Ðóa Hoa

Hoa Bất Diệt chuyển mười phương tam thế.

Hoa Chánh Ðạo

Tháng 9 – 2007

Hoa Chánh Ðạo, thơm mùi hương chơn thật

Khách lữ hành biết đúng hướng mà đi

Tránh phù trầm mê hoặc, dù một ly

Sẽ lầm lạc ngàn xa hơn vạn dặm

Hoa Chánh Ðạo, tỏa hương thơm tĩnh lặng

Không vẽ tô, sơn phết đủ sắc màu

Ðạo càng tô, càng sai lệch chìm sâu

Như rùa mù còn ăn thêm bánh vẽ

Hoa Chánh Ðạo, không nương quyền cậy thế

Không sa mù để đánh lận con đen

Có tội không, nghiệt ngã con dế mèn

Núp bóng đêm mơ màng phiêu lưu ký

Hoa Chánh Ðạo, chận trên đầu của ý

Ðẩy bất chân, bất chánh, hết đường đi

Biết nhận chân đạo lý bất tư nghì

Ðường bát chánh trổ bông Hoa Chánh Ðạo

Hương pháp thân uyên áo

Tỏa pháp Phật nhiệm mầu

Tu tập không vị cầu

Mới thường, lạc, ngã, tịnh

Hoa Chánh Ðạo, cao ngần Linh Sơn đỉnh

Tỏa sắc hương cao cả lý chơn thường

Bồ đề tòa, điều ngự Ðấng Pháp Vương

Chúng sanh nguyện, kết đài vô thượng giác.

Hoa Vô Lượng Tâm

Tháng 9 – 2007

Hoa Vô Lượng Tâm nở trên đường lục độ

Cứu chúng sanh vô lượng số hàm linh

Ðã từ lâu chìm khổ hải cực hình

Quên đi mất con đường về quê cũ

Hoa Vô Lượng Tâm ươm nhụy hương hội tụ

Tỏa thanh lương đi muôn hướng phân kỳ

Trải trần gian nhuần ánh đạo từ bi

Lòng nhân thế thấm mưa nguồn pháp vũ

Một sinh linh còn lầm đường lạc lối

Hạnh độ tha còn nhủ bóng từ ân

Một sinh linh còn nay lựa mai lần

Nguyện cứu đời còn dang tay dìu dắt

Ðây là con đường tắt

Ðây là con đường dài

Pháp thượng thừa ngàn muôn hướng, không hai

Tùy trình độ, căn cơ mà chỉ hướng

Ðây là tánh là tướng

Ðây là nhân là duyên

Khi nhận chân được chân lý diệu huyền

Dung tất cả để trở thành quy nhất

Hoa Vô Lượng Tâm, tỏa hương nghiêm mật

Khách lữ hành hưởng đúng vị khai tâm

Quyết hành trì y như pháp thậm thâm

Sẽ hiển lộ trong ngôi nhà giải thoát.

Hoa Bồ Ðề Tâm

Tháng 9 – 2007

Hoa Bồ Ðề Tâm, nở trên phiền não

Tỏa hương lành ngào ngạt khắp mười phương

Ðưa chúng sanh về bờ bến thanh lương

Rong bốn biển du thuyền reo bát nhã

Hoa Bồ Ðề Tâm, ngàn cây xanh lá

Ðẹp tâm hoa gieo rắt ánh đạo vàng

Chiếu muôn phương ngời sáng bóng thiều quang

Khắp trần gian không còn đâu tăm tối

Hoa Bồ Ðề Tâm, nụ hoa biết nói

Ðây đạo mầu giác ngộ, Ðấng Từ Bi

Nếu biết tu, đạo lý, quả vô nghì

Ðường giải thoát, ai tu đều được chứng

Hoa Bồ Ðề Tâm, mười phương Thánh Chúng

Ðến hồng trần lục đạo kiếp phàm nhân

Nở tâm hoa, người đó sẽ dự phần

Nhập hoa tạng huyền môn vô thượng giác

Hoa Bồ Ðề Tâm, hương bay ngào ngạt

Ðuốc tuệ rạng ngời, năm sắc hào quang

Khắp chúng sanh hòa reo ánh đạo vàng

Vì nghiệp đạo, bồ đề tâm bất thoái.

Hoa Tu Tập

Tháng 9 – 2007

Hoa Tu Tập xóa tan ba nghiệp chướng

Tỏa sắc hương vượt thoát khỏi tam đồ

Rải nhụy vàng tươi thắm mảnh tàn khô

Ðeo đẳng mãi, nát tan bao cuộc lữ

Hoa Tu Tập phá tường thành hùng cứ

Ðập vỡ toang những ốc đảo lao tù

Ðánh tan tành cái bản ngã thâm u

Ðã muôn kiếp đọa đày trong ngục tối

Hoa Tu Tập nở trên đồi vời vợi

Ðổ tỵ hiềm, ích kỷ xuống vực sâu

Rải công danh, phú quý chảy qua cầu

Trổ dấu ngọc trên hành trình hoằng hóa

Hoa Tu Tập chuyển dòng đời hết khổ

Nở từ tâm, ban đức độ, tin yêu

Một người tu, kết muôn đóa diễm kiều

Vạn người tu, kết lạc bang pháp giới

Hoa Tu Tập xóa tan đi bão thổi

Xây an lành trước sóng vỗ triều dâng

Một đóa hoa, vạn thọ sẽ thơm hương

Muôn đóa hoa, ngạt ngào reo nhân thế

Hoa Tu Tập nở trong vườn giác ngộ

Mỗi nhân sinh nương ánh đạo từ bi

Khắp nhân gian cùng dẫn dắt nhau đi

Trái đất này đâu còn ta bà nữa.

Hoa Giải Thoát

Tháng 9 – 2007

Hoa Giải Thoát ngát mười phương pháp giới

Cho chúng sanh qui ngưỡng đạo từ bi

Ba cõi sáu loài biết hướng mà đi

Ðã lầm lạc, trầm luân từ vô thỉ

Hoa Giải Thoát tỏa hương chân thiện mỹ

Mọi chúng sanh trên khắp cõi trần gian

Xin chắp tay về dưới ánh đạo vàng

Ðêm tăm tối rạng soi đèn trí tuệ

Chúng sanh khổ lặn hụp trong bốn bể

Nước mắt nhiều hơn bốn biển đại dương

Ðem khổ đau vùi dập bến tang thương

Bãi nương dâu lấp điền tang hải biến

Tham sân si, bậc thầy của đạo diễn

Ðeo tam đồ, làm con rối hát ca

Thì làm sao không thống nỗi ta bà

Lại trách cứ than thầm cho duyên kiếp

Biến sinh linh thành tác nhân tội nghiệp

Biến muôn loài nô lệ những tiền khiên

Dây oán trái kết chặt sợi não phiền

Không tỉnh ngộ, muôn đời đeo đẳng mãi

Hoa Giải Thoát, em ơi vô quái ngại

Tỏa hương lành mầu nhiệm lắm, người ơi

Một bước đi, im bặt hết tăm hơi

Diệt bóng dáng luân hồi trong ba cõi

Hoa Giải Thoát tỏa vô sinh vô tử

Tỏa hương lành, vi diệu tướng pháp thân

Như trăng ngàn trong vắt ánh tường vân

Dung pháp giới, không còn đâu ngằn mé

Trao cho nhau niềm tin yêu tuyệt thế

Hương từ bi, hoa giải thoát nhiệm mầu

Sáng trong ngần ánh ngọc tỏa minh châu

Bóng từ quang soi khắp cùng đại thể.

macgiang@y7mail.com

thnhattan@yahoo.com.au

01.  Hoa nở giữa rừng hoang

02.  Hoa Chân Lý

03.  Hoa Bất Diệt

04.  Hoa Vũ Trụ

05.  Hoa Đạo Pháp

06.  Hoa Vô Thường

07.  Hoa Tạng trổ bông

08.  Hoa Diễm Hằng mỉm nụ

09.  Hoa Chơn Thường

10.  Hoa Từ Bi Hỷ Xả

Hoa nở giữa rừng hoang

             Tháng 5-2005

Ai có nghe cõi trần gian đau khổ

Ai có nghe người nhân thế mỉm cười

Trên rừng hoang có những đóa hoa tươi

Mọc xen kẽ giữa cỏ cây hoang dại

Đời đau khổ bỡi phù du thành bại

Đời còn vui bỡi dạo bước nhân gian

Đem tin yêu đắp vá những bẽ bàng

Mang hy vọng gắn hàn trên đổ nát

Trong tiếng khổ vẫn còn nghe tiếng hát

Trong niềm đau vẫn vang vọng lời ca

Để nhân sinh sống nổi cảnh ta bà

Cho con người vượt nhiều phen gió bụi

Thác róc rách trên đèo heo hóc núi

Nước khơi nguồn chìm nổi giữa lòng khe

Áo gấm kia lại còn bọc vải the

Còn gai bố lại chai sần rách vá

Đường khổ ải hãy trèo lên dốc đá

Nhặt tiêu điều cho hết những tàn khô

Khơi rộng thêm cho thư thả ao hồ

Để giao tiếp với suối nguồn sông biển

Đất bao la cản ngăn chi giới tuyến

Trời bao la chia cắt chi tầng không

Hãy nhìn kia cái giá buốt mùa đông

Vẫn còn ấm lửa hồng trong nắng hạ.

Hoa Chân Lý

Tháng 9 – 2007

Hoa Chân Lý nở trên dòng bất nhị

Ðưa muôn loài về tánh thể nhất nguyên

Ðể nhận chân, lý vô thượng diệu huyền

Luôn hiện hữu, giữa đôi bờ không sắc

Hoa Chân Lý tỏa thường hằng bất diệt

Nở an nhiên cho vạn hữu tồn sinh

Một là hai, hai là một, nguyên trinh

Không biến hoại trên hành trình còn mất

Hoa Chân Lý vượt trụ thành đắc thất

Kim cương tòa bừng tỏa ánh minh châu

Tỏa ngũ sắc thanh thiên mọi nhịp cầu

Dung tất cả trên dòng sông tam thế

Không kẹt giữa rừng vô minh nghẹt thở

Không vướng vào biển sinh tử trầm mê

Ngàn năm trước, vẫn là núi Tào Khê

Ngàn năm sau, vẫn là sơn Linh Thứu

Hoa Chân Lý, em ơi, đừng có hỏi

Hoa Ưu Ðàm, em ơi, thật huyền vi

Nhận ra rồi, em cứ bước chân đi

Giác hữu tình, cùng hòa reo tiếng hát

Ngọn bát phong, tan hoang bên bờ cát

Lửa tam đồ, xơ xác cạnh bờ lau

Hoa Chân Lý trăng trắng như hoa cau

Thơm bát ngát trên đường về quê cũ.

Hoa Bất Diệt

Tháng 9 – 2007

Hoa Bất Diệt nở trên dòng sinh diệt

Cỡi vô thường để tỏa đóa vô sanh

Biển trần gian, hiện hữu nét tinh anh

Ta bà khổ, bừng minh châu muôn thuở

Hoa Bất Diệt ngàn đời, ta vẫn nhớ

Tỏa chơn thường, vạn thuở, ta không quên

Trên lộ trình Bồ Tát đạo, thênh thênh

Ðưa chúng sinh bước lên đường Tứ Thánh

Hoa Bất Diệt vào tam đồ giá lạnh

Cửa tam vô, bừng ánh đạo từ bi

Ngân tiếng chuông đạo lý bất tư nghì

Tan tất cả biển trầm luân thống khổ

Này em hỡi, ta biết nhau từ đó

Này em hỡi, ta còn nhau muôn đời

Như mây trời, cỡi sóng bạc rong chơi

Như trùng dương, du thuyền, reo bát nhã

Một là một, ta còn đây tất cả

Ðường quy nhất, ta có mất gì đâu

Hoa Bất Diệt chính là đóa minh châu

Tâm như như, vốn thường hằng miên viễn

Vẫy chào nghe, leo lên đò vĩ tuyến

Không còn đau, tiếng vỗ khóc ly tan

Hoa Bất Diệt ngợi ca ánh đạo vàng

Tỏa bát ngát khắp mười phương ba cõi.

Hoa vũ trụ

Tháng 9 – 2007

Hoa vũ trụ nở ra vầng nhật nguyệt

Ðể Thái dương xoay chuyển có đêm ngày

Tạo sự sống hiện sinh trái đất này

Con người và vạn vật chung nhau hòa điệu

Hoa vũ trụ thắp vầng trăng vi diệu

Ðể đêm đêm bừng tỏa ánh trăng ngàn

Tạo an lành trang trải khắp trần gian

Chứ nếu không, nửa dòng đời khép lại

Hoa vũ trụ nở hằng sa tinh tú

Ðể bảo hòa vô hạn cõi thái hư

Một ánh sao mờ, không có chỗ dư

Một ánh sao băng, không hề biến mất

Ta vén tay, đỡ vành hoa vũ trụ

Xoay và nhìn từng cánh thắm càn khôn

Từ li ti đến biến hóa vô cùng

Như Hoa Tạng trùng trùng nhân duyên khởi

Nơi ta đi, không đâu là chỗ tới

Nơi ta đến, không đâu chẳng nẻo về

Như đi trên thềm vũ trụ nở hoa

Nhìn sắc thể đi qua từng cánh mở.

Hoa Ðạo Pháp

Tháng 9 – 2007

Hoa Ðạo Pháp nở trên dòng sinh diệt

Tỏa hương từ khắp ba nẻo sáu đường

Tỏa hương bi khắp pháp giới mười phương

Cho vạn hữu kết cành dương cam lộ

Hoa Ðạo Pháp đã hiển sinh từ độ

Khi đất trời thành trụ thuở hồng hoang

Khách lữ hành lưu lại những điểm son

Ðường vô tận không nhạt nhòa dấu vết

Mỗi nhân sinh đi qua dòng không sắc

Mỗi bóng hình tan tụ bước tử sinh

Vẫn còn mang mãi mãi nét nguyên trinh

Chân tánh thể không phôi pha hư huyễn

Hoa Ðạo Pháp vượt muôn ngàn giới tuyến

Tỏa đạo vàng thắm nhuận khắp muôn phương

Tỏa từ bi chan sức sống tình thương

Cho vạn loại xóa tan bờ ngân ngã

Hoa Ðạo Pháp đơm bông thuyền bát nhã

Ðưa chúng sinh vượt biển khổ trầm luân

Cứu chúng sinh vì tam độc quên mình

Ðáo bỉ ngạn ngời minh châu rực sáng

Hoa Ðạo Pháp, muôn đời luôn tỏ rạng

Qua ba thời, ngát hương đạo từ bi

Cỡi vô thường, thắp đuốc lên mà đi

Dòng sinh tử, ngát hương Hoa Ðạo Pháp.

Hoa Vô Thường

Tháng 9 – 2007

Hoa Vô Thường nở trên dòng nhân thế

Ðể tặng người đang sống cõi trần gian

Ngắm nhụy hương tan hợp - hợp tan

Bay phảng phất đi qua bờ không sắc

Hoa Vô Thường nở trên dòng sinh diệt

Tặng nhân gian hiểu chân lý cuộc đời

Ðã đắm chìm trong ba cõi nổi trôi

Ði đi mãi trên sáu đường hư huyễn

Hoa Vô Thường nở trên bờ vĩ tuyến

Tặng nhân sinh qua khúc rẽ đò ngang

Bên này bờ là dòng sống mênh mang

Bên kia bờ là phương trời ly khách

Hoa Vô Thường luôn luôn chuyển mạch

Tỏa đổi thay từng một sát na

Tỏa mất còn từng một âm ba

Kết hòa hóa trước muôn ngàn hiện hữu

Xin tặng cho anh đóa Vô Thường tuyệt mỹ

Xin tặng cho em đóa Vô Thường tinh anh

Xin tặng cho người đóa Vô Thường thiên thanh

Ði, đi khắp trên ba đường sáu nẻo.

Hoa Tạng trổ bông

Tháng 9 – 2007

Ði đâu, không bằng quê nhà

Với cơm dưa muối, với cà dầm tương

Ði đâu, không bằng quê hương

Có người thân, với tình thương quê mùa

Không cần ai bán ai mua

Không xua Nắng Hạ, không lùa Gió Ðông

Không Xuân cầu sắc cạnh hồng

Không Thu tím ngắt theo dòng buông trôi

Không treo nhân ảnh đãi bôi

Không tô nhân ngã lở bồi trần gian

Ði đâu, dù có trăng vàng

Nhưng trăng không bước trên ngàn rong chơi

Ði đâu, dù có mưa rơi

Nhưng không tí tách ngỏ lời thùy dương

Ði đâu, dù rộng muôn đường

Nhưng không rung nhịp vấn vương dặm dài

Nhìn góc biển, có thiên nhai

Nhìn hải giác, có phương đài riêng ta

Chẳng hôm nay

Chẳng hôm qua

Chẳng ngay mai

Vắt vảnh thiên thư

Vũ trụ không chỗ dư

Hư vô không chỗ trống

Búng ngón tay, cuối đỉnh đồi đồng vọng

Bặt âm vang, tịch lắng chốn vĩnh băng

Ta nghe tiếng diễm hằng

Ngân pháp âm bất tuyệt

Ta nghe vô sinh vô diệt

Reo tiếng hát núi Tỳ Lô

Thấy âm linh ngủ kín đáy mồ

Chợt tỉnh hồn mừng vui thức dậy

Những bậc Thánh Ðức an nhiên đại định

Xuất thần trổi khúc hoan ca

Ðâu không là của ta

Căn nhà nguyên trinh nhiệm thể

Ðâu, không là chỗ đến

Ðâu, chẳng phải đường về

Nụ cười hàm tiếu nguyên sơ

Vũ trụ ngàn sao lấp lánh

Riêng ta, tự thể, bao giờ

Trùng trùng Hoa Tạng trổ bông.

Hoa Diễm Hằng mỉm nụ !

Tháng 9 - 2007

Những bông hoa trên dọc đường sỏi đá

Mỉm nụ hồng giữa cát bụi sương sa

Trải nắng mưa đong giọt đọng cánh hoa

Trĩu xuống thấp la đà phô nhụy trắng

Mưa tạnh hột, mây tan dần, hé nắng

Giọt mưa rơi, giọt nhiểu, giọt vương cành 

Nắng lên rồi làm giọt nhỏ tan nhanh

Cánh hoa khép vương vương hơi ươn ướt

Gió lay động, hoa đong đưa tha thướt

Nhoẻn cánh cười khoe sắc lộng phù vân

Hương bay bay nhòe cát bụi phong trần

Nổi hương sắc giữa hoa đồng cỏ nội

Có bông hoa mỉm cười bên bờ suối

Có bông hoa đeo vách núi cheo leo

Có bông hoa reo gió nắng lưng đèo

Và bông hoa rực thành đô phố thị  

Khi sinh thái hiện hình từ vô thỉ

Khi phù sinh khởi động thuở hồng hoang

Tiếng BIG BANG lồng theo tiếng Ửng Hồng

Ðã báo hiệu hoa cười reo vạn thể

Cho dù di hành không nhiễm thể

Cho dù độc mộc giữa muôn phương

Xuyên trục Hoành, xoáy trục Tung

Hoa Diễm Hằng vẫn mỉm cười chuyển hóa.

Hoa Chơn Thường

Tháng 9 – 2007

Hoa Chơn Thường nở trên dòng huyễn hóa

Tỏa đạo vàng trang trải khắp mười phương

Ðưa chúng sanh về bờ bến thanh lương

Rửa tam nghiệp bằng cành dương cam lộ

Hoa Chơn Thường hiện hữu từ vô thỉ

Ngát hương lành vi diệu đến vô chung

Vượt hằng sa thế giới đến vô cùng

Ðể chúng sanh hưởng mùi hương diệu tánh

Hoa Chơn Thường nở trên đường Bát Chánh

Khắp muôn loài thấm nhuận đức từ bi

Sông vô thường vỗ sóng chuyển huyền vi

Chứng đạo ca du thuyền reo bát nhã

Ngã nhơn, ngã tướng, sinh vô ngã

Vô nhơn, vô tướng, diệt vô sinh

Hữu – vô, tuyệt lộ, duy huệ minh

Chư Phật bản hoài, vi sự nghiệp

Hoa Chơn Thường chuyển qua tay Ca Diếp

Kế thế, trao hăm tám Tổ - Tây Thiên

Một cây năm nhánh, Ðông Ðộ hoằng truyền

Tâm ứng tâm, không cần y bát nữa

Hoa Chơn Thường, hằng hiển sinh muôn thuở

Bừng vô ưu, qua thành trụ hoại không

Kìa xem, núi là núi, sông là sông

Nếu luận bàn, nện ba hèo vụn vỡ

Hoa Chơn Thường, chúng sanh luôn ghi nhớ

Nâng hai tay, ngào ngạt đóa vô tâm

Như thanh thiên bát ngát tựa trăng rằm

Bồ Tát đạo, hành trình, luôn tự chiếu

Hoa Chơn Thường, ôi nụ hoa hàm tiếu

Nở trong vườn giác ngộ, ngát tâm hương

Từ Hành tinh này cho đến khắp mười phương

Chơn chơn tánh, thường chơn, chơn bất thối.

Hoa Từ Bi Hỷ Xả

Tháng 9 – 2007

Hoa Từ nở cho chúng sanh an lạc

Hoa Bi nở cho chúng sanh hết đau

Hoa Hỷ ban, vượt thoát mọi tinh cầu

Hoa Xả tận, diệt tam đồ bát nạn

Chúng sanh khổ, như con tàu mắc cạn

Chúng sanh đau, như cầu váng long đinh

Bởi si mê nên trầm thống quên mình

Ðường sinh tử, nghiệp mang, lao vút mãi

Khi cô độc giữa rừng thiêng quan ải

Khi bôn ba giữa hỗn tạp quần sanh

Thiệt hơn, cao thấp, danh lợi, đua tranh

Ðầu xơ xác mấy lần thay tóc trắng

Hoa Từ nở, đêm đông rơi giọt nắng

Hoa Bi bừng, hạ trắng đón giọt mưa

Hoa Hỷ thơm, xuân đến khắp bốn mùa

Hoa Xả hết, cho đời không thu tím

Em hãy nâng Ðóa Từ Bi tâm nguyện

Em hãy trao Ðóa Hỷ Xả thanh lương

Ðưa chúng sanh về bờ bến yêu thương

Không đau khổ trên dọc đường tam thế

Từ nay, cuộc đời không còn đau khổ

Từ nay, cuộc đời không còn kêu thương

Tay trao tay, gieo cam lộ cành dương

Ðời hạnh phúc, không còn ai khóc nữa

Hoa Từ Bi là thế

Hoa Hỷ Xả là đây

Báo Phật ân, vô thượng, đức cao dày

Cứu chúng sanh, vô biên, thề nguyện độ

Hoa Từ Bi, đức từ bi, rạng rỡ

Hoa Hỷ Xả, đức hỷ xả, không lường

Kết từng vòng dâng lên Ðấng Pháp Vương

Khắp chúng sanh đồng chắp tay đảnh lễ.

Mặc Giang

macgiang@y7mail.com

thnhattan@yahoo.com.au 

Thú thực là từ xưa tới nay, cá nhân tôi rất ngán chỉ dạy, góp ý, nhất là không dám “độ” các bậc “trưởng lão tân ni xuất gia” vì tự nhận thấy sở học sở tu của mình còn kém cỏi quá, còn quý vị cao niên kia dù sao cũng mang trên lưng cả một quá khứ oai phong lẫm liệt, chẳng ông nọ thì cũng bà kia, cho nên nể tình đồng đạo thì bấm bụng nhận lời nhưng trong lòng thì ngán ngẩm ngổn ngang trăm mối!!

Ngày đầu bước vào lớp học, nhìn trên bàn thấy có một bình hoa tươi đẹp như hoan hỉ đón chào, nhìn ngang chạm mắt vào các gương mặt nhăn nhó mệt mỏi, mắt lơ đãng thất thần, dáng ngồi không ngay ngắn… có lẽ vì bắt buộc phải “đi học khi kinh sử đã đầy một bụng,” tôi càng chua chát đến độ bật cười. Giời đất thiên địa ơi! Phật Tổ ơi! Sao người tu ở cái xứ này hiếm hoi đến thế nhỉ? Bói cả chục năm cũng không tìm ra được một đồng chân hay niên thiếu xuất gia nữa.

- “Kính mời quý vị đứng lên cùng niệm Phật!”

Nhiếp tâm vào tiếng niệm Phật, lắng tai nghe dứt hồi chuông, tôi dần lấy lại bình tâm và phát khởi lòng từ nhìn những vị “ni sinh cao niên” trước mặt. Bỗng dưng tôi chợt nhớ một câu trong Qui Sơn Cảnh Sách: “Bất giác lủng chủng lão hủ, xúc sự diện tường. Hậu học tư tuân, vô ngôn tiếp dẫn...” (Thế rồi không hiểu biết chi lại lóng cóng già yếu, gặp việc thì như đối diện với tường vách, người học sau có thưa hỏi điều gì thì cũng không biết thế nào để hướng dẫn...) và cảm thấy trong lòng dâng lên một niệm bi thương kỳ lạ. Dù sao đi nữa, ít nhất ra họ cũng đã biết quay đầu về với Phật, nương bóng từ bi, mong tìm được một chút tư lương tâm linh cho quãng đời còn lại; ít nhất ra họ cũng biết tự gieo trồng cho chính họ một hạt mầm giác ngộ. Biết nói sao đây? Thôi có cũng còn hơn không!!

Tất cả những vị tân ni sinh kia đều cư trú tại nước ngoài đã lâu năm, người ít nhất cũng đã hơn mười mấy năm trời xa quê mẹ, và hầu như tất cả cũng chưa hề về chùa lễ Phật một lần nào ngay khi còn sống tại Việt Nam. Họ nói, “Ngày xưa khi còn trẻ, chúng tôi chỉ lo quay cuồng kiếm sống, vui chơi… Tôn giáo, đối với chúng tôi, như là một thứ thuốc an thần cho người già, người bệnh.”

Và lẽ dĩ nhiên, qua thời gian sống khá lâu tại xứ người, họ cũng thích ứng và hội nhập vào nếp sống văn minh hiện đại của Âu Mỹ nhiều hơn, vì thế họ thích học giáo lý, giới luật, oai nghi, v.v… theo phương cách của thiền sư Nhất Hạnh và tỏ vẻ khó chịu, buồn ngủ khi tôi đề nghị học cuốn Giới Pháp Xuất Gia do Hòa thượng Trí Quang dịch lại từ bản Hán văn của Tổ Vân Thê, Tổ Qui Sơn hay Tổ Độc Thể.

Tôi cố thuyết phục họ học bản dịch này vì hai nguyên nhân chính:

1) Tôi rất thích và xúc động mỗi lần đọc lại những lời văn ẩn mật thâm sâu của chư Tổ ngày xưa: “Phù xuất gia giả, phát túc siêu phương, tâm hình dị tục, thiệu long thánh chủng, chấn nhiếp ma quân, dụng báo tứ ân, bạt tế tam hữu...” (Người xuất gia cất bước thì muốn vượt tới phương trời cao rộng, tâm tính và hình dung khác hẳn thế tục, tiếp nối một cách rạng rỡ dòng giống của Phật, làm cho quân đội của ma phải rúng động khuất phục, với mục đích báo đáp bốn ân, cứu vớt ba cõi).

2) Tôi cảm thấy như trở lại thời gian 30 năm qua, ngày tôi mới xuống tóc, hí hửng vui cười trong chiếc áo năm thân ngộ nghĩnh, và ngày ngày siêng năng say mê học thuộc lòng các thời khóa, các nghi thức cũng như vùi đầu dùi mài suy tầm áo nghĩa thâm huyền trên từng trang Kinh ngọc.

Nhớ lại...

“3 giờ rưỡi sáng. Hồi chuông thức chúng thứ nhất vang lên báo hiệu. Tất cả đại chúng trong ni viện đều thức giấc. Tôi dật dừ ngái ngủ lồm cồm bò dậy theo, quơ khăn mặt bàn chải đánh răng, vội vàng làm cho thật nhanh thật gọn các thủ tục vệ sinh cá nhân, và lật đật mặc áo tràng theo chân các sư cô khác lên chánh điện tụng kinh.

Tôi xuất gia khi còn trẻ tuổi nên sức ăn sức ngủ còn khỏe mạnh, giờ nào cũng thấy rỗng ruột, phút nào cũng có thể ngủ được, có khi đứng mà cũng ngủ được đấy; vì thế thời khóa Lăng Nghiêm buổi sáng sớm, đối với tôi, là cả một khổ nạn. Ngày đó, ôi, sao tôi ghét cái tiếng chuông thức chúng đến thế!! Tuy nhiên nói đi nói lại cũng phải tự khen thưởng cho tôi điểm mười, vì mặc dù bản tánh tôi rất lười biếng, tôi cũng đã học thuộc lòng rất mau hai thời khóa công phu sáng chiều và các nghi thức chỉ trong vòng hơn hai tuần lễ nhập chúng. Chưa hết đâu, chúng ngũ giới xuất gia như chúng tôi còn phải chấp tác mọi công việc nặng nhọc trong tự viện, và phải học cả Hán văn nữa vì ngày đó đa phần các bản kinh văn đều viết bằng Hán tự nên các tăng sĩ phải nắm vững ít nhất phần cơ bản Hán văn để có thể lãnh hội ý nghĩa câu kinh khi theo học các lớp do chư Tôn đức chỉ dạy. Tuy nhiên chỉ là những khó khăn lúc đầu thôi. Sau một, hai năm thì chúng tôi cũng đã kha khá lắm rồi và càng học càng say mê ý nghĩa của từng lời kinh câu kệ.

Tâm hồn tôi cũng dần mở rộng thăng hoa, đón nhận luồng gió giáo lý thổi mát cõi lòng u ám trì độn, làm yếu dần đi những đốm lửa tham, sân, si ngầm cháy từ bấy lâu nay; và từ đó tôi không còn cau có, rủa thầm tiếng chuông cảnh tỉnh đêm khuya nữa mà đã biết lắng lòng rưng rưng khởi bi tâm cầu nguyện cho loài ngạ quỉ hay súc sanh đang chịu đọa đày chốn A-tỳ địa ngục:

“Nguyện thử chung thinh siêu pháp giới,
Thiết vi u ám tất giai văn,
Văn trần thanh tịnh chứng viên thông,
Nhất thiết chúng sanh thành chánh giác!
Văn chung thinh, phiền não khinh,
Trí tuệ trưởng, bồ đề sanh,
Ly địa ngục, xuất hỏa khanh,
Nguyện thành Phật, độ chúng sanh!”
Án già ra đế da tá ha! (3 lần)

(Nguyện tiếng chuông này khắp pháp giới, cõi thiết vi u ám thảy đều nghe, căn cảnh thanh tịnh chứng hoàn toàn, hết thảy chúng sanh thành chánh quả. Nghe tiếng chuông, phiền não nhẹ, trí tuệ lớn, bồ-đề sanh, lìa địa ngục, vượt hầm lửa, nguyện thành Phật, độ chúng sanh. Án già ra đế da tá ha!)

Giọng hô đại hồng chung của vị Sư cô hương đăng ngày đó sao tuyệt vời đến thế, như chuyên chở cả một trời tình thương đến khắp vạn loài, như nhắc nhủ chúng sinh sớm thức tỉnh giấc mộng dục lạc miên trường đầy đau khổ (nhưng mà phải hô chuông theo âm Hán Việt mới hay cơ!)...

- “Mô Phật, xin sám hối quý vị, tôi đã thất niệm hồi tưởng lại ngày xưa khi mới xuất gia vào chùa như quý vị đây nên đã kể lể dông dài huyên thiên làm mất thì giờ quý vị. Thôi để đền bù lại, chúng ta hãy cùng nhau học nghi thức hàng ngày theo thiền sư Nhất Hạnh cho phù hợp...”

- “Dạ, không sao. Sư Cô cứ chỉ dạy chúng con theo ý của Sư cô. Nghe Sư cô kể lại chuyện ngày mới xuất gia, chúng con thấy vui quá và cũng buồn tủi vì chúng con đã già nua rồi mới biết Đạo,” một vị tân lão ni bùi ngùi tâm sự.
Một vị khác lên tiếng :

- “Bây giờ thì quá trễ rồi, chúng con không thể nào học được Hán văn đâu nhưng Sư cô hoan hỷ giải thích những lời dạy của chư Tổ để chúng con noi theo học hỏi được chút nào thì cũng quí lắm rồi!”

Tôi cảm động rưng rưng nước mắt nhìn những gương mặt già nua ngây thơ kia. Hình như có vầng ánh sáng tỏa chiếu rạng rỡ trên gương mặt, trong ánh mắt, trong nụ cười hóm hém hiền hòa của những người kém phước duyên hơn tôi – xuất gia qui y theo Phật khi tuổi đã về chiều.

Thôi dù sao đi nữa, có cũng còn hơn không, biết lối quay đầu trở về nương tựa Phật, Pháp, Tăng là quý lắm rồi – biết nói sao đây, thôi thì vạn sự tùy duyên.

Thế rồi, ngày qua ngày, các vị tân ni sinh kia rất siêng năng hòa theo tôi ê a tụng lại những lời dạy của chư Tổ. Trông họ rất dễ thương như trẻ thơ vậy. Có lẽ họ, cũng như tôi, đã và đang trở về thuở hồn nhiên chân thật trong sáng của mình!

Chúng tôi cùng học hỏi trao đổi với nhau thật vui, thật ấm áp tình thầy trò huynh đệ, và cũng đã nghẹn ngào ray rứt như nhau khi đọc bài Sám Qui Mạng:

“Qui mạng thập phương Điều Ngự Sư,
Diễn dương thanh tịnh vi diệu pháp,
Tam thừa tứ quả giải thoát Tăng,
Nguyện tứ từ bi ai nhiếp thọ.

Đệ tử chúng đẳng tự vi chân tánh, uổng nhập mê lưu, tùy sinh tử dĩ phiêu trầm, trục sắc thanh nhi tham nhiễm, thập triền thập sử, tích thành hữu lậu chi nhân, lục căn lục trần, vọng tác vô biên chi tội... phi mao đới giác, phụ trái hàm oan...” (Quay về kính ngưỡng mười phương các Đấng Điều Ngự, cả Pháp Phật nhiệm mầu thanh tịnh và các bậc Thánh Tăng chứng qủa La Hán Vô Sanh, cúi nguyện xin từ bi gia hộ cho chúng con. Lũ chúng con đây, trái ngược bản tâm, ngu xuẩn luân hồi trôi lăn theo dòng si ám, rong ruỗi tham lam đắm nhiễm chạy theo âm thanh bóng sắc, nên mười sợi dây phiền não trói buộc, mười thứ lôi kéo khiến sai, cấu kết chất chồng thành mầm nhân đọa lạc, sáu căn sáu trần, huyễn hoặc tạo tác ra vô biên tội lỗi... nên phải mang lông mọc sừng, đền trả lại các tội nghiệp đã gây ra...)

Ôi, từng lời nhắc nhủ dạy răn của chư Tổ nghe sao khẩn thiết ngậm ngùi, thấm thía tận cùng xương tủy. Từng chữ, từng câu, từng lời của chư Tổ truyền dạy cho chúng ta là tất cả sự chứng nghiệm tâm linh, là tất cả quá trình gian nan hành trì tu học, là tất cả sự phấn đấu kiên cường vượt qua mọi cám dỗ lợi danh, mọi thành lũy bản ngã cốt yếu đạt cho bằng được giác ngộ tự tâm. Đúng vậy, nếu không thì không những uổng kiếp sống thừa mà còn phải mang lông đội sừng đền trả lại cơm áo của đàn na tín thí.

Lớp học của chúng tôi đã kết thúc sau ba tuần lễ trong niềm pháp lạc. Ai nấy đều hoan hỷ và hứa hẹn sẽ cùng nhau cố gắng tu học theo lời Phật Tổ đồng thời rất mong sẽ có ngày gặp lại để trao đổi Phật pháp sách tấn nhau. Trải qua kinh nghiệm chỉ dạy lần này, quan kiến cá nhân tôi cũng đã thay đổi ít nhiều. Tôi nhìn cuộc đời, nhìn mọi người với sự cảm thông sâu sắc hơn, với từ tâm hơn, hoan hỷ hơn. Tôi sẽ tùy duyên uyển chuyển linh động hơn, bớt cứng ngắc cố chấp hơn trong từng trường hợp để giúp người giúp mình thêm phần lợi lạc hữu ích.

Thêm một người tu, bớt được một kẻ si mê tội lỗi.

Thêm một ngôi chùa, bớt được một ngục tù tra khảo đọa đày.

Nguyện cầu thế giới thanh bình, chúng sanh an lạc.

Thích nữ Minh Tâm

Nguồn Tập San Pháp Luân 39

Tất cả mọi cuộc tiễn đưa điều không thể hẹn ngày tao ngộ, vì trong thời loạn lạc, mỗi sự tiễn đưa như là sự vĩnh biệt. Vì thế, Đại sư Hoằng Nhất không phải ngẫu nhiên mà viết lời ca từ xúc động lòng người đến thế. Có lẽ với Ngài bạn hữu là tri âm! Tri âm trong cuộc đời không phải chỉ là sự hiện hữu mà là sự cảm nhận cái hay cái đẹp trên tinh thần nhân văn, tri âm tri kỷ không phải ai cũng có được, tri âm tri kỷ bắt nguồn từ câu chuyện Bá Nha - Tử Kỳ. Bá Nha là người đánh đàn tài giỏi. Tử Kỳ chỉ là người câu cá. Nhưng chỉ có Tử Kỳ mới thấu hiểu tài đánh đàn của Bá Nha. Khi Tử Kỳ chết, Bá Nha đập đàn và nói rằng trên đời này chẳng còn ai nghe được tiếng đàn của ông ta nữa. Sau này Bá Nha quay lại khúc sông thì Tử Kỳ đã chết ba năm rồi.

Ngoài những tính nhân văn ấy, âm nhạc còn là một bộ phận không thể thiếu trong cuộc sống của con người. Âm nhạc không chỉ là một hình thức giải trí tiêu khiển, nó còn có thể chia sẻ với chúng ta rất nhiều điều, giải quyết những khó khăn trong cuộc sống, vơi đi những hờn giận vu vơ, đưa người về dĩ vãng, tìm lại tuổi thơ xưa, nghe lòng bồi hồi, xao xuyến với tình yêu quê mẹ, với nắng ấm quê cha, với những người đã sớm rời xa Tổ quốc mà chưa được một lần về lại chốn xưa, khát vọng ấy đã khiến con người dùng âm nhạc để biểu đạt thay cho sự khát khao đồng thời đã làm sống dậy lòng tự hào dân tộc, khát vọng tìm về chân lý… Ngay từ thời thượng cổ, âm nhạc đã được ra đời cùng với đời sống sinh hoạt và lao động sản xuất. Kể từ đấy, âm nhạc đã không ngừng được phát triển và hoàn thiện cùng năm tháng. Quả thật, nó có sức ảnh hưởng lớn đến con người, đến sự hình thành và phát triển nhân cách nơi mỗi người. Tất cả các loại hình nghệ thuật khác đều phản ánh cuộc sống hiện thực. Còn nét đặc thù riêng của âm nhạc là phản ánh hiện thực cuộc sống một cách ước lệ và trừu tượng. Âm nhạc mô tả sự vật, hiện tượng và chuyển tải tư tưởng cuộc sống con người. Có người hỏi Đại sư Hoằng Nhất rằng: Ngài là một người xuất gia đầu Phật sao lại có những tình cảm sướt mướt như vậy? Nhưng điều đơn giản và dễ hiểu đó là Ngài đã thể hiện rõ tính nhân văn trong cuộc sống của mình. Trước khi xuất gia, như trên đã nói, Ngài là một vị tài hoa, yêu thơ mến nhạc, nhưng với một người văn nghệ sĩ, ít nhiều ý chí cũng thoát phàm, Ngài đã sáng tác bài ca “Tống biệt” với một tâm hồn hoàn toàn xúc động trước cảnh sắc cổ kính của thiên nhiên, một phong cảnh hùng vĩ bao la, bạc ngàn đồi núi và ẩn tàng sâu trong những ngọn núi hùng vĩ kia là những mái chùa cổ kính, Ngài mượn thiên nhiên để biểu đạt lòng người, vì cảnh sắc và âm thanh là một loại sức mạnh có nhiều sự cuốn hút, ở đâu con người cũng nghe thấy âm thanh. Âm thanh trong tự nhiên: tiếng gió thổi, tiếng lá cây xào xạc, tiếng gà gáy, tiếng chim hót. tiếng suối chảy, nước reo, tiềng tù và, tiếng gọi nhau í ới cúa những chú mục đồng lùa trâu trở về làng khi bóng hoàng hôn đã dần khuất … Đặc biệt với bài “Tống biệt” Đại sư Hoằng Nhất mượn mái liều nhỏ ven đường, cùng con đường làng cổ kính bên thảm cỏ thơm xanh biết tận chân trời, dưới rặng núi Nhạn Đãng, hòa cùng cơn gió muộn màng thổi qua như nâng âm thanh vi vút của hàng dương liễu quyện với tiếng lòng của kẻ ở người đi:

“Trường đình ngoại, cổ đạo biên
Phương thảo bích liên thiên
Vãn phong phù liễu địch thanh tàn
Tịch dương sơn ngoại sơn
Thiên chi nhai, địa chi giác
Tri giao bán linh lạc
Nhất hộc trọc tửu tận dư hoan
Kim tiêu biệt mộng hàn.”[1] 

Ngài diễn tả cảnh người ra đi khi bóng hoàng hôn dần dần lặn xuống sau rặng núi, nơi chân trời góc biển kia, mấy kẻ tri ân có nhớ mình. Một bình rượu đơn sơ của kẻ trần thế đêm nay sẽ biệt ly bao ước mộng mà không biết ngày tao ngộ. Cách hỏi như tự phản vấn, cũng là tự nhắc mình có nhớ tri âm chăng! Một cách hỏi vô cùng ý tứ và sâu sắc có lẽ Ngài tự hỏi lòng mình chứ không phải hỏi người bạn sắp giã biệt! Xem ra, Ngài quả là vị tài hoa trong lĩnh vực thi, thơ , nhạc, họa. Một tâm hồn yêu cảnh mến người. Quả thật, với Ngài âm nhạc như một sự gởi gắm tâm hồn. Đồng cảm với những tâm hồn yêu thơ mến nhạc, thế hệ sau Ngài như Trịnh Công Sơn, cũng mượn âm nhạc thay cho sự nhắn nhủ con người bằng hai chữ “vô thường” đang từng sát na canh cánh bên chúng ta. Nói thế không có nghĩa là chúng ta không quan tâm đến cảnh vật hay tình người vì cho sự vật là vô thường mà là tỏ rõ cội nguồn của vô thường, của từng sự vật, từng thời cuộc. Không chỉ thế, nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương lại gởi tâm tư vào tác phẩm “Đêm Đông” như lời chia xẻ với những người tha phương, không có cơ hội trở về nơi chôn nhau cắt rốn. “đêm đông có ai thấu tình cô lữ đêm đông không nhà”.

Đứng ở góc độ thế gian nhìn nhận thì bài “Tống biệt” có vẻ như phảng phất âm hưởng của một con người tài hoa lãng tử, một tình cảm luyến lưu có phần chấp thủ; nhưng đứng ở góc độ xuất thế thì lời lẽ của bài “Tống biệt” hoàn toàn mang tính nhân văn, sâu đậm tình người, cái chân lý sâu mầu của sự giải thoát nó không ở cảnh giới cao siêu nào cả mà là ngay trong những lời lẽ bình dị của cuộc sống thường nhật. Nếu đại sư Hoằng Nhất mãi mang tâm hồn luyến lưu thì sao Ngài có thể nói “một hủ rượu đơn sơ được làm từ sản phẩm của những người nông dân sẽ là nhân chứng cho việc tiễn đưa vĩnh viễn cái ảo giác mơ tưởng ngày tao ngộ hàn huyên”? Hơn nữa, một người tài trí và có căn duyên sâu dày với đạo Phật, ắt hẳn Ngài không lạ gì cái lý “Vô thường”. Một sự vô thường trong gang tấc thì làm sao có chuyện mộng hàn huyên. Thế nhưng ca từ trong bài nhạc, nếu chúng ta tinh ý sẽ thấy ngay Ngài muốn ám chỉ nỗi vô thường gang tấc trong cuộc thế không hẹn cùng người, biệt ly hôm nay biết là biệt ly, còn chuyện mai sau có hội tụ hay không là chuyện của ngày mai. Điều này thấy rõ cái quan trọng của âm nhạc là sự đánh giá thực tại trên quan điểm mỹ học, có nghĩa là đánh giá các sự vật, hiện tượng nhưng không phụ thuộc vào cách nhìn nhận thực tiễn, thực dụng về đối tượng ấy. Ví như khi ngắm nhìn cảnh mặt trời mọc, chúng ta thích ngắm nhìn nó vì nó đẹp chứ hoàn toàn không có ý nghĩ là mặt trời sẽ cung cấp năng lượng cho chúng ta, mặt trời sẽ sưởi ấm cho ta… Cách đánh giá trên quan điểm mỹ học là một cách đánh giá “vô tư”. Cách nhìn nhận sự vật đưa Ngài đến sáng tác âm nhạc là trên tinh thần mỹ học, hoàn toàn thoát khỏi sự vướng mắc của phàm tình. Nay nhắc đến Ngài không phải chỉ nói riêng đến âm nhạc mà là âm nhạc không có nghĩa là vắng mặt đối với tầng lớp xuất gia. Điều này cho thấy, khi xưa đức Phật còn tại thế, các vị Thánh đệ tử cũng dùng âm nhạc để ca tụng công hạnh của Phật bằng hình thức dùng âm nhạc như một sự ca tụng, cụ thể trong Đại Chánh Tạng, các tác phẩm: “Âm nhạc văn học tín ngưỡng Di Lặc Tịnh độ”, “Âm nhạc văn học Thiền tông Đôn Hoàng” và “Âm nhạc văn học khái thuật Mật giáo Đôn Hoàng”… Trong số các loại được nêu ra trên, đặc biệt tác phẩm “Đôn Hoàng thi ca”, “Đôn Hoàng biến văn” là một loại văn thể có nói có xướng, được phổ cập trong tín ngưỡng Tịnh độ Phật giáo.

Ngày ngay, không ít các nhà khoa học nghiên cứu lĩnh vực âm nhạc và họ đã vận dụng âm nhạc trong quá trình trị liệu đối với bệnh nhân và cho thấy hiệu quả vô cùng khả quan, cho nên y học cũng gọi là “Âm nhạc trị liệu”. Xem ra, Đại sư Hoằng Nhất cũng là một vị y sư, Ngài không chỉ để lại cho đất nước Trung Hoa sự tự hào về một nhân vật văn, thi, từ, phú, một tay thư pháp có hạng về chữ Triện. Các tác phẩm của Ngài nay được coi là món gia bảo quý hiếm. Sư thông thạo thư pháp thời Lục Triều, từng xuất dương qua Nhật học chuyên ngành mỹ thuật tại trường Thượng Dã, đồng thời nghiên cứu âm nhạc, sáng lập Xuân Liễu kịch xã, mở phong trào vận động tân kịch nghệ ở Trung Hoa. Sau đó Ngài về nước, dạy tại Thiên Tân Công Nghiệp Học Ðường, rồi đến Thượng Hải làm chủ bút báo Thái Bình Dương, mượn thư, họa, văn tự để tuyên truyền chống Nhật. Trong thời gian này, Sư cũng dạy về hội họa, âm nhạc tại trường sư phạm Triết Giang. Qua những lần tiếp xúc với Tổ Ấn Quang, cơ duyên tiền kiếp đã nảy nầm hội ngộ, cùng sự ngưỡng mộ sâu xa phong thái của một vị Cao Tăng đức hạnh. Đã khiến Ngài một con người hết sức nghệ sĩ, hào phóng, vứt bỏ tất cả những phù hoa, danh lợi thế tục, xuất gia đầu Phật vào năm 1918 tại chùa Linh Ẩn (Hàng Châu), được ban pháp danh là Diễn Âm, hiệu Hoằng Nhất và Ngài phát nguyện trọn đời tinh nghiêm trì giới.

Xã hội ngày nay không ngừng phát triển, âm nhạc cũng đồng hành với con người để xoa dịu những khủng khoảng tinh thần sau những phút giây mỏi mệt vì công việc. Do vậy có thể nói tính âm nhạc trong ca khúc “Tống Bệt” thật sự có ích khi chúng liễu triệt được nội dung của ca từ, và có cái nhìn mỹ quan mang tính nhân văn đối với mọi sự vật hiện tượng; thì dù là tu sĩ hay nhạc sĩ đều có thể dùng âm nhạc đưa con người đến với chân thiện, giúp họ thoát khỏi sự trói buộc chấp trước đối với các pháp. Pháp thiện hay bất thiện đều do nhãn quan của con người mà sanh, bản chất thật của các pháp là thanh tịnh vô nhiễm, không hề bị nhốm màu đau khổ. Do vậy, ca khúc “Tống biệt” tùy theo góc độ nhận thức của mỗi con người mà nó trở thành bất hủ với thời gian, mang đậm tính nhân văn và giàu giá trị đạo đức. Với Ngài Hoằng Nhất, những năm tháng rau dưa đạm bạc, cũng là thời gian Ngài dốc toàn tâm lực nghiên tầm giáo lý sâu mầu của đạo Phật và Ngài đã để lại cho hậu thế những tác phẩm kinh điển đồ sộ như: Di Ðà Nghĩa Sớ Hiệt Lục, Tứ Phần Luật Tỳ Kheo Giới Tướng Biểu Ký, Thanh Lương Ca Tập, Hoa Nghiêm Liên Tập, Giới Bản Yết Ma Tùy Giảng Biệt Lục, Tứ Phần Hàm Chú Giới Bản Giảng Nghĩa, Nam Sơn Ðạo Tổ Lược Phổ v.v… Tất cả được xếp vào Hoằng Nhất Ðại Sư Pháp Tập. Không ngờ, ngoài những tác phẩm kinh điển lưu lại cho hậu học, Ngài lưu lại một tác phẩm âm nhạc bất hủ đối với đất nước Trung Hoa, và đã được bảo tồn như là tác phẩm có giá trị vượt không gian và thời gian, với câu từ bất hủ trong lòng người Trung Hoa cho đến ngày nay. Nơi ngọn núi Nhạn Đãng, tỉnh Triết Giang, ai ai cũng nhớ đến ca khúc Tống biệt như sự hiện hữu của Đại sư Hoằng Nhất. một con người hoàn thiện trong mọi lĩnh vực đạo đời.

Chú thích:
1. Nguyên văn: “长亭外 古道边,芳草碧连天,晚风拂柳笛声残,夕阳山外山,天之涯 地之角,知交半零落,一斛浊酒尽余欢,今宵别梦寒.”
Tư liệu tham khảo:
- Âm nhạc “Phật giáo Đôn Hoàng” của Lý Tiểu Vinh, thành viên nghiên cứu Đôn Hoàng học, xuất bản năm 2005.
- Tiểu sử Đại sư Hoằng Nhất

Thích Nữ Huệ Như

Dù lạc loài ở rừng sâu núi thẳm
Dù được trồng trong chậu kiểng vườn hoa
Hoa vẫn nở vẫn tàn theo năm tháng
Vẫn khoe màu trong tịch lặng bao la.

Có những loài hoa không tên không tuổi
Tận miền xa không một dấu chân người
Hay dưới nắng cháy da trong miền đá sỏi
Sống âm thầm quên bẵng tháng ngày trôi

Qua những ngày mưa sa gió dậy
Dưới nắng hồng hoa rực rỡ như xưa
Hay những chiều giông mịt mù cát bụi
Hoa héo tàn theo cánh gió phất phơ.

Dưới nắng hồng êm ả
Hay mưa gió vô tình
Mỗi loài hoa vẫn nở
Theo vóc dáng riêng mình.

Gió sớm mưa chiều, đêm sương ngày nắng
Mây trưa che đỡ nóng ánh mặt trời
Gió đông về mằn mặn nước biển khơi
Mang ấm áp trong những chiều đông lạnh.

Và trăng thanh và sao trời lấp lánh
Xua bóng đêm cho giấc ngủ yên lành
Một sáng nào sương từng giọt long lanh
Đã trang điểm màu hoa thêm óng ả.

Mây ngàn gió núi
Trăng sao đất trời
Chưa một lần đòi hỏi:
Hãy nở giống ta thôi!

Bởi vì hoa không phải là mây gió
Nên trăng sao thắp sáng lối đi về
Vì hoa dại còn chen trong bờ cỏ
Nên cánh đồng hương lúa ngát đường quê.

Người ta muốn hoa Mai là hoa Cúc
Nên đêm đông cát bụi dậy mịt mù
Người ta muốn hoa này thành hoa khác
Nên đường về lớp lớp nẻo thêm u.

Không ai bắt hoa Hồng thành hoa Lý
Không ai mong hoa Cúc thành hoa Mai
Thì muôn đời giữa trời đất ấy
Mỗi loài hoa mỗi vóc dáng tuyệt vời.

Dù có bắt hoa Hồng thành hoa Lý
Dù đặt đên cho loài hoa dại không tên
Hoa vẫn nở âm thầm không tiếng nói
Mỗi loài hoa mỗi Vẻ Đẹp Ngàn Năm

Một lời này xin gởi cho tất cả
Cho mây ngàn và gió núi trăng sao
Hãy để cho mỗi loài hoa tự nở
Trần gian này đẹp đẽ biết dường bao

Ngoài kia loài hoa dại
Nở trắng trước sân nhà
Đầy trời hoa nắng nở
Trong tịch lặng bao la.

Thầy Thông Hội

.

Con đang trở về giây phút hiện tại với mỗi bước chân chánh niệm

Những hạt giống của tham, của vô tham, của nhuế, của vô nhuế, v.v.. có ở phía dưới. Khi hạt giống tham đi lên trên thì mình khổ, khi hạt giống vô tham đi lên thì mình hạnh phúc. Phương pháp thực tập của mình là đừng để hạt giống của tham đi lên. Mình làm thế nào để nó ngủ yên phía dưới, nó cứ ngủ yên như vậy tháng này sang tháng khác, năm này sang năm kia thì từ từ nó sẽ nhỏ yếu lại. Mỗi ngày mình mời hạt giống vô tham lên chơi thì càng ngày hạt giống này càng lớn mạnh. Hạt giống tham và hạt giống vô tham đi đôi với nhau, hễ hạt giống vô tham lớn lên thì hạt giống tham nhỏ lại. Hạt giống hận thù và hạt giống từ bi có liên hệ với nhau. Khi mình có tình thương thì tình thương được phát hiện thường xuyên trên bề mặt ý thức và nó có cơ hội lớn lên ở dưới tàng thức. Hạt giống của tình thương lớn lên thì hạt giống của hận thù từ từ nhỏ lại. Phương pháp tu tập này là chánh tinh tấn, là tứ chánh cần. Muốn cho một hạt giống không lớn lên được thì phải tìm cách đừng cho nó phát hiện lên và làm cho hạt giống ngược lại càng ngày càng lớn lên.

Tất cả chúng ta, người nào cũng có hạt giống của ham muốn và của sợ hãi. Hồi còn ở trong bụng mẹ chúng ta không phải làm gì, khỏi phải lo lắng gì. Mẹ thở cho mình, ăn cho mình, ngủ cho mình. Trong vòng chín tháng mười ngày đó mình được ở trong một môi trường, một cung điện rất êm ấm, không có lo lắng, không có sợ hãi, không có mong cầu. Cung điện đó, tiếng Việt gọi là tử cung, tức cung điện của đứa con. Mình được ở trong cung điện rất ấm, rất bình yên và rất mềm, mềm hơn bất cứ một tấm nệm nào tại vì đó là một tấm nệm bằng nước. Nhưng đến khi mình ra đời thì hoàn cảnh thay đổi một cách rất đột ngột, mình lìa khỏi chỗ ấm áp đó và ra ở một chỗ cứng hơn. Dù người ta có dùng bông gòn, nệm hay vải cũng không thể nào mềm bằng khung cảnh trong tử cung.

Trước hết người ta lấy kéo cắt dây rốn của mình. Rất tội nghiệp, mình chưa biết gì cả mà bây giờ phải tự túc, mình phải tự thở lấy. Mẹ không thở cho mình nữa, khi mới sinh ra mình phải tập thở hơi thở đầu tiên. Mình phải tập thở vào, chưa ai dạy cho mình thở vào. Nếu không thở thì mình chết, cho nên giờ phút sinh ra là giờ phút thập tử nhất sinh, giờ phút rất nguy hiểm. Giờ phút đó là giờ phút nguy hiểm cho cả mẹ lẫn con. Đứa bé phải thở được hơi thở đầu, nó chưa biết thở như mình. Thở vào rất khó, muốn thở vào thì phải làm cho thông các chất nước trong phổi và trong cuống phổi. Nếu đứa bé không hắt hơi để thải chất loãng đó ra thì nó không thể thở được hơi thở đầu tiên. Nó phải làm thế nào để hắt hơi, thải những chất loãng trong phổi ra thì mới thở vào được. Đó là giây phút rất quan trọng, đó là giây phút sống chết và tâm niệm sợ chết phát sinh ra trong giây phút đó. Đứa bé có bản năng tìm đủ mọi cách để hắt hơi và thở hơi thở đầu tiên. Cố nhiên việc đó không dễ chịu nên em bé khóc oa oa tại vì nó phải vận dụng hết sức của mình để sống sót. Đó không phải là một giây phút hạnh phúc, đó là giây phút khổ đau. Em bé khóc biểu lộ sự sợ hãi, sự đau khổ; nhưng người lớn rất mừng vì đứa con đã được sinh ra rồi.

Lúc đó mình thấy rất rõ tâm hành sợ hãi được phát sinh, nỗi niềm sợ hãi đó khá lớn. Nhưng đồng thời với tâm hành sợ hãi có tâm hành hy vọng, cái ham muốn làm thế nào để sống sót, cái ý chí muốn sống sót. Hai tâm hành sinh ra một lần, sự sợ hãi và cái ước muốn. Tuy gọi là hai nhưng hai tâm hành là một, được phát sinh lúc mình mới sinh ra. Em bé thở vào, thở ra được rồi, bà mụ đặt em bé vào nôi êm rồi nhưng nỗi sợ hãi và sự ước muốn đó vẫn còn.

Ngày xưa mình không phải làm gì, mẹ uống cho mình, ăn cho mình, thở cho mình. Bây giờ cuống rốn đã bị cắt rồi, mình bắt đầu thấy đói, thấy lạnh. Mình nghe bước chân của ai đó đi tới và người ta đặt vào miệng mình một bình sữa. Mình cảm thấy dễ chịu, mình mấp máy hai môi và bắt đầu mút, mình cảm thấy khoẻ. Tâm tư của mình ghi nhận lại tất cả những kinh nghiệm đó. Khi đói mình có sự ham muốn, sự trông chờ. Nằm trong nôi mình cứ chờ bước chân người kia, người kia có thể là bà mẹ hay là cô y tá, bước chân đó rất quen thuộc.

Em bé học rất mau. Em bé là cái máy tính rất nhạy cảm, nó biết rằng, khi nghe âm thanh của bước chân là sẽ có sữa và có mền đắp lên và nó nằm trông chờ những âm thanh, những giọt sữa. Đôi khi cũng có những tiếng ru làm cho nó bớt khổ và nó ngủ được.

Khi mới sinh ra em bé không có khả năng gì hết. Nó có hai tay, hai chân, nhưng hai tay của nó không làm được gì, hai chân của nó cũng không đi được. Nó hoàn toàn bất lực, phải có một người nào khác lo cho nó, cho nên ngay lúc đó nó đã bắt đầu có tình yêu rồi. Ta rất cần một người để chăm sóc cho ta. Tình yêu của anh, tình yêu của chị phát sinh từ giây phút đó.

Nếu bây giờ mình đi lang thang kiếm một người bạn đời thì đó chẳng qua là sự tiếp nối của ước mơ hồi còn bé thơ mà thôi. Nếu bây giờ mình cảm thấy đơn độc khó có thể sống một mình, mình đi tìm một người để sống đời lứa đôi thì việc đó không phải là cái gì mới đâu. Nó là sự tiếp nối của ngày xưa: Một mình, mình không thể sống còn được, mình cần phải có một người chăm sóc cho mình. Người đó ngày xưa là mẹ, bây giờ người đó là em hay là anh. Sự thật là như vậy. Ước muốn của mình bây giờ chẳng qua là sự tiếp nối của ước muốn ngày xưa. Sự sợ hãi, niềm hy vọng của mình bây giờ chẳng qua là sự tiếp nối của sự sợ hãi, sự mong chờ ngày xưa. Mình mong muốn được sống sót, mong muốn có một người lo cho mình tại vì mình bất lực không làm gì được. Dù cho mình lớn lên 20 tuổi, 30 tuổi, mình có thể tự một mình sống được nhưng cái mong muốn kia, cái cảm tưởng một mình mình không thể sống còn, nó vẫn còn. Vì vậy mình phải đi tìm một người, ít nhất là một người, để lo cho mình.

Tất cả những điều đó mình phải quán chiếu. Mình phải thấy sự phát sinh, sự trưởng thành của những tâm hành, trong đó có tâm hành sợ hãi, tâm hành lo lắng, tâm hành giận dữ. Tuy em bé đang còn nhỏ, nó chỉ mới có mấy ngày, mấy tuần thôi nhưng nó học rất mau. Nó biết cách làm thế nào để có một ít quyền lực, bắt người ta phục vụ cho nó. Nó khóc, nó la, nó ré, nó đạp, tất cả đều là chiến thuật của nó. Mình tưởng nụ cười của nó rất thiên thần nhưng đôi khi đó cũng là nụ cười ngoại giao, tại vì khi mẹ thấy nó cười thì mê quá, nó muốn gì mẹ cũng cho hết. Em bé khôn lắm, nó dùng đủ mọi cách để đạt được ước muốn.

Mình đã như vậy từ hồi còn nhỏ nên khi lớn lên mình cứ tiếp tục như vậy, mình lẫy, mình hờn với người kia. Đó chẳng qua là sự tiếp nối của ngày xưa. Mình quán chiếu để thấy tâm hành đó phát sinh như thế nào, trưởng thành như thế nào và chuyển hóa như thế nào? Mình phải thấy được sự hận thù, sự giận dữ của mình đi đôi với tham vọng và hy vọng của mình, hy vọng được sống sót. Muốn sống sót thì phải đi tiêu diệt người kia tại vì người kia có thể là một mối đe dọa cho mình. Hai tâm hành dính với nhau, tham vọng và hận thù, nên trong Kinh đã đưa hai cái đi với nhau (nhuế, tham). Tâm hành thứ ba là tâm hành sợ hãi. Để chuyển hóa bộ ba tâm hành tham vọng, hận thù và sợ hãi mình cũng có bộ ba tâm hành vô tham, từ và bi. Nếu có từ và có bi mình sẽ chuyển hóa được tâm hành hận thù, giận dữ. Mình phải tập như thế nào để chế tác được năng lượng từ và bi tại vì từ và bi là phương thuốc đối trị hận thù. Mình tu tập như thế nào để đem lại từ và bi. Mình biết rất rõ, trong tàng thức của mình có hận thù, có lo lắng, nhưng cũng có hạt giống của từ và bi dù hạt giống đó đang còn rất nhỏ. Nếu biết cách tưới tẩm, nuôi nấng thì hạt giống đó sẽ càng ngày càng lớn. Khi từ bi lớn lên, mình dùng năng lượng đó quán chiếu thì sẽ thay đổi, chuyển hóa được sự hận thù.

Trong kho tàng văn học A Tỳ Đạt Ma mình học được rất nhiều phương pháp thực tập để làm phát sinh ra tâm niệm từ và bi. Khi có năng lượng từ và bi mình chuyển hóa được sự hận thù, sự sợ hãi trong mình rất dễ dàng. Trong mình có một tâm hành gọi là niệm tức chánh niệm, trái tim của sự thực tập tại Làng Mai. Niệm là đem tâm để ý tới một mục tiêu, nhận diện nó. Duy trì niệm cho vững chãi, lâu bền thì mình chế tác được định tức sự tập trung. Có niệm và định rồi thì thế nào mình cũng có một cái thấy, cái thấy ấy gọi là tuệ.

Trong tâm của mình có những đường đi nẻo về. Bây giờ khoa học thần kinh có nói tới nẻo đi, nẻo về của các tế bào thần kinh gọi là neuro-pathway. Có những nẻo đi của thần kinh mà mình đi quen rồi, hễ đụng vào đó thì nó dẫn mình tới chỗ kia rất mau. Ví dụ như khi mở tờ báo ra mình thấy một quảng cáo, quảng cáo đó đánh động tới sự thèm muốn của mình. Tiếp xúc với hình ảnh trong quảng cáo, con đường của thần kinh dẫn mình đi tới sự ham muốn. Khi ham muốn nẩy lên thì con người mình bất an, mình đi tìm cách để thỏa mãn sự ham muốn đó. Mình đã đi ngang qua một neuro-pathway rất mau chóng. Trong quá khứ mình đã đi qua con đường thần kinh đó rồi và mình bị kích thích.

Có một tâm hành gọi là tác ý, tâm của mình chú ý vào cái gì đó thì gọi là tác ý. Khi tác ý về những đối tượng của dục hay của sân thì nó đưa mình đi qua neuro-pathway tới cái sân rất mau. Mình chỉ cần nghe một câu, thấy một cái thì sự hận thù trong mình đùng đùng nổi dậy. Đạo Phật gọi đó là phi như lý tác ý (inappropriated attention). Khi tâm mình để vào những cái có tác dụng lợi lạc, như tiếng chuông chẳng hạn thì gọi là như lý tác ý (appropriated attention). Khi có tiếng chuông mình để ý tới tiếng chuông và duy trì ý thức của mình với tiếng chuông, tiếng chuông giúp mình nhớ phải thở và làm lắng dịu lại cơ thể. Con đường thần kinh đi từ tác ý tới chánh niệm, từ chánh niệm tới định, từ định tới tuệ và từ tuệ tới hạnh phúc và giải thoát.

Có người nghe tiếng chuông nhưng không để ý, tiếng chuông đối với họ không có giá trị gì cả. Họ tới chùa nghe tiếng chuông lia lịa nhưng không thực tập, chỉ để ý tới đi gặp người này, người kia để nói chuyện. Nhưng có người tới chùa, tuy ở chùa đông người như vậy nhưng nghe tiếng chuông thì tự nhiên họ dừng lại, thực tập như lý tác ý, để lòng theo tiếng chuông:
Lắng lòng nghe, lắng lòng nghe
Tiếng chuông huyền diệu đưa về nhất tâm

Tự nhiên thân tâm của họ lắng dịu lại, họ duy trì sự lắng dịu đó. Niệm đưa tới sự lắng dịu, sự tập trung và họ bắt đầu thấy: “Sướng quá! Mình đang ở trong chùa, mình đang được gặp thầy, mình đang có tăng thân. Mình có cơ hội để sống những giây phút hạnh phúc.” Con đường của thần kinh này đi từ tác ý tới niệm, tới định, tới tuệ và tới hạnh phúc, an lạc. Đó là nhờ tác ý đúng gọi là như lý tác ý tiếng Phạn là yoniso-manaskara, còn phi như lý tác ý tiếng Phạn là ayoniso-manaskara, manaskara là tác ý.

Ngược lại, nếu mình để tâm vào một đối tượng quảng cáo, đối tượng quảng cáo đó sẽ đưa mình tới tà niệm làm mình nhớ tới một giây phút hưởng thụ của ngày xưa và nó bắt đầu đốt cháy mình. Tâm mình không nghĩ tới chuyện khác, có bao nhiêu điều hay, điều đẹp xung quanh mình không nghĩ tới, mình chỉ nghĩ tới chuyện làm thế nào để đi kiếm đối tượng đó mà tiêu thụ. Tà niệm và tà định đưa tới nhận thức: Nếu không mua được cái đó, không có cái đó để tiêu thụ thì chắc là mình phải chết thôi. Vì vậy cho dù xa cách mấy, cho dù tốn bao nhiêu mình cũng đi tìm đối tượng đó để tiêu thụ và rồi mình sẽ chết vì cái đó.

Ở Việt Nam ngày xưa có người ghiền thuốc lào, hút nhiều quá bị đau phổi, thầy thuốc bảo anh phải ngưng thuốc nếu không thì bệnh của anh sẽ càng ngày càng nặng. Anh ta nghe lời, đào một cái lỗ chôn điếu cày xuống, lòng dặn lòng từ nay trở đi sẽ không hút nữa. Anh cũng có hạt giống của tuệ giác nhưng vì một mình không có bạn, không có người yểm trợ nên anh thực tập không giỏi. Một buổi tối, anh nhớ thuốc lào quá, phi như lý tác ý nhắc anh: Ngày xưa có lúc mình rít một hơi thuốc lào sao mà khoái quá, sao mà đã quá, thế là đêm anh tới đào ống điếu lên và hút trở lại.

Nhớ ai như nhớ thuốc lào
Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên

Những người nghiện ma túy cũng vậy, họ rất muốn bỏ ma túy nhưng không bỏ được vì họ không có tăng thân, không có đủ tuệ giác.

Người yêu của mình là điếu thuốc lào, mình sống với người đó lên xuống, chìm nổi mà mình cũng không bỏ được. Người kia làm mình lên xuống, khổ đau, hệ lụy quá nhiều mà mình không bỏ được. Đó là do thiếu tuệ giác, thiếu tăng thân. Phương pháp của đạo Bụt là phải khám phá ra những con đường tâm và làm cho con đường đó trở thành dễ đi. Người chưa tu chưa có con đường của thần kinh rõ ràng, tu được một hai ngày thì họ bắt đầu thấy rõ con đường mòn, hễ có như lý tác ý thế thế nào cũng có chánh niệm, từ chánh niệm đi sang chánh định, tới tuệ, tới hạnh phúc rồi đi tới từ và bi. Khi có từ và bi thì không còn sợ hãi, hận thù, tham vọng và lúc đó mình có hạnh phúc.

Ở xóm Hạ mình có một con đường, trong ngày quán niệm, tăng thân thường hay ôm bình bát đi khất thực từ nhà ăn tới thiền đường. Đi khỏi thiền đường Cam Lộ có một con đường tắt bên phía tay phải. Con đường đó ngày xưa không có, nhưng vì có nhiều người gấp gáp nên đã đi tắt cho nhanh. Bây giờ lâu ngày nó đã trở thành một con đường khá lớn. Ngày hôm qua tôi cũng đã đi qua con đường đó để ra thăm cành mai các sư cô cắm trong thiền đường bây giờ đã nở hoa rất đẹp.

Trong óc của chúng ta có những neuro-pathway chưa khai phá, nếu là người thực tập giỏi mình bắt đầu khai phá những con đường của tâm ý. Trong Kinh chỉ rất rõ: Mình đã có 52 tâm hành, trong đó tác ý là môt tâm hành, niệm là một tâm hành, định, tuệ, từ, bi đều là những tâm hành. Nếu biết ngồi quán chiếu thì mình đi từ tâm hành tác ý sang tâm hành chánh niệm, chánh niệm sang chánh định, chánh định sang tuệ và tuệ sang từ bi. Chế tác được từ bi mình sẽ làm nhỏ đi, làm yếu đi hận thù trong lòng mình. Mỗi ngày mình làm như vậy thì nẻo đi kia càng ngày càng dễ và khi mình muốn đi thì đi được rất mau. Muốn có từ bi mình chỉ cần nhấn nút là từ bi tới liền lập tức, nó đi ngang qua niệm-định-tuệ rất mau mà niệm-định-tuệ là sự tập luyện của mình.

Mình biết rất rõ, đi theo con đường cũ, con đường phi như lý tác ý, nó sẽ dẫn mình tới tà niệm, mình nghĩ nhớ tới chuyện không nên nghĩ nhớ. Mình nhớ nghĩ tới nó như nhớ điếu thuốc lào, không thể quên được, mình tìm tới chỗ chôn mà đào nó lên thôi. Mình đào lên hút rồi có sự say sưa, dằn vặt trở lại. Mỗi người chúng ta đều có tập khí, không ghiền thuốc lào thì cũng ghiền chuyện khác, mình phải biết mình đang ghiền cái gì? Mỗi khi có tà tác ý, tà niệm sẽ dẫn mình đi tới chỗ đó, chỗ mình đã tới nhiều lần rồi mà mỗi lần tới đó thì mình khổ. Vậy mà cứ ngựa theo lối cũ, mình cứ đi hoài để tiếp tục khổ từ năm này sang năm khác. Mình phải cương quyết tìm ra con đường mới, mình phải tạo ra những lối đi mới. Trong Kinh dạy rất rõ: Bắt đầu bằng như lý tác ý, mình phải tổ chức như thế nào, hễ để ý tới cái nào thì cái đó phải đưa tới niệm, tới định, tới tuệ, tới từ, tới bi. Như thế mình sẽ khỏe, sẽ giải thoát, mình sẽ không còn bị vướng mắc vào những đối tượng của sợ hãi, của hận thù, thèm khát.

Xả não giải là làm thế nào để buông bỏ, để cởi trói được những phiền não như hận thù, tham vọng và sợ hãi. Biết cách rồi thì từ từ mình thấy được con đường đi sang bên kia, con đường đó mau chứ không lâu dài đâu. Biết được phương pháp như lý tác ý mình có thể tiếp xúc với chánh niệm, chánh niệm đưa tới chánh định, chánh định đưa tới tuệ giác và tự nhiên trái tim của mình mở ra. Có từ, có bi mình thấy khoẻ, hận thù không làm gì mình được nữa, tham vọng không làm gì mình được nữa.

Lời Kinh này rất hay, rất gọn. Chúng ta rất có phước được học những Kinh như vậy. Trong một khung cảnh nhiều hận thù, mình nghe và thấy những cái tưới tẩm hạt giống hận thù trong mình. Mình sẽ đi theo đám đông và hành động trên cơ bản hận thù đó. Mình phải quán chiếu để thấy được rằng, không những mình khổ mà người kia cũng khổ, không những mình là nạn nhân của bạo động mà những người được gửi qua để giết, để đàn áp mình cũng là nạn nhân. Quán chiếu như vậy thì hận thù có thể được chuyển hóa. Họ cũng là nạn nhân của sự sợ hãi, của hận thù và tham vọng. Ngày xưa trong chiến tranh Việt Nam, tôi có viết một bài để dặn dò các đệ tử trước khi rời đất nước để đi kêu gọi vận động chấm dứt chiến tranh vào năm 1966.

"Xin hứa với tôi hôm nay
Trên đầu chúng ta có mặt trời
Và buổi trưa đứng bóng
Rằng không bao giờ em thù hận con người
Dù con người
Có đổ chụp trên đầu em
Cả ngọn núi hận thù
Tàn bạo
Dù con người dẫm lên mạng sống em
Như là dẫm lên giun dế,
Dù con người móc mật moi gan em
Đày ải em vào hang sâu tủi nhục,
Em vẫn phải nhớ lời tôi căn dặn:
Kẻ thù chúng ta không phải con người.
Xứng đáng chỉ có lòng xót thương
Vì tôi xin em đừng đòi điều kiện
Bởi không bao giờ oán hờn lên tiếng
Đối đáp được
Sự tàn bạo con người.
Có thể ngày mai
Trước khuôn mặt bạo tàn
Một mình em đối diện.
Hãy rót cái nhìn dịu hiền
Từ đôi mắt
Hãy can đảm
Dù không ai hay biết
Và nụ cười em
Hãy để nở
Trong cô đơn
Trong đau thương thống thiết
Những người yêu em
Dù lênh đênh qua ngàn trùng sinh diệt
Vẫn sẽ nhìn thấy em.
Tôi sẽ đi một mình
Đầu tôi cúi xuống
Tình yêu thương
Bỗng trở nên bất diệt
Đường xa và gập gềnh muôn dặm
Nhưng hai vầng nhật nguyệt
Sẽ vẫn còn để soi bước cho tôi"

Tôi rời đất nước vào ngày 11 tháng 5 năm 1966 và trước khi đi, tôi để lại bài thơ này. Một trong sáu anh chị Tiếp Hiện được thọ giới lần đầu tiên tại chùa Pháp Vân, chị Nhất Chi Mai, đã tự thiêu năm 1967 để kêu gọi hòa bình. Trước khi tự thiêu chị đã chép lại bài thơ này gửi cho ba mẹ và cho chủ tịch nước miền Bắc và miền Nam.

(Đây là bài pháp thoại Sư Ông giảng vào ngày 11.2.2010 tại chùa Pháp Vân, Xóm Thượng, Làng Mai)

Phiên tả: Chân Giác Lưu

(langmai.org)

Đạp lên lớp lá vàng dày cộm dưới chân, lắng nghe âm nhạc du dương phát ra từ chiếc máy điện thoại di động, dõi mắt nhìn ra dãy núi trùng điệp mờ sương ở nơi xa, bỗng cảm thấy lòng mình trở nên trống rỗng. Hoa tự rơi, nước tự chảy, nhìn những chiếc lá lìa cành khiến tôi càng thấm thía hơn sự ngắn ngủi giả tạm của kiếp người.

Mùa xuân là mùa xán lạn, vào mùa này cây lá đâm chồi nảy lộc, tuy lúc ấy mạng sống vẫn còn yếu ớt nhưng rất kiên cường. Bằng sức mạnh của tự thân ngày ngày nuôi lớn những chiếc lá non xanh và những cành tơ căng đầy nhựa sống.

Mùa hè là mùa oanh liệt, cây cối dùng thân cành cao to cùng vô vàng những chiếc lá kết thành bóng râm dịu mát. Tuy lúc con người đang hưởng thụ sự dịu mát đó không hề nhớ đến sự cống hiến của lá cây, nhưng chúng vẫn trước sau như một mở rộng lòng ngực ôm lấy con người, mang đến cho con người một nơi chốn tâm linh tươi mát trong lành.

Mùa thu là mùa thu hoạch, lá cây lặng lẽ ngắm nhìn con người vui mừng hớn hở, tuy phải chịu sự thương tổn nhưng chúng không hề biểu lộ ra bên ngoài dù là một tí ti, chúng hạnh phúc đu đưa thân mình chúc phúc cho con người.

Mùa đông là mùa điêu tàn lạnh giá, cây cối bắt đầu rũ sạch những lớp trần cấu trên thân, đồng thời cũng rũ trụi cả những chiếc lá trên cành, nhưng những chiếc lá kia không bao giờ có một lời oán trách. Tuy gió rất lạnh, mưa rất rét, nhưng chúng vẫn rất tự tại mang theo tâm tri ân từ trên cây nhẹ nhàng lượn vòng đáp xuống đất. Chúng hiểu rất rõ cái đẹp của sinh mệnh vừa là tĩnh nhưng cũng vừa là động, chúng biết mùa đông đã đến thì mùa xuân ắt hẳn không còn xa, ngày mai vạn vật sẽ tự nhiên trở nên tươi đẹp.

Điểm qua bốn mùa của lá cây để cảm nhận rõ hơn bốn giai đoạn của kiếp sống con người. Kỳ thực sinh mệnh của con người cũng giống như những chiếc lá trên cành, hồn nhiên tuổi ấu thơ, sướng vui thời tuổi trẻ, buồn lo độ trung niên, hạnh phúc buổi xế chiều. Trong suốt dòng chảy của sinh mệnh khiến chúng ta nhiều lần phải chịu đựng những gian nan trắc trở cũng như tận hưởng những giây phút xán lạn huy hoàng.

Thời thơ ấu là một giai đoạn hồn nhiên như tờ giấy trắng, không buồn không lo, khi chúng ta cảm nhận niềm vui, cũng là lúc chúng ta có cả một khoãng trời tuổi thơ bao la bát ngát.

Tuổi trưởng thành là một giai đoạn sung mãn giống như hoa nở mùa xuân, khi chúng ta lặng lẽ tận hưởng những phút giây đẹp nhất của đời người càng làm cho chúng ta có thêm lòng tự tin vào chính bản thân mình.

Trung niên là độ tuổi thu hoạch, biết yêu quý bản thân, biết trân trọng những người chung quanh, có một cách sống cũng như lối hành xử rất kiện toàn, đồng thời nắm chắc trong tay cả một sự nghiệp huy hoàng.

Tuổi xế chiều tuy như hoa sắp tàn, nhưng ánh hoàng hôn của mùa này càng xinh đẹp bội phần, vì lúc này chúng ta có cả một trời hạnh phúc của riêng mình. Một khoãng trời xanh cũng có thể khiến cho chúng ta tận hưởng trọn vẹn tất cả vẻ đẹp của dòng sinh mệnh buổi về chiều.

Sống cốt ở sự cảm nhận, ở sự cảm thông, ở sự cống hiến, sinh mệnh tựa như bốn mùa, bốn mùa chẳng khác nào sinh mệnh.

Bốn mùa luôn có tính ngắn ngủi tạm thời, sinh mệnh cũng thế, bốn mùa mang đến cho chúng ta một sự thật chắc chắn về sinh mệnh và chúng ta cũng mang đến cho bốn mùa một sự cảm ngộ về sinh mệnh.

Xuân đi, Hạ đến; Hạ đi, Thu đến; Thu đi, Đông đến. Bốn mùa cứ như thế mà tuần hoàn, lá rụng, sinh mệnh vẫn như nhiên; sinh mệnh tuy ngắn ngủi nhưng cũng là vĩnh hằng.

Kiếp người tựa như bốn mùa, bốn mùa chẳng khác kiếp người, chúng ta hãy lắng lòng an tịnh cùng nhau cảm nhận về bốn mùa của sinh mệnh nhé!

Huệ Trang (lược dịch)

(tuvienhuequang.com)

DHARAMSALA, India --  Lãnh tụ tâm linh của Tây Tạng, Đức Đạt Lai Lạt Ma tin rằng sự tái sinh tới đây của ngài sẽ xãy ra trong “một xứ tự do”,  Nếu biến cố Tây Tạng kéo dài mà không có một giải pháp hữu nghị chân thành.

“Nếu tôi qua đời như một người tị nạn và tình trạng Tây Tạng tiếp tục như thế này, thế thì một cách hợp lý (logically), sự tái sinh của tôi sẽ xãy ra trong một quốc gia tự do, bởi vì mục tiêu chính của  việc tái sinh là để tiếp tục những việc làm đã được bắt đầu trong kiếp trước của tôi.

“Và, có một cống hiến nào đấy, một sự hoàn thành với công việc đã bắt đầu trong kiếp trước của tôi.  Thế thì, đấy là một sự tái sinh chân thật,” [i]  ngài nói với Bernama trong một cuộc phỏng vấn mới đây tại trụ sở lưu vong của ngài ở Dharamsala thuộc miền Bắc Ấn Độ.

Ngài nói, nếu có những chướng ngại được tạo ra để chống lại những nhiệm vụ của Đạt Lai Lạt Ma trong tiền kiếp, thế thì “hiện thực không phải là sự tái sinh.” [ii]

Vị tu sĩ lão thành, bảy mươi lăm tuổi, tên là Tenzin Gyatso, bây giờ là Đức Đạt Lai Lạt Ma, được công nhận là người tái sinh của lãnh tụ tâm linh thứ mười ba của Tây Tạng, Thubten Gyatso.

Khôi nguyên hòa bình nói, mặc dù có những dị biệt không thể vượt qua được, áp lực chính trị mạnh mẽ từ chính quyền Bắc Kinh đối với việc tự do cho Tây Tạng, ngài sẽ tiếp tục cuộc vận động của ngài cho hàng nghìn người Tây Tạng bị đẩy khỏi quê hương của họ hơn năm thập niên qua.

Khi được hỏi có thể có một nữ nhân lãnh đạo trong hệ thống nam  giới ưu thế của Phật giáo Tây Tạng trong tương lai không, ngài nói rằng nữ nhân luôn luôn được giữ một sự quý trọng cao trong Đạo Phật, không cần phải thành kiến điều này.

“Nữ Đạt Lai Lạt Ma là có thể có bởi vì trong truyền thống Tây Tạng, trong những nữ nhân cao thượng, tái sinh trong ấy, tôi nghĩ là có truyền thống Dorjee Phagmo 700-800 năm cho sự tái sinh của nữ nhân…vì thế, không có ngụ ý tôn giáo nào cho rằng lãnh đạo tôn giáo phải là nam giới.

“Nếu những hoàn cảnh là sự tái sinh nữ nhân như thế có ảnh hưởng hơn đến mọi người, thế thì, một cách hợp lý điều ấy nên là nữ nhân,” ngài nói thế.

Nghi vấn về việc, có thể một ngày nào đấy ngài sẽ thể hiện hình thức tái sinh như một nữ nhân hay không, ngài trả lời: “Tôi không biết điều đó về phần tôi.”

Người Tây Tạng lưu vong đang vận động cho một sự tự trị chân thật đúng nghĩa đối với Bắc Kinh, với việc Đức Đạt Lai Lạt Ma đẩy mạnh “sự tiếp cận trung đạo” – một đề án ôn hòa cho một cùng tồn tại hòa bình với Trung Hoa – vì thế, ngôn ngữ cổ truyền, văn hóa và Phật giáo Tây Tạng được duy trì toàn vẹn.

[i]  Nếu có một sự tiếp tục công việc của tiền thân, thế thì đấy là sự tái sinh thật sự.

[ii]  Nếu người tái sinh không thể tiếp tục những việc đã được thực hiện trong tiến kiếp thì đấy là sự tái sinh giả mạo.

By P. Vijian, Bernama, July 20, 2010

Tuệ Uyển chuyển ngữ - 22/07/2010

http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=70,9357,0,0,1,0

Sự hiện hữu trên cõi đời này, dù là của bậc vua chúa hay quan dân, của một thiên tài xuất chúng hay kẻ cùng đinh hạ tiện đều bắt đầu từ một khởi điểm giống nhau, tức đều bắt đầu từ một chữ “Mẹ”. Mẹ là một kỳ quan của tạo hóa, là bản tình ca không biên giới về đức nhẫn nhục hy sinh. Tình thương yêu của mẹ chan hòa, trải rộng mà không một bút mực nào có thể tả xiết. Thế mà vẫn có những kẻ trên đời này hoặc vô tình, hoặc cố ý đã thản nhiên bước qua không giám nhìn, không thưởng thức và không cảm nhận được sự ngọt ngào như trái chín cây ấy, đợi khi trái chín sắp lìa cành mới giậc mình tiếc nuối. Nhận ra điều vô tình ấy nên một nhà thơ đã nhẹ nhàng nhắc nhở chúng ta:

“Ai còn mẹ xin đừng làm mẹ khóc,

Đừng để buồn lên mắt mẹ nghe không.”

Để khi đọc lên, âm hưởng của nó như kéo theo một nỗi khắc khoải, len nhẹ vào tim.

Như người ta thường nói: “Con mắt là cửa sổ của tâm hồn”, và đúng sự thật như thế. Vào một ngày đẹp trời nào đó, bạn hãy đến ngồi bên mẹ và hãy nhìn thật sâu vào đôi mắt của Người. Đôi mắt ấy giờ đây tuy đã mờ đục nhưng vẫn ánh lên nét hiền hòa trìu mến làm sao, nhất là mỗi khi Người nheo mắt cười khi thấy con chăm ngoan. Cũng đôi mắt ấy, đã từng có một thời mẹ mở tròn một cách vô tư và trong xanh như bầu trời cao để nhìn vào cuộc sống, nhưng giờ sao lại mờ đục thế kia? Vì con. Vâng, chỉ vì con.

Chỉ có mẹ mới là người đầu tiên đoán biết được tâm ý của con ngay khi con chưa đủ khả năng diễn đạt ra bằng ngôn ngữ. Khi con khát, mẹ liền cho bú. Con đói, mẹ cho ăn và khi con buồn ngủ thì mẹ lại cất tiếng ru ầu… ơ… Lời ru nghe sao mà ngọt ngào như dòng sữa mẹ vậy. Đó là một giai điệu đậm đà hương vị nhân ái, thánh thiện, hồn nhiên đằm thắm. Thật đúng như một nhà thơ Tây Phương đã ví von:

“Nếu lòng con là một khoảng trời xanh

Thì ngôi sao sáng nhất chính là tình yêu của mẹ”

Thế rồi mẹ ngày một mỏi mòn dần theo sự lớn khôn của con, và đây là lần thứ bao nhiêu đôi mắt mẹ đã hướng về chốn xa trông đợi bóng con về? Là

“Dầu cho có đi khắp quả đất tròn

Thì người trông con cũng không ai ngoài mẹ”.

Đôi mắt ấy đã chứng kiến biết bao cuộc thăng trầm đen bạc của thế gian giờ đã quá mỏi mệt, nếu là người có lương tâm thì đừng một ai trong chúng ta làm cho đôi mắt ấy phải thêm phần hoen lệ. Không phải chỉ riêng con người, mà ngay cả những loài vật lớn như con voi con hổ, nhỏ như con chim con kiến còn nghĩ tưởng đến cốt nhục tình thâm. Nếu một con vật cái bị bắt mất con thì nó sẽ cất lên những tiếng kêu bi thống xé lòng, còn con vật con đôi lúc vì nhớ mẹ mà bỏ ăn cho đến chết. Loài vật vô trí mà sống còn có tình như thế, huống chi là con người, chúng ta lại nỡ đánh mất sao?!

Có hiếu với cha mẹ không có nghĩa cần phải có mâm cao cổ đầy, sơn hào hải vị dâng lên mà hãy dâng lên Người tấm lòng kình yêu, trân trọng. Tức chúng ta hãy sống sao để trong không hổ với lương tâm, ngoài không thẹn với đất trời, sống sao để cho mắt mẹ già không phải một lần ngấn lệ vì tủi hổ về con. Chỉ một việc làm tốt nho nhỏ của ta cũng đủ làm cho mắt mẹ rạng ngời lên một chút, chỉ một sự chăm sóc ân cần phát xuất từ lòng hiếu thảo của ta cũng đủ giúp những vết chân chim trên gương mặt mẹ như bớt hằn sâu hơn. Nếu không làm được như Lão Lai, ngoài 70 tuổi mà vẫn bôi mặt làm hề để cho cha mẹ vui thì ít ra chúng ta cũng đừng nên làm những việc không tốt khiến cho cha mẹ đau lòng. Đừng vì những tham vọng cá nhân, những suy nghĩ hẹp hòi ích kỷ và cũng đừng nên mãi vùi đầu trong lợi danh mà thờ ơ thiếu sót bổn phận của một người con, và đừng bao giờ để đến lúc mất cha mẹ rồi mới ngồi đó mà hối hận, mà nuối tiếc, mà hoài vọng, mà ước mơ…

Nếu đứng trên phương diện đức tin tôn giáo thì mẹ được khoát lên mình hình tượng cao siêu hơn, như đối với Phật giáo có Mẹ Quán Âm, với Thiên Chúa giáo có Mẹ Maria, đây là nơi mà các tín đồ tin tưởng hằng được che chở mỗi khi quỳ dưới chân các Ngài thành tâm nguyện cầu. Chúng ta luôn một đời dong ruỗi mưu cầu hạnh phúc vì nghĩ nó là một cái gì đó rất trừu tượng, cao vời khó nắm bắt, nhưng thật ra, như Đức Phật dạy :

“Được cung phụng cha mẹ

Yêu thương gia đình mình

Được hành nghề thích hợp

Là hạnh phúc lớn nhất.”

Do không bao giờ bằng lòng với thực tại nên hạnh phúc ở thế gian luôn nằm ngoài tầm tay con người. Vì tuy nó vô cùng giản dị đơn sơ nhưng chỉ khi nào mất đi người ta mới cảm nhận được nó.

Sau cùng, với tâm trạng bồi hồi, khắc khoải của một kẻ luôn cảm thấy có lỗi với đấng sinh thành, nhân ngày lễ Vu-lan, tôi xin mượn lại hai câu thơ trên để nhắc nhở các anh, các chị và các em:

“Ai còn mẹ xin đừng làm mẹ khóc

Đừng để buồn lên mắt mẹ nghe không”

Có chăng thì hãy để những giọt nước mắt ấy rơi xuống vì lòng sung sướng, vì niềm hãnh diện khi có được một đứa con “Thành nhân chi mĩ”!

Thích nữ Huệ Trang (Lớp Hán Nôm Huệ Quang)

Trích: Tập san Suối Nguồn 13

Chùa Một Cột

Trong tiến trình phát triển của loài người, Ấn Độ được biết đến không chỉ là một trong những chiếc nôi của văn minh nhân loại, mà đó còn là nơi xuất của phật giáo, là tư tưởng, triết lý về thế giới quan, nhân sinh quan trong thế giới cổ đại Ấn Độ. Tư tưởng, triết lý ra đời từ mấy nghìn năm trước đó đến nay vẫn còn có ảnh hưởng sâu rộng ở các dân tộc Á Đông, trong đó có Việt Nam.

Phật giáo là một trào lưu triết học tôn giáo xuất hiện vào khoảng cuối thế kỷ VI trước công nguyên, ở miền Bắc Ấn Độ, phía Nam dãy Himalaya, vùng biên giới giữa Ấn Độ và Nêpan bây giờ. Phật giáo được ra đời trong làn sóng phản đối sự ngự trị của đạo Bàlamôn và chế độ phân biệt đẳng cấp xã hội khắc nghiệt, có thể nói rằng, ngay từ lúc mới ra đời, đạo Phật với triết lý đạo đức nhân sinh sâu sắc đã trở thành một trong những ngọn cờ trong phong trào đòi tự do tư tưởng và bình đẳng xã hội Ấn Độ đương thời.

Quá trình du nhập Phật giáo vào Việt Nam được chia làm 3 thời kỳ chính: Thời kỳ từ đầu công nguyên; Thời kỳ độc lập tự chủ (938) qua các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần đến triều nguyễn; Thời kỳ Pháp thuộc và sau 1954.

Ở thời kỳ đầu công nguyên: Phật giáo được xác định là du nhập vào nước ta thế kỷ II-SCN bằng đường biển và đường bộ từ Ấn Độ và Trung Quốc tại Giao Chỉ và Chăm Pa; Trước nhà Đường xuất hiện dòng thiền đầu tiên là Tì-Ni-Đa-Lưu-Chi (do ngài Tì-Ni-Đa-Lưu-Chi người Ấn Độ sáng lập) ở nhà nước Vạn Xuân của Lý Nam Đế, với tư tưởng thiền là “Tức tâm tức phật”; Thời nhà Đường xuất hiện dòng thiền thứ hai là Vô Ngôn Thông (do ngài Vô Ngôn Thông người Trung Quốc sáng lập), Với tư tưởng “Tức tâm tức phật” và có bổ sung phần y báo đức Phật trong tâm. Điểm nổi bật của dòng thiền này là sự xuất hiện hình thức Cư sĩ-Thiền sư.

Ở thời kỳ độc lập tự chủ, trải qua các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần đến triều Nguyễn: Nhà Đinh và Tiền Lê đã đưa Phật giáo lên thành quốc giáo với chức tăng thống và thiền sư có vai trò cố vấn cho các nhà vua; Thời nhà Lý, Phật giáo phát triển cực thịnh, là quốc đạo và xuất hiện dòng thiền thứ ba là Thảo Đường (do ngài Thảo Đường người Trung Quốc sáng lập). Điểm nổi bật của dòng thiền này là vai trò của giới cư sĩ được khẳng định một cách chính thức. Giai đoạn này có sự hiện diện của cả 3 dòng thiền và Phật giáo có xu hướng nhập thế mạnh mẽ; Nhà Trần là triều đại của Phật giáo với vai trò nổi bật của Trần Nhân Tông-Người sáng lập ra dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử. Tư tưởng của dòng thiền này là phát triển đỉnh cao quan niêm “Tức tâm tức phật”; Thời Hậu Lê Phật giáo chính thức bước vào thời kỳ suy thoái với nhiều nguyên nhân, trong đó nổi bật là do Hồ Quý Ly ra sức phát triển Nho giáo vào cuối thế kỷ XIV và nhà Minh xâm lược Đại Việt vào đầu thế kỷ XV; Sau khi Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê thì nước ta chia cắt thành xứ đàng trong (vua Lê-chúa Trịnh) và đàng ngoài (chúa Nguyễn). Xứ đàng trong Phật giáo phát triển mạnh trên cơ sở một nền học lý mới nhờ vai trò của chúa Nguyễn Phúc Chu (được ví là Trần Nhân Tông thứ hai trong lịch sử Phật giáo), nền học lý mới đó là dòng Tào Động, dòng Lâm Tế. Xứ đàng ngoài ảnh hưởng mạnh mẽ dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử. Khi Gia Long lên ngôi vào đầu thế kỷ XVIII, xã hội Việt Nam lâm vào cuộc khủng hoảng tư tưởng trầm trọng, đất nước rơi vào họa ngoại xâm, phật tử và nhân dân tự đứng dậy khởi nghĩa.

Ở thời kỳ Pháp thuộc và sau năm 1954: Thời Pháp thuộc, Thiên Chúa giáo được hậu thuẫn và Phật giáo bị khủng bố, đàn áp gắt gao vì thế Phật giáo giai đoạn này có xu hướng nhập thế và chấn hưng mạnh mẽ; Sau 1954, trên cả hai miền Nam Bắc, Phật giáo đều chưa có cơ hội để phát triển, nhưng sau 1975 nhờ chính sách tự do tôn giáo của Đảng và nhà nước, Phật giáo có điều kiện phát triển mạnh mẽ và dần lấy lại vị thế của mình.

Có thể nói rằng, trong hơn 20 thế kỷ qua, Phật giáo đã có một vai trò, vị trí quan trọng nhất định trong lịch sử dân tộc, nhất là Phật giáo Lý – Trần đã thể hiện trí tuệ và từ bi sâu sắc bằng sự nhập thế sinh động và đa dạng qua tư tưởng, lời nói, hành động gắn bó với cuộc sống an vui hạnh phúc của dân tộc. Cả hai triều đại Lý–Trần, Phật giáo đã trở thành quốc giáo. Thâm nhập giáo lý nhà Phật qua chính sách an dân trị nước nên các vua Lý – Trần đã chinh phục trái tim, khối óc con người bằng đức trị thay pháp trị. Đạo đức vô ngã đã tạo cho con người một cuộc sống hòa hợp, giản dị nhưng tạo lực tác động mạnh mẽ vô cùng. Vì thế cả hai triều đại Lý – Trần đều tồn tại khá lâu. Triều Lý hơn 200 năm (1010 – 1225) và Triều Trần gần 200 năm (1226 – 1400). Có thể nói đây là thời đại cực thịnh của Phật giáo Việt Nam mà cũng là thời đại đất nước hùng mạnh nhất trong trang sử nước nhà. Các vua thời đại Lý – Trần được thừa hưởng những thành qủa tốt đẹp của thế hệ trước, đồng thời biết phát huy những tinh hoa gạn lọc được từ bên ngoài biến thể sao cho phù hợp với quốc dân thủy thổ mà không đánh mất bản sắc dân tộc.  

Nhà Lý mở đầu là Lý Công Uẩn vào năm 1010 và kéo dài cho đến năm 1225, kết thúc ở đời thứ chín là Lý Chiêu Hoàng. Triều đại nhà Lý tồn tại khoảng 215 năm, với khoảng thời gian ấy đã tạo ra được bề dày lịch sử của một quốc gia phong kiến độc lập có chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Các triều đại Ngô, Đinh, tiền Lê do phải tiến hành những công việc như: bảo vệ đất nước, củng cố quốc gia sau thời gian Bắc thuộc hàng ngàn năm nên chưa có điều kiện để quan tâm phát triển văn hóa, tư tưởng… Đến nhà Lý đã từng bước chủ động, tích cực xây dựng và phát triển diện mạo văn hóa, tư tưởng với một quốc gia phong kiến độc lập.

Nếu như Nho giáo là công cụ của đội quân xâm lược nên không nhận được cảm tình của dân tộc ta thì Phật giáo lại khác hơn, Phật giáo được dân tộc ta tiếp nhận một cách hòa bình, tự giác trên tinh thần thân thiện, cởi mở, vì vậy Phật giáo sớm ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống xã hội và cả lĩnh vực chính trị từ thời Ngô, Đinh, tiền Lê, Lý, Trần… Những vấn đề về quản lý xã hội, những phạm trù đạo đức của xã hội, của cá nhân nhằm duy trì trật tự xã hội của Nho giáo đã đáp ứng nhu cầu ổn định xã hội của triều đình phong kiến. Tuy nhiên, trong đời sống xã hội, nhu cầu về sự kiến giải vấn đề sống-chết, may-rủi, họa-phúc, vấn đề tâm linh của con người… thì Nho giáo không thể đáp ứng được. Cho nên với nội dung tư tưởng của mình Phật giáo đã đáp ứng được nhu cầu đó. Trước khi Nho giáo chưa được nhà Lý chủ động sử dụng thì Phật giáo đã có ưu thế trong xã hội. Nhà chùa với nước phong kiến có quan hệ khá mật thiết, nhà chùa cung cấp cho nhà vua những trí thức Phật giáo để phục vụ chính trị, đặc biệt là trong công việc bang giao với nước khác. Các nhà sư đều được nhà vua trọng dụng, hỏi ý kiến trong việc kiến thiết, xây dựng, củng cố, phát triển đất nước, thậm chí kể cả công việc đánh giặc để bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ quốc gia dân tộc.

Từ thế kỷ XI cho đến khoảng hết thời nhà Lý, Phật giáo ảnh hưởng khá sâu sắc trong đời sống xã hội nước ta, trước hết là người lập nên nhà Lý là vua Lý Công Uẩn có lý lịch xuất thân từ nhà chùa và các nhà sư là những người hậu thuẫn cho sự lên ngôi của Hoàng đế Lý Công Uẩn. Sau đó là hàng loạt các nhà vua đi tu như Lý Thánh Tông là đời thứ nhất của phái Thảo Đường, Lý Anh Tông là đời thứ ba của phái Thảo Đường, Lý Cao Tông là đời thứ năm của phái Thảo Đường, Lý Huệ Tông. Nhìn chung, tư tưởng Phật giáo thời kỳ này ảnh hưởng rất lớn không chỉ trong đời sống tinh thần của xã hội mà đến cả tình hình chính trị của dân tộc. Tư tưởng Phật giáo thời kỳ này chủ yếu là các dòng Thiền tông như dòng Tỳ Ni Đa Lưu Chi, dòng Vô Ngôn Thông, dòng Thảo Điền. Nhìn chung tư tưởng Phật giáo vào Việt Nam mang xu hướng nhập thế, các nhà vua đi tu nhưng vẫn luôn hướng về những vấn đề hưng vong, thịnh suy của dân tộc. Các nhà vua đi tu, một mặt tìm sự giải thoát tinh thần, mặt khác lại quan tâm đến nhân tình thế thái, mong sự giải thoát cho nhân dân khỏi sự khổ ở đời.

Tư tưởng Phật giáo thời Lý mặc dù vẫn tôn trọng những tư tưởng Phật giáo nguyên thủy của Ấn Độ, nhưng không tách biệt đời với đạo như Phật giáo Ấn Độ, mà ngược lại gắn đạo với đời. Trong tư tưởng Phật giáo ở giai đoạn này, quan niệm sự khổ không nặng nề, bi quan, yếm thế như Phật giáo nguyên thủy. Người ta có thể tìm thấy chuyện trai gái lên chùa mượn chiếu, mượn ấm trà để tình tự với nhau như lẽ sống thường tình. Cũng trong thời kỳ này, cùng với nền giáo dục Nho học, nhà chùa cũng trở thành nhà trường, nhà sư cũng chính là nhà giáo dục, trong môi trường ấy đã tạo ra những trí thức Phật giáo và chính họ là những nhà truyền bá tư tưởng đạo Phật trong nhân dân, cung cấp những hiểu biết về đời sống tâm linh, tinh thần ở các khía cạnh Nho giáo chưa đề cập đến. Có thể nói rằng, Phật giáo Việt Nam giai đoạn thời Lý đã đóng một vai trò khá quan trọng trong nền giáo dục thời Lý và góp phần đào tạo ra những nhà lãnh đạo song toàn, điều này chứng tỏ nền giáo dục Việt Nam và Phật giáo Việt Nam giai đoạn thời Lý đã thể hiện chức năng đào tạo hiệu quả, sản sinh ra những nhà trí thức có khả năng gánh vác không chỉ việc đạo mà còn cả việc nước, việc dân như: Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lý Thái Tổ… và xét trên bình diện xã hội, Phật giáo còn giáo dục con người trước sau như một, trung thành với nước, với dân. Đến thời Lý, nền văn hóa nước ta đã có bề dày hơn 3000 năm, trong đó, sự xuất hiện của Phật giáo là khoảng 100 năm. Nền văn hóa thời Lý tuy vẫn chịu ảnh hưởng của ngàn năm Bắc thuộc nhưng cũng đã dần khẳng định tính tự tôn của nước Đại Việt mà sự đóng góp của Phật giáo là rất rõ nét, thể hiện qua những giá trị vật thể và phi vật thể, chính điều đó đã làm phong phú thêm cho nền văn hóa dân tộc.

Phật giáo thời Lý đã để lại những công trình văn hóa tín ngưỡng có giá trị cho dân tộc, điển hình là bốn công trình lớn là “An Nam tứ đại khí” (bốn nguyên khí trấn giữ nền độc lập của nước Nam). Trong đó: Một là: Tháp Báo Thiên, “bảo tháp Đại thắng Tự Thiên cao vài chục trượng” [1, 272] được xây dựng vào năm 1057 ở chùa Sùng Khánh. Tháp này cao mười hai tầng, mỗi viên gạch đều khắc niên hiệu Long Thụy Thái Bình. Nhưng đến thời Hồ, ngọn tháp này đã đổ. Đến năm 1427, Lê Lợi làm cái đồn canh gác trên tháp để quan sát giặc. Đến thời “quân xâm lược Pháp chiếm đóng Hà Nội đã bị cha cố đạo Puginier làm đơn cưỡng chiếm, lấy đất làm ngôi nhà thờ lớn Hà Nội tồn tại cho đến ngày nay. Dù thế, chùa tháp Báo Thiên từng một thời là biểu tượng của sức mạnh Đại Việt” [3, 36]. Hai là: Tượng Quỳnh Lâm được đúc bằng đồng ở chùa Quỳnh Lâm, Ba là: Chùa Phổ Minh ở Nam Định, Bốn là: Chuông Quy Điền (nghĩa là chuông không kêu, nên đặt xuống ruộng), đúc năm 1080 ở chùa Diên Hựu (chùa Một Cột) [1, 280]. Ngoài bốn công trình trên, nhà Lý còn để lại những di tích mà hiện nay vẫn còn như Quán Trấn Vũ (1102) [1, 284], đền Hai Bà… và nhiều cung điện ở Thăng Long, những nơi này không những là địa điểm sinh hoạt văn hóa, giáo dục của mọi tầng lớp nhân dân mà còn thể hiện giá trị về mặt kiến trúc, mang triết lý sâu sắc mà bình dị thể hiện được tính dân tộc của Phật giáo. Bản sắc văn hóa là nguồn gốc, là sức mạnh tinh thần vô hình tác động rất mạnh cho mọi sự phát triển, đó cũng là nét đặc thù của dân tộc.

Văn hóa Phật giáo là một bộ phận quan trọng cấu thành nền văn hóa dân tộc, chính vì vậy, việc củng cố và phát huy vài trò của Phật giáo có một ý nghĩa lớn đối với cuộc vận động “toàn dân xây dựng đời sống văn hóa” hiện nay. Vì rằng, đối với tất cả người dân Việt Nam, dù có theo Phật giáo hay không đều ít nhiều hiểu tư tưởng của như triết lý nhà Phật, bởi vì đó là một phần truyền thống của cha ông, sẽ là bất khả nếu muốn nghiên cứu văn hóa Việt Nam mà không nói đến Phật giáo và ngược lại.

Hiện nay Phật giáo vẫn còn là một tác nhân tác động mạnh trong xã hội. Chúng ta dễ nhận thấy Phật giáo đã mang đến cho người Việt những ngôi chùa cổ kính, những pho tượng bề thế rải khắp xóm làng làm tăng lòng từ bi và hướng thiện của người bình dân. Phật giáo đã đưa đến một trung tâm văn hoá làng một thời sôi động. Phật giáo cũng đã mang đến trong tâm hồn người Việt một đời sống tâm linh sâu đậm từ khi du nhập cho đến nay. Trong lịch sử, Phật giáo cũng luôn gắn liền với vận mệnh của dân tộc, giai đoạn thời Lý, ông cha ta đã nhận thức được tầm quan trọng của một nền văn hóa độc lập tự chủ, vì văn hóa là linh hồn của dân tộc. Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến sự phát triển về văn hóa truyền thống và có nhiều chính sách nhằm bảo vệ và phát huy những giá trị đó, tầm quan trọng của văn hóa cũng được Đảng và Nhà nước ta nhìn nhận: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội” [2, 110] và đề ra chủ trương “xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Đây là một chủ trương kịp thời và đúng đắn, và Phật giáo với những giá trị của mình sẽ góp phần thực hiện nhiệm vụ này, sẽ là quá muộn nếu chúng ta không có những nhận thức đúng đắn và đầy đủ về mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, giữa quá khứ và hiện tại, cũng như không nắm vững qui luật phát triển văn hóa – xã hội ở từng thời kỳ, chính vì vậy, việc phát huy bản sắc dân tộc phải được xem là nhiệm vụ của mỗi cá nhân, gia đình và của toàn xã hội.

Năm 2010, nước ta sẽ tổ chức đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Đây là hoạt động vừa hướng về nguồn cội thiêng liêng của dân tộc, nhưng đồng thời cũng là sự kiện lớn, có ý nghĩa quan trọng liên quan đến nỗ lực bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc đối với việc xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.     Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993, t.1,2.

2.     Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996.

3.     Lê Mạnh Thát: Lịch sử Phật giáo Việt Nam từ Lý Thánh Tông (1054) đến Trần Thánh Tông (1278), Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh, 2002, t.3.

 Ths. Trần Mai Ước

         Trường Đại học Ngân hàng Tp. Hồ Chí Minh

(daophatngaynay.com)

Phật giáo với tư cách là quốc gia, là biểu tượng tinh thần của dân tộc Việt Nam thời Lý Trần

Lịch sử Phật giáo là một bộ phận trong toàn bộ lịch sử nhân loại. Ảnh hưởng của văn hoá Phật giáo từ lâu đã phá vỡ giới hạn tín ngưỡng tôn giáo. Lịch sử Phật giáo đối với lịch sử của các dân tộc phương Đông chúng ta thì mối quan hệ này càng tỏ ra mật thiết hơn.

Vậy là chỉ còn vài tháng nữa là kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long diễn ra. Cả nước nôn nao chào mừng ngày trọng lễ bằng những hoạt động tìm về nguồn cội có ý nghĩa lớn lao. Tôi sinh ra may mắn được chứng kiến sự chuyển tiếp giữa thế kỷ này sang thế kỷ khác, chứng kiến những thành tựu rực rỡ của loài người, và trên hết là được sống lại những năm tháng hào hùng lịch sử. Cách 1000 năm, ngày 1 tháng 10 năm 1010, vua Lý Thái Tổ đã đọc Thiên đô chiếu: từ Hoa Lư dời đô về Đại La thành và đổi tên thành Thăng Long. Vậy là từ đây, vùng đất được Lý Thái Tổ ca ngợi là “thế rồng chầu hổ phục, chính giữa nam bắc đông tây, tiện nghi núi sông sau trước” được chọn là nơi “đặt kinh sư mãi muôn đời”. Trong lịch sử của dân tộc Việt Nam, triều Lý – Trần được xem là giai đoạn phát triển rực rỡ nhất trong lịch sử các vương triều phong kiến. Điều đó có nguyên nhân khách quan, lẫn chủ quan. Theo tôi, triều Lý – Trần đã hội tụ được “thiên thời  - địa lợi -  nhân hòa”.

Đồng thời, giai đoạn này có đặc trưng là đạo Phật có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống tinh thần của cư dân Đại Việt. Đặc biệt là Phật giáo đã ảnh hưởng rất lớn đến đời sống chính trị bấy giờ. Nội dung tham luận tôi muốn đề cập đến vai trò của Phật giáo đối với đời sống tinh thần của nhân dân Đại Việt: từ giai cấp thống trị cho đến cư dân trong xã hội. Để từ đó có những nhận định về sự tồn tại của Phật giáo trong xã hội hiện nay.   

Lịch sử Phật giáo là một bộ phận trong toàn bộ lịch sử nhân loại. Ảnh hưởng của văn hoá Phật giáo từ lâu đã phá vỡ giới hạn tín ngưỡng tôn giáo. Lịch sử Phật giáo đối với lịch sử của các dân tộc phương Đông chúng ta thì mối quan hệ này càng tỏ ra mật thiết hơn. Nó chi phối sự cai trị của những vương triều trong lịch sử nhân loại, ảnh hưởng đến đời sống tinh thần   của nhân dân, lẫn nền văn hóa, nền văn học của một thời đại.

Phật giáo bắt nguồn từ Ấn Độ, thời đại ra đời vào khoảng thế kỷ thứ VI TCN trên vùng đất thuộc Nepan ngày nay. Đây là thời kỳ phát triển cực thịnh của đạo Bà la môn. Sự phân biệt đẳng cấp diễn ra ở Ấn Độ lúc bấy giờ vô cùng khắc nghiệt. Đạo Phật ra đời đã mở ra chân trời mới cho nhân dân Ấn Độ. Với giáo lý đề cao sự bình đẳng, hướng tới sự tự giải thoát, phủ nhận chế độ đẳng cấp đã thu hút nhiều tín đồ.

Sau đó, Phật giáo bắt đầu truyền đi nhiều nơi. Theo nghiên cứu, con đường truyền giáo của đạo Phật bắt đầu từ Ấn Độ theo hai hướng. Một hướng truyền xuống phía Nam như Srilanca một hướng truyền lên phía Bắc đến Kazactan ngày nay. Kết quả là chúng ta coi dòng Nam truyền là Phật giáo Tiểu thừa, dòng Bắc truyền là Phật giáo Đại thừa. Nhìn vào góc độ văn tự thì các thánh điển Nam truyền chủ yếu là chữ Pali. Thánh điển Bắc truyền chủ yếu là chữ Phạn (Sanskrit).

Hướng Nam truyền lại từ Srilanca truyền sang Mianma, đến Thái Lan, Campuchia, Lào... Hướng Bắc truyền từ Cazactan truyền sang vùng Tân Cương và Tây Tạng của Trung Quốc. Phật giáo ở Tây Tạng tự lập thành một hệ thống Mật giáo, rồi tiếp tục truyền sang Mông Cổ. Phật giáo ở Tân Cương thì phát triển sang Trung Quốc. Trung Quốc vốn là một nhà nước cổ văn minh có lịch sử lâu đời và bề dày văn hoá cho nên Phật giáo mới truyền đến đã nuôi dưỡng thêm cho văn hoá Trung Quốc. Đồng thời cũng chịu ảnh hưởng văn hoá Trung Quốc mà trở thành một thứ Phật giáo mang hình thái Trung Quốc. Hình thái Phật giáo Trung Quốc hoá này đại để là đến thời Tuỳ Đường được hoàn thiện từng bước.

Riêng ở Việt Nam, đạo Phật du nhập vào nước ta từ thời kỳ Bắc thuộc, nhưng chưa được truyền bá có hệ thống và sâu rộng trong cả nước. Tới thời Lý, đạo Phật mới thực sự phát triển và trở thành quốc giáo. Tại kinh thành Thăng Long, các vua Lý đã nhiều lần tổ chức độ dân làm sư và không chỉ có dân thường đi tu, mà nhà quyền quý cũng đi tu. Đạo Phật được tôn sùng và phát triển mạnh như vậy là có nguyên nhân lịch sử của nó. Đó là giai cấp thống trị muốn mượn giáo lý đạo Phật để thống nhất tín ngưỡng, thống nhất nhân tâm sau đó là phục vụ cho việc thống nhất đất nước, tập trung chính quyền về nhà nước Trung ương. Các vua Lý muốn thông qua các nhà sư để nắm lấy quần chúng nhân dân. Mặt khác, triều đình muốn chi phối được các địa phương, cần phải có những người giúp việc – quan lại – có kiến thức và hiểu biết về văn từ thư tịch, nhưng ở buổi đầu thời Lý, chưa tổ chức được việc học, việc thi, nên các nhà sư lại là những ngườ biết chữ nhiều hơn cả. Nhiều nhà sư đã được trọng dụng tại triều đình. Các nhà sư ở rải rác khắp nơi còn giữ vai trò khá quan trọng trong việc dạy chữ cho dân.

Cần phải nói thêm, đạo Phật truyền vào Việt Nam lúc bấy giờ là Phật giáo Trung Quốc. Cho nên, tính nguyên thủy ban đầu của nó không còn nữa. Sự hòa quyện giữa giáo lý nhà Phật với văn hóa Trung Quốc quá lớn lao. Từ đó, sự tiếp nhận Phật giáo được truyền vào Đại Việt dưới một lăng kính khác. Tuy nhiên, giáo lý của nó vẫn thuần nhất về mặt: giác ngộ để tìm thấy “niết bàn”.

Thăng Long lúc bấy giờ tiếp nhận Phật giáo từ Trung Quốc. Cũng chính vì vậy, bản chất nguyên thủy của Phật giáo đã giảm bớt, thay vào đó là sự giao thoa giữa văn hóa Trung Quốc và Phật giáo. Và chúng ta đã tiếp thu dựa trên Phật giáo Trung Quốc. Khi vào Việt Nam, nó lại hòa lẫn với văn hóa bản địa rồi cho ra đời một Phật giáo hòa hợp với tín ngưỡng, tâm lý cư dân Đại Việt.

Các tôn giáo, như người ta vẫn thường nhận xét, là sản phẩm của sự sợ hãi. Sự sợ hãi này, thực chất, bắt nguồn từ sự ngu dốt. Nhưng với Phật giáo thì không, Phật giáo là kết quả của cuộc truy cầu của con người về chân lý tối tượng, một khát vọng muốn biết cái gì là cao quý nhất trong cuộc đời.

Nguyễn Đổng Chi (Việt Nam cổ văn học sử): “trong thế kỷ 10, cửa chùa đã đóng một vai trò quan trọng về văn học. Cũng vì thế mà Đạo Phật ở Việt Nam từ đó càng lắm tín đồ và được chính phủ vị nể”.

Lê Quát sống vào cuối đời Trần, nhận xét: “Từ trong kinh thành cho đến ngoài châu phủ, kể cả những nơi thôn cùng ngõ hẻm, không bảo mà người ta cứ theo, không hẹn mà người ta cứ tin, hễ nơi nào có nhà ở là ắt có chùa chiền... Dân chúng quá nửa nước là sư...”

Giáo sư Mạc Đường: “…Phật giáo với tư cách là quốc gia, là biểu tượng tinh thần của dân tộc Việt Nam thời Lý Trần, một trong những đặc trưng văn hóa của văn hóa Việt Nam truyền thống, là một khuôn mẫu ứng xử của phép “đối nhân xử thế” Việt Nam và đạo đức Việt Nam cổ truyền…”

Đó là những suy nghĩ của các vị học giả danh tiếng trong lẫn ngoài nước đối với Phật giáo. Qua đó cho thấy, tầm quan trọng của Phật giáo trong đời sống của nhân dân Đại Việt lúc bấy giờ. Những triết lý gần gũi, tự nhiên về sự tự giác giác ngộ, tu khổ để tìm thấy cõi niết bàn trong tâm hồn. Theo Phật giáo, con người cần phải biết trông cậy vào chính mình và phải có lòng tin vào khả năng của chính mình. Triết lý Phật giáo lấy con người làm trung tâm.

Tôn giáo ra đời ngay từ khi con người bắt đầu biết tổ chức xã hội. Những hình thức tôn giáo đầu tiên xuất hiện ngay từ thời nguyên thuỷ, gắn liền với điều kiện sống và trình độ nhận thức còn mông muội của người nguyên thuỷ. Từ đó cho đến nay, cùng với toàn bộ sự tồn tại và biến đổi, phát triển của xã hội loài người, các kiểu và các hình thức tôn giáo đã ra đời. Tất cả đều quy về một mối: vì hạnh phúc con người. Nhưng các tôn giáo lại có những hình thức hướng đến việc thực hiện “hạnh phúc” đó khác nhau. Nhưng với Phật giáo thì khác. Theo Francis Story - một học giả người Anh: “Các giáo lý của nhà Phật vẫn đứng vững đến ngày nay, như thể không bị ảnh hưởng gì bởi bước tiến của thời gian và sự mở rộng tri thức, y như thuở mà lần đầu tiên chúng được nói ra. Bất kể kiến thức khoa học có mở mang chân trời tinh thần của con người ra đến đâu, bên trong khung Phật pháp cũng vẫn còn chỗ để chấp nhận và đồng hoá những khám phá thêm nữa”.

Sau những biến động của lịch sử nhân loại, Phật giáo vẫn đứng vững và giáo lý của Phật giáo đã hướng con người tìm đến sự thanh thản trong tâm hồn khi mà thế giới ngày nay đang biến động với một tốc độ nhanh chưa từng có. Những “tham, sân, si” đã làm tâm hồn con người ngày càng mệt mỏi, làm xói mòn sự trong sáng trong mối quan hệ giữa con người với con người. Đâu đâu ta cũng thấy sự dối trá, ích kỷ, mưu lợi ích riêng. Từ đó, con người tìm đến tôn giáo như mong muốn tìm được sự giải thoát.

Ngày nay, với những tiến bộ vượt bậc về khoa học công nghệ, những phát minh, thành tựu đã đưa con người tìm đến những tri thức mới bên ngoài trái đất. Vũ trụ, thiên hà là nơi con người hướng đến trong tham vọng mong muốn tìm thấy những hành tinh xa xôi như trái đất, tìm thấy những sự sống mới ngoài trái đất.

Tuy nhiên, còn nhiều thứ vượt xa tầm hiểu biết của con người “những bí ẩn của tự nhiên mà con người không giải thích được”, mà cho dù con người nắm trong tay kỹ thuật hiện đại cho đến đâu cũng không thể giải thích nổi. Tôn giáo thì khác, tôn giáo dù lý luận của riêng mình để phân tích, giải thích, khiến cho vấn đề đó trở nên hợp lý.

Vì sao Phật giáo luôn luôn tìm thấy một đồng điểm ở nơi nó truyền bá. Trước đạo Phật đến với tinh thần con người nhờ những lý luận mang tính dung hòa của nó. Đạo Phật quan niệm vạn vật đồng nhất thể, nên bản thể vũ trụ cũng tiềm ẩn trong mỗi con người. Bởi vậy khi làm cho bản thể trong mỗi cá nhân hoà đồng với bản thể vũ trụ, thì ta và thế giới hoà làm một. Muốn đạt được điều đó thì phải có trí tuệ hay Phật học gọi là Bát Nhã. Nhưng để đi đến cái đó, mỗi người phải tự khai mở tâm mình. Điểm này khiến người Việt trong cuộc sống đề cao cái tâm, lối sống tình cảm. Nó giúp con người tìm thấy lối thoát sau những khó khăn, vất vả của cuộc đời.

Phật giáo nêu lên hình ảnh “nhân nào, quả nấy”, “gieo gió, gặp bão”, “ở hiền gặp lành”....Từ đó, đánh thẳng vào tâm lý của con người. Vậy là họ tin tưởng một triết lý bất di bất dịch “gieo nhân nào thì gặt quả nấy.

Giai cấp thống trị vì lợi ích giai cấp, muốn thống nhất tín ngưỡng, thống nhất nhân tâm nhằm phục vụ việc cai trị. Nhà Lý – Trần cũng không nằm ngoài quy luật đó. Nhưng với sự giao thoa giữa tinh thần dân tộc với giáo lý Phật giáo đã thật sự hòa hợp làm một. Các vua nhà Lý tiếp thu giáo lý đạo Phật: những tư tưởng về bác ái, tu thân, nhập thế, xuất thế. Từ đó, đưa ra những chính sách cai trị đem lại hạnh phúc và ấm no cho dân chúng. Như sách Đại Việt sử kí toàn thư chép “Trước kia, trong nước việc kiện tụng phiền nhiễu, quan giữ việc hình câu nệ luật văn, cốt làm khắc nghiệt, thậm chí bị oan uổng. Vua lấy làm thương xót sai trung thư sửa định luật lệnh châm trước cho thích dụng với thời bây giờ, chia ra môn loại, biên ra nhiều khoản làm sách hình luật của một triều đại”. Đối với những người vi phạm vào các quy định của nhà nước vua Lý thường lấy lòng khoan dung mà tha thứ. Năm 1028, Lý Thái Tông lên ngôi đã tha tội làm phản cho Đông Chinh Vương, Dực Thánh Vương và Vũ Đức Vương. Luật pháp triều Lý đặc biệt chú ý tới người già, trẻ nhỏ, coi trọng công tác giáo dục, ngăn ngừa. Pháp luật triều Lý quy định những người trong độ tuổi từ 70 đến 80, trẻ nhỏ từ 15 đến 10 tuổi nếu phạm tội thì cho phép dùng tiền để chuộc tội. Điều đó, chứng tỏ lòng bác của vua nhà Lý, chính là sự ảnh hưởng của tư tưởng bác ái, thương yêu nhân loại của đạo Phật.

Đạo Phật là tôn giáo thịnh đạt nhất trong xã hội thời Lý- Trần, được coi như một Quốc giáo. Hầu hết các vua Lý – vua Trần rất tôn sùng Phật, sai dựng chùa tháp, tô tượng đúc chuông, dịch kinh Phật, soạn sách Phật. Thời Lý - Trần, có rất nhiều vị sư tăng nổi tiếng trong cả nước, có uy tín và địa vị chính trị- xã hội. Có thể kể các nhà sư Vạn Hạnh, Mãn Giác, Viên Thông. Đạo Phật thời Lý - Trần đã ảnh hưởng đến đường lối cai trị của Nhà nước (chính sách thân dân, khoan dung), là đối trọng tư tưởng của Nho giáo, tạo nên thế cân bằng tôn giáo.

Phật giáo đối với sự tiếp nhận của nhân dân lúc bấy giờ vẫn còn là đề tài đang nghiên cứu. Theo tôi, bất cứ tôn giáo nào cũng vậy. Khi nó được truyền bá sang một nơi nào đó, thì người dân chính người tiếp nhận đầu tiên. Tôn giáo có ý nghĩa lớn lao đối với đời sống tinh thần của con người. Những đau khổ, mất mát trong cuộc sống, những gì con người không làm được thì họ tìm đến tôn giáo như một lối đi cho tinh thần của mình. Tôn giáo giang đôi tay che chở cho những tín đồ của mình và giải thích bằng những lý lẽ riêng của nó. Cư dân Đại Việt lúc bấy giờ, sống dựa vào nông nghiệp là chính. Những thiên tai, hạn hán, dịch bệnh đe dọa đến mạng sống nhỏ nhoi của họ. Vậy là Phật giáo đã đến với họ một cách tự nhiên bằng những giáo lý phù hợp với tích cách, con người Đại Việt. Từ đó, tinh thần của cư dân Đại Việt lại được khơi nguồn sống mới. Điều đó thể hiện qua nền văn học Phật giáo thời Lý – Trần. Nội dung văn học Phật giáo không chỉ hạn chế trong yêu cầu phổ biến giáo lý và truyền đạo mà còn chứa đựng những truyền thống tốt đẹp của văn học dân tộc như tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tôc, lòng khát khao hòa bình và niềm say mê thiên nhiên ... Văn học Phật giáo trực tiếp hoặc gián tiếp góp phần rèn luyện nhân cách bản lĩnh con người Đại Việt. Tư tưởng Phật giáo ảnh hưởng đến toàn bộ nền văn học thời kỳ này, góp phần vào sự phát triển chung của văn học đương thời. Và Phật giáo đời Lý - Trần đã tìm thấy sức sống vững bền trong lòng dân tộc và đã phát huy vai trò của mình trên nhiều mặt của đời sống xã hội.

Nhà Lý - Trần đã chủ trương một chính sách khoan dung hòa hợp và chung sống hòa bình giữa các tín ngưỡng tôn giáo như tín ngưỡng dân gian, Phật, Đạo, Nho. Đó chính là hiện tượng Tam giáo đồng nguyên. Theo Phan Huy Chú, “thời Lý - Trần, dù là chính đạo hay dị đoan đều được tôn chuộng, không phân biệt”. Đó là điều đặc trưng của thời Lý – Trần. Vì các tôn giáo hầu như không tồn tại song song với nhau được, nếu như nó không tìm được đồng điểm chung. Như Islam giáo, Thiên chúa giáo không thể hòa hợp. Và hiện nay, điều đau lòng cho cả nhân loại khi cuộc chiến sắc tộc - tôn giáo đang diễn ra ở một số nơi trên thế giới.

Tóm lại, sự có mặt của Phật giáo ở Việt Nam có một vai trò, một vị trí quan trọng nhất định trong lịch sử dân tộc. Nhất là Phật giáo Lý – Trần đã thể hiện trí tuệ và từ bi sâu. Chính sách an dân trị nước của các vua Lý – Trần khiến nhân dân khâm phục. Vì thế cả hai triều đại Lý – Trần đều tồn tại khá lâu. Triều Lý hơn 200 năm (1010 – 1225) và triều Trần gần 200 năm (1226 – 1400). Đây cũng là thời kỳ cực thịnh của Phật giáo Việt Nam mà cũng là thời đại đất nước hùng mạnh nhất trong trang sử nước nhà. Khi vua dân đồng lòng cùng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Lòng khoan dung của các vua nhà Lý. Hào khí Đông A soi rọi trái tim anh dũng của nhân dân ta, giúp chúng ta có sức mạnh vũ bão chống lại bọn xâm lược hung tàn. Đức trị thay pháp trị, yêu thương dân chúng bằng trái tim Phật. Thiền sư Pháp Thuận:

Quốc tộ như đằng lạc

Nam thiên lý thái bình

Vô cư như điện các

Xứ xứ tức đao binh

Nếu như các vua muốn đất nước thái bình, thịnh trị thì bản thân các vua phải tự trau dồi bằng đạo đức vị tha, triết lý sống nhập thế trên tinh thần từ, bi, hỷ, xả của đạo Phật, hướng lòng đến Chân – Thiện – Mỹ và đạt được chân lý ngay trong đời sống thực tại này, chứ không phải nơi một thế giới xa xăm nào khác. Đây chính là nguyên nhân làm cho triều đại Lý – Trần phát triển rực rỡ nhất trong lịch sử với những chiến công vẻ vang và sự thành tựu to lớn về chính trị, kinh tế, văn hóa. Thời Lý đã xuất hiện những Thiền sư nổi tiếng như Thiền sư Vạn Hạnh.

Hoàng Xuân Hãn: “ Sau các đời vua hung hãn họ Đinh – Lê, ta thấy xuất hiện ra những người cầm quyền có lòng độ lượng khoan dung, những cận thần đức độ trung thành. Đời Lý có thể gọi là đời thuần từ nhất trong lịch sử nước ta”.  Xưa nay, các vương triều điều phải dùng gươm đao để tranh quyền đoạt vị, cai trị dân chúng bằng bạo lực. Nhưng triều Lý – Trần thì khác, lên ngôi vua không hề có một giọt máu rơi, quần thần trong triều đình đều nhất trí và cũng không nghe dân tình than oán. Sức mạnh nào đã tạo nên một quốc gia hưng thịnh hùng cường, có phải chăng chính đức từ, bi, hỷ, xả của nhà Phật đã thấm nhuần từ vua quan cho đến thứ dân.

Ngày nay, Phật giáo sống chan hòa cùng nhịp sống sôi động của xã hội loài người. Vẫn mong muốn hướng con người đến bến bờ hạnh phúc, để con người tìm thấy được “cực lạc”, được “niết bàn”. Tiến sĩ H.Gunaratana cũng nói: “Phật giáo xét trên tổng thể hoàn toàn khác hẳn với các tôn giáo thần học quen thuộc đối với người phương Tây. Nó là cánh cửa trực tiếp để đi vào tâm giới mà không cần phải dựa vào thần linh hay các “vị” nào khác.

Đạo đức là nền tảng quan trọng và thiết thực trong hệ thống giáo lý Phật giáo. Vì vậy mà đương thời đức Phật đã chỉ rõ: “Mùi hương của các loài hoa, hoa chiên đàn, hoa da-già-la, hoa mạc-ly không thể bay ngược gió, chỉ có mùi hương của người đức hạnh chân chính, tuy ngược gió vẫn bay khắp muôn phương”.

Tài liệu tham khảo

1.      Pháp sư Thánh Nghiêm – Pháp sư Tịnh Hải, Lịch sử Phật giáo thế giới, NXB KHXH, Hà Nội, 2009.

2.      Nguyễn Thanh Tuấn, Phật giáo với văn hóa Việt Nam và Nhật Bản qua một cách nhìn tham chiếu, Từ điển Bách khoa và Viện Văn hóa, 2010.

3.      Andrew Skilton, Nguyễn Văn Sáu dịch, Đại cương lịch sử Phật giáo thế giới, NXB Tổng hợp TPHCM, 2007.

4.      Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận, NXB Văn học, HN, 1992.

5.      Hồ Phương Lan, Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến, NXB Lao động 2010.

6.      Nguyễn Vinh Phúc, 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, NXB Trẻ, 2009.

Nguyễn Thanh Tuyền

Khoa Lịch sử, Trường ĐH KHXH và NV TP.HCM

(daophatngaynay.com)

Trong việc duy trì nòi giống, con người thương yêu nhau, kết hợp với nhau thành gia đình, sinh con, giáo dục con thành người có ích. Việc người nam và người nữ kết hợp với nhau thành vợ chồng đều phải thông qua hôn nhân, được gia đình, xã hội và luật pháp công nhận. Hôn nhân là kết quả của quá trình yêu đương giữa người nam và người nữ đã trưởng thành, là sự kết hợp với nhau thông qua sự chấp thuận của cha mẹ đôi bên, sự công nhận của pháp luật thông qua thủ tục đăng ký kết hôn. Từ đó, giữa họ hình thành một mối quan hệ mới là quan hệ gia đình.

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách. Gia đình tốt thì xã hội mới tốt. Xã hội tốt thì gia đình càng tốt. Trong xã hội, con người có nhu cầu tín ngưỡng và thực thi lý tưởng mà tự thân hướng đến. Chúng ta là những Phật tử, là những con người có niềm tin và làm theo những gì mà Phật Thích Ca Mâu Ni đã chỉ dạy. Do đó, chúng ta càng phải có những nhận thức đúng đắn về hôn nhân-gia đình để xây dựng hạnh phúc phù hợp với giáo lý đạo Phật đồng thời phù hợp cuộc sống xã hội.

1- Quyền có hôn nhân và gia đình:

Đạo Phật là đạo giải thoát, giác ngộ. Bất cứ ai là Phật tử hay không Phật tử theo quan điểm của đạo Phật đều có quyền đi đến hôn nhân và gia đình. Tuy nhiên, những người đủ duyên để xuất gia, trở thành những nhà sư, tu sĩ thì nguyện sống một đời sống không gia đình, chiếm một số lượng rất nhỏ trong số tín đồ Phật giáo. Họ tự nguyện xa rời cuộc sống thế gian, không vướng bận vào vòng tình ái, vợ con. Cần nói rõ thêm, trước khi xuất gia, họ có quyền có hôn nhân, gia đình, vợ con. Nhưng khi đã xuất gia thì họ phải toàn tâm toàn ý tu học Phật pháp để trở thành người giác ngộ và giúp cư sĩ tại gia tu học.

Những người chưa đủ duyên để xuất gia thì tu học tại nhà. Đạo Phật không ngăn cấm cư sĩ tại gia không được có tình yêu, hôn nhân và gia đình. Cư sĩ tại gia tin và tu theo giáo lý đạo Phật, sống cùng xã hội, tuôn theo luật pháp và đạo lý con người.

2-Phật tử tại gia có quyền có tình yêu, hôn nhân, gia đình:

Tình yêu trai gái là điều tự nhiên của con người. Con người được sinh ra, được nuôi dưỡng và lớn lên. Khi đến tuổi trưởng thành, người nam và người nữ tự nhiên có tình cảm với người khác phái. Từ đấy, họ nẩy nở tình yêu. Tình yêu giữa người nam và và người nữ hoàn toàn không có gì là xấu xa. Đó là quy luật phát triển tự nhiên của con người. Không ai có thể ngăn cấm tình yêu trai và gái. Có những lề thói cổ hũ ngăn cấm đã dẫn đến những hâu quả khôn lường, mang lại nổi đau cho những người thân yêu, ruột thịt.

Tình yêu và hôn nhân là chuyện bình thường của con người. Cha mẹ nuôi dưỡng con cái lớn khôn luôn mong mỏi con cái của mình tìm được “ý trung nhân” để xây dựng mái ấm gia đình hạnh phúc. Đức Phật không hề bác bỏ hay ngăn cấm người nam, nữ trưởng thành yêu nhau. Đức Phật khuyên dạy con người từ lúc yêu thương nhau đến lúc chung sống với nhau phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội, phải hợp với đạo lý làm người.

Giáo lý nhà Phật đặt nền tảng trên tình thương yêu con người. Ngài dạy con người phải thương yêu nhau, mang lại niềm vui, an lạc cho nhau. Xây dựng cuộc sống hôn nhân, gia đình là phải mang lại hạnh phúc, niềm vui cho nhau , chứ không phải mang lại nỗi đau.

Trong Kinh Đại Bảo Tích , Đức Phật đã dạy: “Nếu một người đàn ông có thể tìm được một người vợ, người phụ nữ thích hợp và hiểu biết; người phụ nữ có thể tìm được một người chồng, người đàn ông thích hợp và hiểu biết, cả hai thực sự may mắn”. Như thế, Đức Phật đã nêu rõ nền tảng của hạnh phúc gia đình là sự hiểu biết lẫn nhau và phù hợp với nhau. Dân gian Việt Nam chúng ta nói nôm na là “Nồi nào vung nấy”, tức là sự phù hợp với nhau về tính cách, lối sống và sự cảm thông nhau. Sự phù hợp ở đây hoàn toàn không có nghĩa là “Môn đăng hộ đối” với hàm ý phân chia giàu nghèo, sang hèn. Nếu hai người không phù hợp với nhau mà phải chung sống với nhau thì rất khó có hạnh phúc.

Tình yêu chân chính bao giờ cũng dẫn đến hôn nhân, tạo lập gia đình. Như thế hôn nhân phải luôn đi đôi với gia đình. Tình yêu không đi đến hôn nhân thì thường là mang đến nỗi sầu khổ đôi khi mang đến hận thù. Chuyện tình “Roméo và Juliet” là một câu chuyện lãng mạn về tình yêu. Chỉ vì mối thù giữa hai dòng họ, khiến cho họ không thể đến với nhau bằng hôn nhân, nàng Juliet tìm đến cái chết bằng thuốc độc, chàng Roméo tự vẫn bằng gươm. Ngày nay, cũng đôi khi đôi ban trẻ không được đến với nhau do gia đình ngăn cấm, họ cũng tìm đến cái chết. Thật thương thay !

3-Hôn nhân- gia đình, hạnh phúc của người Phật tử:

Như trên đã nói, Phật tử ở đây là các cư sĩ tại gia. Khi đã có tình yêu thì người Phật tử có quyền tiến đến hôn nhân và lập gia đình. Giáo lý nhà Phật không can thiệp, ngăn cấm hay bó buộc gì giữa đôi trai, gái. Đạo Phật là đạo từ bi, hỷ xả, không cố chấp. Giáo lý đạo Phật không đòi hỏi phật tử của mình buộc người hôn phối phải từ bỏ đạo khác mới được kết hôn như một vài tôn giáo khác.

Hai người nam nữ trưởng thành thương yêu nhau và tiến đến hôn nhân là một nhân duyên lớn. Khi tiến đến hôn nhân để có cuộc sống chung giữa hai người là bắt đầu một quá trình thử thách. Hôn nhân này có dẫn đến hạnh phúc hay khổ đau phụ thuộc rất nhiều vào đạo đức và nhân cách của hai người.

Để có cuộc sống hạnh phúc, người Phật tử cần phải thực hiện những nguyên tắc đạo đức của con người, sống và thực hiện các quy định của pháp luật, trên hết người Phật tử cần phải nhớ kỹ và thực hành những lời Phật dạy.

Về góc độ luật pháp, hôn nhân phải đảm bảo các nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng và bình đẳng. Vợ và chồng phải chung thủy, thương yêu, quý trọng, giúp đỡ nhau cùng nhau xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững. Vợ chồng tôn trọng và giữ gìn danh dự, nhân phẩm, uy tín cho nhau. Vơ chồng tạo điều kiện cho nhau trong việc chọn nghề, học tập, tham gia các hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội theo nguyện vọng và khả năng mỗi người. Khi có con, cha mẹ có nghĩa vụ và quyền yêu thương, trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con, chăm lo việc học tập và giáo dục con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức.

Về góc độ đạo lý con người: Vợ chồng phải thương yêu nhau, quý trọng nhau và cùng nhau có trách nhiệm xây dựng gia đình hạnh phúc, nuôi dưỡng con cái thành người hữu ích.

Về góc độ giáo lý đạo Phật, vợ chồng phải biết bao dung, chân tình, thương yêu và quý trọng lẫn nhau theo nếp sống xây dựng một đời sống gia đình hạnh phúc mà Phật đã dạy. Người chồng phải biết yêu thương, kính trọng và trung thành với người vợ, săn sóc chu đáo đời sống kinh tế của người vợ; thương yêu chưa đủ, hạnh phúc cần phải đáp ứng các nhu cầu cuộc sống. Người vợ phải thương yêu, kính trọng, chung thủy với chồng, khéo léo hành xử đối với những mối quan hệ của chồng và vui vẻ với làng giềng.

Trong thời đại ngày nay, hạnh phúc của người Phật tử là phải biết hướng dẫn con cái trở thành Phật tử, biết tôn kính Tam bảo, biết đi chùa, thương yêu người, bố thí, bớt tham sân si....Con cái hiếu để, kính trọng ông bà, cha mẹ, lánh xa kẻ xấu ác và không làm điều ác, thường hay làm việc thiện.

Phật tử là cư sĩ tại gia có nhiều trách nhiệm đối với xã hội (làm công dân, làm người lao động, làm kinh tế), đối với gia đình (làm chồng, làm vợ, làm cha, làm mẹ), đối với bản thân (thường xuyên tu dưỡng đạo đức, làm gương sáng cho con) nên người Phật tử tại gia phấn đấu tu học làm một việc hết sức khó khăn.Thật đúng với lời nói: “Thứ nhất là tu tại gia, thứ nhì tu chợ, thứ ba tu chùa”.

Phật tử tại gia xây dựng được mái ấm gia đình hạnh phúc, làm kinh tế đủ sống hoặc dư giả, nuôi dạy con nên người, đồng thời vẫn có thời gian đến chùa nghe pháp, tu học thì đúng là một kỳ tích phi thường.

4- Những điều nên làm để có hạnh phúc trong hôn nhân-gia đình:

Khi trưởng thành, người nam và người nữ bắt đầu có tình yêu thì phải giữ gìn cho tình yêu trong sáng. Sự thương yêu nhau là hết sức cần thiết, song quan trọng hơn là biết kính trọng nhau. Sự kính trọng ngay những ngày yêu thương nhau sẽ làm nên tảng cho tình yêu lâu dài. Có kính trọng nhau mới vượt qua được sự ham muốn, giữ cho nhau sự trong sáng về mặt trinh tiết và phẩm hạnh. Nhiều bạn trẻ sớm đổ vỡ tình yêu vì đã quá hiểu rõ về nhau, cho nhau tất cả những gì cần phải gìn giữ cho hạnh phúc trước khi lập gia đình.

Tạo điều kiện cho người bạn đời tương lai của mình hiểu biết về gia đình cha mẹ, anh em hai bên. Có hiểu về gia đình nhau mới thông cảm cho nhau, biết là gia đình người hôn phối có đạo lý, đạo đức như nhà minh không. Gặp nhà không biết đạo đức thì nên hướng dẫn họ sống đạo đức, nếu không được thì nên sớm nói lời chia tay trước khi quá muộn.

Chọn người yêu phù hợp với mình, trước hết là phù hợp về tín ngưỡng. Không nên chọn người tôn giáo khác mà người ấy buộc mình phải bỏ đạo Phật mới tiến đến hôn nhân. Đạo Phật không đòi hỏi người yêu của mình bỏ đạo thì người yêu của mình cũng không được buộc mình phải bỏ đạo Phật. Như thế là mất công bằng và bình đẳng trước khi hai người trở thành vợ thành chồng. Trong hôn nhân mà không có bình đẳng ghì thật khó có hạnh phúc lâu dài. Nhiều cuộc hôn nhân với người khác tôn giáo đã cho thấy, họ cũng có hạnh phúc trong thời gian đầu, sau đó họ lục đục vì tranh chấp dạy dỗ con cái, cho con theo đạo nào và bản thân họ cũng mặc cảm bất an vì đã “bỏ đạo”. Nhiều người đàn ông vì muốn lấy được người mình yêu đã bỏ đạo, nhưng sau đó cũng bỏ cả “đạo theo” vì lương tâm cắn rứt, lúc ấy người hôn phối cũng mất hạnh phúc vì chồng (vợ ) mình bị gia đình nhiếc mắng có thằng chồng (con vợ) phản đạo. Khi tiến đến hôn nhân và thành lập gia đình, cả vợ và chồng cần phải luôn có ý thức cộng đồng trách nhiệm trong tạo dựng hạnh phúc gia đình. Không phải chỉ một người nhường nhịn mà phải cả hai người cùng nhường nhịn lẫn nhau. Cuộc sống gia đình làm gì không có những mâu thuẩn to hay nhỏ, nếu chỉ vì một lời nói, một tự ái thiếu kìm chế thì cuộc sống hôn nhân sẽ đổ vỡ.

Vợ chồng khi đã lấy nhau rồi cũng phải tiếp tục kính trọng như ngày chưa lấy nhau. Người Việt Nam ta có câu “ Tương kính như tân” (Quý trọng nhau như mới gặp nhau). Có tôn trọng lẫn nhau thì sẽ không có người nầy xem nhẹ, xem thường người kia, không có lời nói của kẻ cả với vợ hay chồng mình. Khi được tôn trọng, vợ chồng sẽ có lời nói nhẹ nhàng, mang lại niềm vui và hạnh phúc cho nhau. Vợ chồng nên giảm thiểu lới trách móc, chì chiết mà thay vào đó bằng lời nói yêu thương, nhẹ nhàng. Có thương yêu tôn trọng nhau thì vợ và chồng sẽ không dám có tư tưởng và hành động phản bội, thiếu thủy chung.

Vợ chồng phải thành thật với nhau, vợ chồng tuy hai mà là một, tuy một mà là hai. Vợ chồng không được dấu diếm nhau điều gì Không có bí mật tư riêng. Vợ chồng chia sẻ niềm vui lẫn nỗi buồn sẽ giúp nhau giải quyết khó khăn, thông cảm nhau hơn và cùng nhau vượt qua khó khăn. Người chồng hay người vợ giấu diếm, che dấu điều gì sẽ khiến cho người hôn phối của mình cảm thấy bị lừa đối. Từ đấy sẽ mất niềm tin với nhau. Vợ chồng mà thiếu niềm tin thì hạnh phúc cũng kém bền vững.

Vợ chồng phải có cách thức giáo dục con cái nên người. Con cái nên người, thành đạt là niềm hạnh phúc của gia đình. Nếu đứa con tốt thì cha mẹ hạnh phúc. Đứa con hư thì cha mẹ bất hạnh. Đức Phật dạy: “Cha mẹ phải có bổn phận khuyên bảo con cái tránh xa điều xấu, làm điều tốt, tạo cho con cái có nền giáo dục tốt, tạo điều kiện cho chúng lập gia đình với người phù hợp”.

Hôn nhân - gia đình là một hiện tượng xã hội, không chỉ luật pháp quy định chặt chẽ về hôn nhân gia đình mà đạo đức xã hội, giáo lý của các tôn giáo đều có những quy định để buộc công dân, tín đồ của mình tuân theo. Đạo Phật đã thấm nhuần vào trong cuộc sống của nhiều người dân, vì giáo lý đạo Phật thật sự tôn trọng tình yêu, hôn nhân và gia đình của con người. Pháp luật về hôn nhân và gia đình ở nước ta có nhiều nguyên tắc, trong đó có một nguyên tắc mà đạo Phật chú trọng, đó là nguyên tắc bình đẳng trong hôn nhân. Bình đẳng là nguyên tắc đảm bảo hạnh phúc lâu dài. Để có hạnh phúc, người Phật tử cần tin và làm theo lời Phật dạy, sống và hành động đúng theo đạo lý làm người, phù hợp quy định của luật pháp đem đến hạnh phúc an vui cho chính mình và cho mọi người./.

(Trích tham luận Hội thảo Hướng dẫn Phật tử năm 2010 tại Tp. Cần Thơ)

TT. Thích Đạt Đạo

Phó thường trực Ban Hướng dẫn Phật tử TW GHPGVN

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

 vào thực tế xã hội luôn là nhu cầu bức thiết nhằm xây dựng một đời sống hướng thượng, thuần thiện, trên đất nước Việt Nam, từ hơn 2000 năm qua, mạch nguồn cứu khổ ban vui của đạo Phật chính là chất liệu yêu thương, vun đắp và gắn kết sự hòa hợp giữa cộng đồng các dân tộc, góp phần hình thành bản sắc và sự cộng tồn qua nhiều thời đại. Hiện nay đời sống vật chất và tinh thần của Sư Sãi và đồng bào Khmer đã có những thay đổi rất tích cực việc sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo được tự do hoạt động theo khuôn khổ pháp luật.

- Bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer.

- Người Khmer ở miền Đông và miền Tây Nam bộ hầu hết theo Phật giáo Nam tông Khmer dù vô chùa tu hay ở trong nhà thì người Khmer đều là con Phật (Phật tử) người Khmer đi tu không phải để trở thành Phật, mà tu để làm người, làm người có nhân cách, có phẩm chất đạo đức tốt theo quan niệm của họ, có thể nói lý tưởng sống truyền thống của người Khmer là Đức Phật. Cho nên trong cuộc sống hàng ngày, dù quí sư ở chùa hay Phật tử tại gia đều phải sống rèn luyện theo giáo lý nhà Phật: là bố thí, trì giới, tham thiền, còn gọi là giới định tuệ.

Mỗi người con trai Khmer khi lớn lên đều có thể đi tu, theo luật Phật thì trên 12 tuổi mới được vào tu nhưng trên thực tế cũng có các Sadi (lục nên) nhỏ tuổi hơn. Tu từ 12 tuổi đến 20 tuổi gọi là để trả ơn mẹ và từ 21 tuổi trở lên thọ giới Tỳ khưu để trả hiếu cho cha nhưng thường thì người con trai Khmer có thể đi tu bất cứ lúc nào tùy phước tùy duyên của mỗi người trong cuộc đời ích ra cũng được tu một lần. Do đó quan hệ giữa nhà chùa và Phum Sróc rất chặt chẽ và gần gũi.

Vị Tỳ khưu phải thọ 227 giới trong khi Sadi người con trai mới về chùa tu thọ 10 giới, còn Dêchi tu nữ đắp bạch y thọ 8 giới còn quí Phật tử thọ tam qui ngũ giới (5 giới). Quí sư trong chùa thường ngày phải tụng 2 thời kinh sáng và chiều còn quí tu nữ Phật tử mỗi tháng phải lên chùa tụng kinh ít nhất 4 thời vào những ngày mùng 8-15-23-30AL. Tất cả các con em người dân tộc Khmer lúc nào cũng lấy việc làm lành, tránh những điều ác làm lẽ sống thường ngày, họ quan niệm bố thí làm phúc cứu giúp đồng loại tức là mình đã làm được việc thiện. Càng làm nhiều việc thiện thì núi phước của họ càng cao thêm mãi.

Trong sách dạy làm người của người Khmer có câu: “Ri e minh bane Buas tukkhnong samy”. (Nghĩa là: làm người mà không được tu, sẽ có tội lỗi trong cuộc sống) chỉ vì một câu nói truyền miệng đã có sức mạnh quan trọng định hướng cho cuộc sống làm người của hết thảy con trai Khmer. Người con trai được coi là có đủ tư cách phẩm chất trong xã hội đều phải trải qua một thời gian tu học ở chùa, dù có địa vị như thế nào mà không qua thời gian tu tập ở chùa, thì cũng bị dân chúng xem thường, đó cũng là lý do giải thích vì sao chùa Khmer đông các vị sư.

Thông thường, mỗi phum sróc của người Khmer đều có chùa ở miền Đông và miền Tây Nam bộ có đến 460 ngôi chùa với trung bình mỗi chùa có từng 20 – 30 vị sư.

"Mái chùa che chở hồn dân tộc

Nếp sống muôn đời của tổ tông"

Khi quý vị có dịp về các tỉnh vùng đồng bằng sông Cửu Long điều Quí vị thấy trước tiên là ngôi chùa, bởi chùa được xây dựng trên các gò cao ráo, thoáng mát, khuôn viên rộng rãi, và có rất nhiều cây cổ thụ, như cây Dầu, cây Sao cao vút tạo nên một môi trường tâm linh mát mẻ và thanh tịnh. Chùa còn nổi bật các công trình hoa văn kiến trúc duy nhất xây bằng gạch rất kiêng cố và đồ sộ giữa các mái nhà nghèo lợp tranh vách lá của bà con dân tộc Khmer. Cảnh tượng đó cho phép chúng ta nghỉ rằng người Khmer dù có vất vả đến đâu họ cũng phải xây dựng nơi thờ Phật thật trang nghiêm lộng lẫy, ngôi chùa Khmer không chỉ là nơi tu hành thờ phụng, mà còn là trường dạy tiếng nói chữ viết (ngôn ngữ) dạy giáo lý, dạy nghệ thuật, là trung tâm văn hóa giáo dục của nhân dân trong vùng chùa còn là địa điểm gặp gỡ sinh hoạt vui chơi của quần chúng vào các kỳ lễ hội như các trò chơi dân gian: kéo co, bịt mắt đập nón, nhảy bao... Chùa có cả thư viện thậm chí là cả một bảo tàng viên. Nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đậm nét văn hóa phong tục tập quán, lễ nghi truyền thống mang tính kế thừa và mang đặc trưng của dân tộc.

Muốn làm công tác hoằng pháp cũng như hướng dẫn nam nữ Phật tử vùng đồng bào dân tộc Khmer thời hội nhập trước hết phải có con người (nhân sự) mà nhân sự này không ai khác ngoài sư trụ trì vì sư trụ trì đóng vai trò rất quan trọng đối với tín đồ Phật tử trong bổn sóc của mình, Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương phải soạn thảo ra một chương trình hành động thật cụ thể, có thể chuyển thành song ngữ Khmer– Việt và có một buổi sinh hoạt với các Ban Hướng dẫn các tỉnh thành để triển khai những phương pháp sinh hoạt tu học và đúc kết thành chương trình hành động cụ thể để đại diện Ban Hướng dẫn các tỉnh thành về sinh hoạt trực tiếp đến các vị trụ trì các chùa và truyền đạt lại các phương pháp tu học của nam nữ Phật tử và cách tổ chức sinh hoạt gia đình Phật tử. Có như vậy mới đem đến một kết quả tốt đẹp của Ban Hướng dẫn Phật tử vùng dân tộc.

Từ xưa đến nay các ngôi chùa Khmer đều duy trì phương pháp tu học, hoằng pháp, hướng dẫn Phật tử, và giáo dục…đều dựa trên phương pháp cổ truyền. Hàng năm cứ vào những dịp lễ hội như: lễ Chol Chnăm Thmây, lễ Đol ta, lễ Kathina (Dâng y), lễ kiết giới Sima… đều có những vị hòa thượng làm công tác hoằng pháp thuyết giảng đủ tất cả các chủ đề như nhân quả, tội và phước, nghiệp và những đề tài xã hội…. thông qua những buổi lễ như thế này, các vị trụ trì trong hoặc ngoài tỉnh tổ chức hướng dẫn nam nữ Phật tử trong đạo tràng (Bổn Sóc) của mình để đi tham dự lễ của ngôi chùa đó. Trước hết tham quan, giao lưu, học hỏi cách tổ chức sau cùng là hùn phước gieo trồng công đức. Kế đến là nghe thuyết pháp giảng đạo trong buổi lễ đó. Đây cũng là một hình thức giao lưu sinh hoạt giữa phum sróc với phum sróc của gia đình Phật tử Khmer cũng như các đạo tràng sinh hoạt của các ngôi chùa Việt Nam. Chỉ khác phương pháp tụ tập mà thôi. Có những ngôi chùa họ duy trì lịch thuyết pháp giảng đạo rất đều đặn trong một tháng 4 ngày ví dụ như chùa Pengsomrath Àntrach – chùa Cham pa Phú Tân, H. Mỹ Tú, Sóc Trăng. Vào các ngày mùng 8, 15, 23, 30, tôi thấy cách sinh hoạt tu học này rất phù hợp đối với chương trình tu học của Ban Hướng dẫn Phật tử đề ra và cũng nên nhân rộng mô hình tốt đó đến các ngôi chùa Nam tông khmer.

Thông qua buổi hội thảo này tôi rất mong Ban Hướng dẫn Phật tử TW cùng các Trưởng Ban Hướng dẫn Phật tử các tỉnh thành có đông đồng bào dân tộc Khmer nên nghiên cứu soạn thảo giáo trình sao cho phù hợp đối với cách hành trì tu học truyền thống của đồng bào dân tộc và kết hợp chặt chẽ với các vị trụ trì của các ngôi chùa; vì các vị trụ trì này sẽ giúp được rất nhiều trong việc hướng dẫn sinh hoạt tu học đến nam nữ Phật tử tại địa phương, đúng với chương trình hành động mà Ban Hướng dẫn Phật tử đã đề ra với vùng đồng bào dân tộc Khmer thời hội nhập./.

(Trích tham luận Hội thảo Hướng dẫn Phật tử năm 2010 tại Tp. Cần Thơ)

ĐĐ. Quách Thành Sattha

UV. Hội đồng Trị sự GHPGVN

Phó Ban Hướng dẫn Phật tử tỉnh BR-VT

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

Đồng bào dân tộc Khmer với trên một triệu người, được phân bố trong 13 tỉnh thành của Nam bộ là An Giang, Bạc Liêu, Bình Phước, Cà Mau, Cần Thơ, Đồng Nai, TP. Hồ Chi Minh, Kiên Giang, Sóc Trăng, Tây Ninh, Trà Vinh,Vĩnh Long, Bà Rịa-Vũng Tàu. Phật giáo Nam tông Khmer hiện nay có 445 ngôi chùa, chư Tăng: 8.574 vị.

Từ lâu đời, người Khmer với tinh thần rộng mở và thấm nhuần triết lý Phật giáo luôn sẵn lòng tiếp nhận và chia sẻ với nhau trong cuộc sống. Họ thường chọn những vùng đất yên lành mà sinh cơ lập nghiệp. Những nơi ấy thường là vùng đất giồng, gò cao, vùng ngập mặn, ven biển, vùng sâu, vùng núi và biên giới, thường sống xa các trục giao thông lớn, trung tâm dịch vụ thương mại, điều kiện sản xuất và sinh hoạt còn rất khó khăn.

Từ đấy, trong lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất họ đã học tập lẫn nhau. Từ những tấm chân tình giữa tình làng nghĩa xóm đã tạo cho họ xích lại gần nhau hơn, tiến tới mối quan hệ hôn nhân gia đình giữa người Khmer, Kinh, Hoa, tạo ra mối quan hệ huyết thống, càng thắt chặt tình đoàn kết trong xây dựng cuộc sống kinh tế, xã hội. Thế là có sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc, các quan niệm giá trị đạo đức học tập lẫn nhau như: có người Khmer tuy mang họ Việt, họ Tàu nhưng sống theo văn hóa, đạo đức của người Khmer, cũng xuất gia tu học theo truyền thống dân tộc Khmer. Mặt khác, trong nền kinh tế phục vụ cho cái ăn cái mặt, người Khmer Nam bộ có nhiều thay đổi, nền sản xuất chăn nuôi trồng trọt được mở rộng, vừa mang tính tự cung tự cấp, vừa mang tính hàng hóa nghĩa là sản xuất không phải chỉ để ăn tất cả hay bán tất cả, mà làm để ăn và sản xuất ra xã hội bên ngoài như lúa thóc, rau quả. Đặc biệt người Khmer còn có nghề trồng dâu nuôi tằm dệt vải rất nổi tiếng trước đây ở vùng Trà Vinh, Vĩnh Long, An Giang… Hiện nay, nghề này chỉ còn được duy trì ở Tịnh Biên, nhưng chỉ dệt lúc rảnh rỗi khi qua mùa vụ nông nghiệp, và sản phẩm thường là những tấm khăn choàng, làm xà - rông, làm khăn địu trẻ trên lưng. Tuy nhiên, cũng tùy vào vị trí địa lý ở từng vùng thuận lợi cho nghề nghiệp tồn tại, phát triển khác nhau. Như ở Thất Sơn, người Khmer còn bảo lưu nghề thủ công làm gốm, dệt, lò rèn, đan, đóng xe bò… nhưng chỉ với quy mô nhỏ. Riêng sản phẩm đường thốt nốt được sản xuất rộng ra trên thị trường với hương vị đậm đà thơm ngon mà những ai đến đây cũng thường mang về như món quà quê hương An Giang ban tặng.

Ngày nay, đất nước ta đang trên đà tiến lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thì người dân Khmer Nam bộ cũng không nằm ngoài làn sóng ấy. Người Khmer Nam bộ nhận thức rằng việc học tiếng phổ thông (tiếng Việt) là cần thiết cho nhịp sống mới, cho nền sản xuất công nghiệp để cải thiện đời sống vật chất, thay vì trước đây chỉ chú trọng học tiếng dân tộc mình để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Chính vì thế, xu hướng học tập được mở rộng, ngày càng phát triển. Vả lại, Đảng và Nhà nước đã mở ra chính sách nâng cao dân trí cho toàn dân nói chung và quan tâm ưu đãi cho con em dân tộc Khmer, về phần Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng rất quan tâm đến việc tu học sinh hoạt của Phật giáo Nam tông Khmer như tạo điều kiện mở học viện Phật giáo Nam tông Khmer và đã in ấn nhiều tài liệu kinh sách phân phát cho các chùa Phật giáo Nam tông Khmer. Từ đó, để chư Tăng và Phật tử người dân tộc có điều kiện học tập phát triển kịp với nhịp độ chuyển mình của đất nước và sự phát triển tiến bộ của Phật giáo Việt Nam.

Đặc thù xã hội Khmer Nam bộ đã in đậm bản sắc văn hóa Phật giáo. Phật giáo Theravada được coi trọng là đạo truyền thống trong lòng mỗi người dân tộc Khmer. Chùa làm trung tâm sinh hoạt tập thể, mỗi chùa chia ra nhiều Vên (khu) gồm vài chục nóc gia do một Mêvên trông nom. Chùa có Trụ trì và bổn chùa có Ban quản trị để phối hợp nhau trông coi công việc đạo Pháp kết hợp với công việc xã hội như tổ tương tế và mỗi Vên (khu, tổ) có tổ vần công trong công việc đồng án và công tác xã hội khác. Mỗi chùa hoặc bổn chùa có nhà hỏa táng, có xe tang. Khi có công việc đột xuất sinh hoạt hội họp thì chùa nổi trống lên, Ban quản trị và Phật tử đến ngay. Mọi việc xích mít, mất đoàn kết nội bộ Phật tử thì Trụ trì và ban quản trị chùa đứng ra hòa giải. Mọi công việc của Nhà nước có liên quan đến dân thì chính quyền xã ấp đến bàn với vị Trụ trì và Ban quản trị để phối hợp giải quyết. Con cái của Phật tử nào bướng bỉnh, ngang ngược làm nhiều điều sai trái như trộm cắp, quậy phá, vô lễ với người lớn tuổi, hất hủi cha mẹ, ông bà… nhiều lần giáo dục nếu không hối cải thì cũng được công khai hành động và có biện pháp trừng phạt bằng cách cô lập như: Sư sãi không đến khất thực, đình đám trong Phum, trong chùa không ai mời, có việc gì xảy ra không ai can thiệp. Nếu tiếp tục tái phạm thì vị Trụ trì và Ban quản trị chùa đưa ra chính quyền can thiệp.

Dân tộc Khmer Nam bộ có quá trình lịch sử lâu dài đã chung vui chia buồn với đại gia đình các dân tộc Việt Nam và có nền văn hóa phong phú, đa dạng. Mặt khác, Phật giáo được truyền vào dân tộc Khmer Nam bộ rất lâu đời, nền văn hóa Khmer mang đậm sắc thái của Phật giáo đã đóng góp phần rất lớn trong việc bảo tồn, bổ sung và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc. Hầu hết các lễ hội, dân gian dân tộc Khmer Nam bộ đều gắn bởi triết lý Phật giáo, nhằm giáo dục con người hướng thiện giữ đạo lý trong quan hệ cuộc sống, giữa con người với tự nhiên và con người với nhau, trong gia đình, cộng đồng và xã hội. Các lễ hội ấy phần lớn được tổ chức tại chùa. Chư Tăng tại mỗi chùa là người hướng dẫn hoặc chứng minh cho Phật tử thực hiện những cuộc lễ ấy. Nơi đây, chúng tôi xin lược qua một số lễ hội thể hiện tín ngưỡng của người Khmer Nam bộ:

1. Lễ Chol Chnam Thmey đây là Tết cổ truyền của dân tộc Khmer được diễn ra tại chùa và các Phum Srók. Cụm từ Chol Chnam Thmey nghĩa là Mừng năm mới. Hằng năm cứ vào giữa tháng tư dương lịch, theo lịch Khmer là Khe Chet (tháng 3 ÂL), toàn thể dân Khmer Nam bộ dù đi làm ăn nơi đâu cũng quay về mái ấm gia đình thăm viếng ông bà cha mẹ, trang trí nhà cửa và cùng nhau mua sắm lễ vật nhang đèn và hoa quả vào chùa làm lễ đón năm mới.

2. Lễ Sene Đol-Ta đây là lễ cúng ông bà, gần giống như lễ Vu Lan báo hiếu của người Kinh. Hằng năm cứ vào tháng 9 dương lịch, theo lịch Khmer là Khe Bhatrobut (tháng 8 ÂL), ở đây trong văn hóa dân tộc Khmer Lễ Sene Đol-Ta nhằm nói lên ý nghĩa hồi hướng phước báu (lễ xá tội vong nhân). Trong bổn phận làm con mà đức Phật đã dạy là phải biết đền ơn báo hiếu phụng dưỡng cha mẹ, làm phước hồi hướng đến ông bà cha mẹ khi người đã quá vãng (có Lễ hội đua bò ở tỉnh An Giang).

3. Lễ Ok-Om-Bok là một trong ba lễ hội truyền thống trong năm của dân tộc Khmer Nam bộ. Hằng năm cứ vào đầu tháng 12 dương lịch tức theo lịch Khmer là Khe Katdâk (Rằm tháng 10 ÂL) nhằm tưởng nhớ và tạ ơn mặt trăng vốn được họ coi như một vị thần vận hành mùa màng trong năm. Lễ vật cúng chủ yếu là cốm dẹp nên gọi là Ok-Om-Bok có nghĩa là đút cốm dẹp và các loại củ, trái cây,. Khi nhắc đến lễ Ok-Om-Bok thì chúng ta không thể nào quên lễ hội tưng bừng nhộn nhịp là Lễ đua ghe ngo, thả đèn nước, lòng đèn gió.

Cũng trong thời gian trước ngày lễ Ok-om-bok, (từ ngày 16 tháng 9 ÂL đến Rằm tháng 10 ÂL). Các chùa Nam tông Khmer đều chọn lấy một ngày trong vòng 29 ngày để tổ chức Lễ dâng y Kathina truyền thông Phật giáo. Tất nhiên lễ này cũng rất long trọng, bởi nhân dịp này các chàng trai và cô gái Khmer ăn mặc đẹp đẽ với bộ trang phục dân tộc truyền thống tay cầm cây bông làm bằng sợi len, bằng giấy, hoặc đóa hoa tươi, kết thành đoàn theo người chủ lễ dâng y vào chùa nhiểu Phật ba vòng chánh điện và cúng dường đến chư Tăng, số tiền có được từ cây bông ấy được dùng để xây dựng hoặc tu sửa chùa.

Lễ hội dân tộc là những ngày lễ bắt nguồn từ cuộc sống lao động của dân chúng. Các lễ hội ấy đã có từ ngàn xưa trước khi Phật giáo chưa thâm nhập. Nhưng qua quá trình phát triển những nghi lễ truyền thống ấy nay được pha lẫn nhiều yếu tố triết lý Phật giáo. Song ở đây cũng tồn tại khá rõ nét nguồn gốc nghề nông nghiệp của cư dân chuyên canh lúa nước, đó là đặc điểm chung của lễ Chol Chnam Thmey, lễ Sene Dol-Ta, lễ Ok-Om-Bok.

Khi nói đến các lễ hội dân tộc thì chúng tôi không thể lược qua chùa Khmer, ngoài chức năng tôn giáo, chùa còn gồm cả chức năng giáo dục, chức năng giao lưu văn hóa phong tục mà đồng bào Khmer đã “ký gửi” cả tâm hồn, tài sản và cả công sức của mình vào đó. Qua đó, ngôi chùa Khmer còn có cách quản lý khá chặt chẽ là không chỉ có vị trụ trì mà còn có ban quản trị. Nên mọi việc sửa chữa chùa chiền đều phải có cuộc họp thống nhất ý kiến chung giữa Trụ trì và Ban quản trị, vào những dịp lễ hội truyền thống dân tộc Trụ trì và Ban quản trị đứng ra hướng dẫn tổ chức lễ. Chùa Khmer không những là nơi diễn ra các sinh hoạt tôn giáo xã hội mà còn là nơi tồn trữ và phổ biến những Đại tạng kinh, giáo lý, sách báo, tác phẩm văn hóa nghệ thuật Khmer, chùa còn là trường đào tạo nữa. Nơi đây, có các lớp giáo lý Pali - Vinaya, cho Tăng sinh và cả lớp dạy chữ Khmer cho con em dân tộc. Thầy dạy lớp giáo lý Pali - Vinaya thường là các sư sãi được Hội ĐKSSYN các cấp đào tạo. Mỗi ngôi chùa Khmer là một Trung tâm sinh hoạt văn hóa giáo dục xã hội của địa phương. Nơi đây, người dân Khmer được lớn lên trong nếp sống đạo đức Phật giáo. Các nhà sư vừa là thầy hướng đạo vừa là thầy dạy chữ nghĩa đạo đức cho dân chúng. Nên tín đồ Phật tử rất mực ngưỡng mộ và tôn kính Nhà sư. Cho nên chỉ có các sư sãi trong chùa là những người được học nhiều chữ nghĩa và mở lớp đào tạo giáo lý để duy trì đạo đức, văn hóa, Phật pháp. Với hoài bảo và tâm quyết bảo tồn văn hóa dân tộc mình mà các lớp học được duy trì từ thế hệ này đến thế hệ khác.

Kiên trúc chùa Khmer được cấu tạo bởi một số nét mang đặc tính gần gũi với thiên nhiên và đặc trưng là có nhiều cây cổ thụ như sao, dầu được trồng thẳng hàng luôn được bảo dưỡng tươi tốt. Vì thế cảnh quang ngôi chùa đã được xem như danh lam thắng cảnh, nơi để đồng bào xa gần hành hưong thưởng ngoạn. Với bản tính chất phát, thật thà, đôn hậu vốn có ở người Khmer điều đó đã chứng minh ở triết lý sống của Phật giáo là: từ - bi - hỷ - xã, tinh thần vị tha và càng tin tưởng vào quy luật nhân quả, nghiệp báo. Chính sự thích hợp đó đã tạo thế đứng vững chắc cho Phật giáo truyền thống Theravada tồn tại trong đồng bào Khmer Nam bộ. Thế là, ngôi chùa đã trở thành trường học, trung tâm văn hóa giáo dục đào tạo và diển ra nhiều hoạt động nhân văn xã hội của dân tộc Khmer.

Ngày nay, trên đà phát triển của đất nước, người Khmer Nam bộ cũng đồng hành và tiến kịp với xã hội. Trên cơ sở hiện nay, theo báo cáo tổng kết công tác Phật sự năm 2009 của Giáo hội Phật giáo Việt Nam các tỉnh thành có Phật giáo Nam tông Khmer, đều có mở các lớp sơ và Trung cấp Phật học Pali, giáo lý như : Sóc Trăng, Trà Vinh, Kiên Giang, Vĩnh Long, Hậu Giang, Bạc Liêu, An Giang. Tổng số liệu lớp và tăng sinh chung là: 1.276 phòng, có 6.806 vị tăng sinh. Lớp ngữ văn Khmer bậc tiểu học (lớp 1-5) ở tỉnh Trà Vinh mở được 815 phòng, có 19.845 học viên là thanh thiếu nhi Phật tử.

Ngoài ra, còn có nhiều chư Tăng Phật giáo Nam tông Khmer theo học các Trường đại học tại thành phố Hồ Chi Minh, Cần Thơ, Trà Vinh, với chuyên ngành như: tin học, kế toán, du lịch, Anh văn, trên 50 vị đang du học tại các trường Đại học Phật giáo Myanmar, Thái Lan, Ấn Độ. Đây là thành quả giáo dục đáng được khích lệ dành cho Phật giáo Nam tông Khmer.

Nhân Hội thảo này chúng tôi có một số định hướng sinh hoạt tu học của Phật tử Khmer thời hội nhập như sau:

1. Phối họp Trụ trì chư Tăng, Ban quản trị Phật tử trong bổn đạo tổ chức thuyết giảng giáo lý mỗi tháng 4 kỳ và đưa triết lý Phật giáo sinh hoạt thực tiển vào đời sống. Đồng thời tuyên truyền các chủ trương đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nhất là thời kỳ phát triển và hội nhập của đất nước hiện nay.

2. Nhằm nâng cao hiểu biết sâu rộng trong chư Tăng, quần chúng nhân dân nhất là vùng đồng bào dân tộc Khmer, Giáo hội thường xuyên quan tâm tổ chức Hội thảo về những ý nghĩa quan trọng của ngày Đại Lễ Vesak (Phật Đản), hoằng pháp vùng đồng bào dân tộc bằng tiếng dân tộc, qua đó đưa những lời dạy có tính cách khoa học, tính nhân văn của đức Phật cũng như sự tiến bộ của Phật giáo trong sự phát triển và sự tiến bộ của xã hội.

3. Vận động Trụ trì, Ban quản trị các chùa, các mạnh thường quân, tích cực tham gia phong trào từ thiện xã hội, vận động các chùa tạo điều kiện giúp đỡ cụ ông, cụ bà già yếu, giúp đỡ bệnh nhân nghèo, các gia đình có công, góp phần giảm nhẹ, gánh nặng cho xã hội, khuyến khích các chùa kết hợp với chính quyền địa phương, hội người cao tuổi tổ chức viếng thăm và làm lễ chúc thọ cho cụ ông, cụ bà ở địa phương.

4. Tổ chức tốt cho chư Tăng và con em Khmer theo học các Trường sơ – Trung cấp Phật học Nam tông Khmer và giúp đỡ tạo điều kiện cho chư Tăng và các em được vào các trường Đại học để đào tạo nhân tài phụng sự đạo pháp, dân tộc và xã hội./

(Trích tham luận Hội thảo Hướng dẫn Phật tử năm 2010 tại Tp. Cần Thơ)

Tiểu ban Phật tử Nam tông Khmer

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

.

Hội Đoàn kết Sư sãi yêu nước tỉnh Trà Vinh, tiền thân là Hội Sư sãi yêu nước Tây Nam bộ được thành lập vào ngày 20 tháng 3 năm 1965 do khu ủy Tây Nam bộ chủ trương. Hội là tổ chức thành viên của Uỷ ban Mặt trận Dân tộc giải phóng Miền Nam, nay là UB.MTTQVN. Với vai trò hiện nay Hội vận động, tập hợp giới sư sãi, Phật tử tham gia thực hiện đúng theo đường lối chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, giữ gìn và phát huy truyền thống dân tộc, tu học và hành đạo đúng theo chánh pháp, tham gia tích cực công tác từ thiện xã hội, đoàn kết các dân tộc, tôn giáo làm tốt đạo đẹp đời, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam Xã Hội Chủ Nghĩa, làm cho dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh.

Trà Vinh là tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long. Có 8 đơn vị hành chính gồm 7 huyện và 1 thành phố. Dân số trên 1 triệu người, trong đó dân tộc Khmer có trên 30% dân số trong tỉnh. Mật độ dân số trung bình 446 người/ km2. Toàn tỉnh có 141 chùa Phật giáo Nam tông Khmer với 3.068 vị sư sãi, trong đó Hoà thượng 36 vị, Thượng toạ 46 vị, Đại đức 389 vị, Tỳ khưu 965 vị, Sa di 1.632 vị. Đồng bào Khmer đa số theo tín ngưỡng Phật giáo ( khoảng 99% ). Điều kiện phát triển kinh tế của đồng bào dân tộc Khmer chủ yếu là nông nghiệp lúa nước, nuôi trồng thuỷ sản, và tiểu thủ công nghiệp, kinh doanh lẻ.

Đồng bào Khmer sống tập trung thành Phum Srok thường ở xung quanh chùa và có tính cộng đồng cao. Mặc dầu đời sống còn gặp khó khăn nhưng tâm nguyện của họ là lúc nào chùa cũng phải được xây dựng thật khang trang và tôn nghiêm. Nếu cụm dân cư quá xa chùa thì họ sẽ sẵn sàng đóng góp tài vật sức lực để xây dựng ngôi chùa hoặc cất sala để thỉnh chư Tăng đến hành lễ theo truyền thống Phât giáo Nam tông Khmer.

Về sinh hoạt đời sống thường không thể tách rời nghi thức Phật giáo như: Chol Chnam Thmey, DolTa, Ok-om-bok, trong lễ cưới hỏi, lễ tang, lễ giổ ông bà cha mẹ, sinh nhật mừng thọ, cất nhà mới, mừng được mùa, mừng sự thành đạt của con cháu, lễ xuống đồng, lễ cầu an, cúng Neak Ta và các lễ hội mang tính dân gian khác họ đều gắn liền nghi thức Phật giáo. Khi có sự mâu thuẩn nội bộ thân tộc hay chòm xóm hoặc con cháu ngỗ nghịch thì chùa là trung tâm hòa giải, giáo dục ý thức để có sự nhận thức cái đúng cái sai, tốt xấu và tự mình hòa giải tranh chấp, tự tu sửa bản thân để trở thành người tốt và hữu dụng trong xã hội, khi sống không xa lìa chùa và khi chết đi thì đem hài cốt vào chùa. Vì thế Phật giáo chiếm vị trí độc tôn trong đồng bào dân tộc Khmer.

Về lãnh vực giáo dục, ngoài việc giảng dạy Pali giáo lý cho sư sãi, mỗi chùa đều có đạo tràng Bát quan trai từ 50 đến 100 Phật tử, ngoài ra là thọ trì Tam quy và ngũ giới, hằng tháng 4 kỳ, Phật tử được nghe thuyết giảng giáo lý và hướng dẫn thực hành pháp bố thí, trì giới, tham thiền theo chánh pháp. Các chùa trong tỉnh còn mở các lớp Khmer ngữ cho con em được học văn hóa của mình và qua đó các em được hấp thụ nền giáo dục đạo đức cơ bản của Phật giáo. Cụ thể năm 2009 - 2010 mở được 815 lớp học có 19.845 thanh thiếu niên theo học. Một số con em mồ côi không nơi nương tựa thường được nhà chùa nhận nuôi, con nhà nghèo hiếu học không đủ khả năng để tiếp tục học thì vị sư cả và ban quản trị động viên gia đình và giúp đỡ vật chất lẫn tinh thần, tạo điều kiện cho các em được học đến nơi đến chốn.

Hội tích cực vận động các chùa tham gia công tác từ thiện nhằm góp phần làm giảm nhẹ gánh nặng trong xã hội. Thường xuyên thăm viếng tặng quà động viên tinh thần gia đình Phật tử có hoàn cảnh khó khăn, bệnh tật, lúc bị thiên tai.

Song điều đáng quan ngại nhất là trong thời kỳ phát triển và hội nhập của đất nước, thời đại khoa học tân tiến, công nghệ thông tin, thời đại của vật chất xa hoa, những thứ ấy Lớp học tình thương, sẽ dễ làm lu mờ một số người thiểu trí có sự nhận thức lệch lạc nông cạn, có hoàn cảnh khó khăn, túng thiếu, bệnh tật. Vì hiện nay, một số người chỉ vì một ít vật chất mà họ sẵn sàng đạp bỏ tất cả nền đạo đức, nét đẹp văn hóa, tôn giáo truyền thống của dân tộc mà tổ tiên ông cha họ đã ấp ủ hằng bao thế kỷ qua. Sự việc này thường xảy trong vùng đồng bào dân tộc Khmer. Đây là điều chúng tôi rất băn khoăn lo lắng. Rất mong được sự quan tâm các ngành các cấp Giáo hội.

Như chúng ta đã biết, hơn 20 thế kỷ qua Phật giáo luôn đồng hành đi sâu vào trong lòng dân tộc và đã trở thành bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc. Vì thế mục tiêu hướng dẫn Phật tử Khmer tu học trong thời hội nhập và phát triển của đất nước thì cần quan tâm một số việc như sau:

- Đối vùng đồng bào dân tộc do kiến thức còn hạn chế thiếu sự giao thoa tiếp cận với sự phát triển và tiến bộ của xã hội hiện đại. Nên việc thuyết giảng giáo lý phải thực dụng, bám sát với thực tế của cuộc sống đời thường, phù hợp với trình độ năng lực, dễ hiểu, dễ thực hành, không ảnh hưởng đến văn hóa, phong tục tập quán mà nâng cao hiệu quả thiết thực cả về vật chất lẫn mặt tâm linh.

- Việc dạy và học Pali giáo lý trong Phật giáo Nam tông Khmer vẫn còn bất cập, chương trình học từ bậc sơ cấp, trung cấp và thời gian học chưa được thống nhất, việc này cũng ảnh hưởng đến việc hoằng dương chánh pháp. Vì thế cần tổ chức hội thảo về chương trình học Pali - giáo lý Phật giáo Nam tông Khmer cũng như hoằng pháp vùng đồng bào dân tộc Khmer.

- Xây dựng cơ sở từ thiện xã hội như: Mở Khóa dạy nghề, Lớp học tình thương, Trường nuôi dạy trẻ mồ côi, Nhà dưỡng lão, Phòng Khám bệnh, xây nhà Đại đoàn kết (nhà tình thương), nhà tình nghĩa... để hỗ trợ và cãi thiện cuộc sống của đồng bào gặp cảnh nghèo khó. Đồng thời tổ chức thuyết giảng giáo lý để họ được thấm nhuần Phật pháp, phát tâm tu tập, đạt tới hạnh phúc an vui ngay trong hiện tại và giải thoát giác ngộ ở tưong lai.

(Trích tham luận Hội thảo Hướng dẫn Phật tử năm 2010 tại Tp. Cần Thơ)

Hội Đoàn Kết Sư Sãi Yêu Nước tỉnh Trà Vinh

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

Lời mở đầu

Đạo Phật ngoài triết lý cao siêu vi diệu ra còn có cả một kho tàng văn hoá nghệ thuật, trong đó nhạc lễ là một trong những nét nổi bật nhất của văn hoá Phật giáo.

Mặc dù khác nhau về ngôn ngữ nhưng mỗi dân tộc, mỗi quốc gia đều phải học và hiểu như nhau về triết lý cao siêu Đức Phật. Vì để tạo nên một nét riêng biệt, một tính cách không thể lẫn vào đâu của văn hoá Phật giáo mỗi nước chính là nhờ vào nền văn hoá nghệ thuật của nước đó. Điều này cũng khẳng định rằng, văn hoá nghệ thuật giữ một vai trò rất quan trọng trong tôn giáo nói chung và trong Phật giáo nói riêng.

Phật giáo Việt nam suốt chiều dài lịch sử từ khi du nhập đến nay cũng đã khẳng định được điều đó thông qua những tác phẩm nghệ thuật bao gồm nhiều khía cạnh như văn học, kiến trúc, chùa tháp, điêu khắc hội hoạ và âm nhạc nghi lễ.

LỄ NHẠC TRONG PHẬT GIÁO VIỆT NAM

Phật gíao Việt nam có cả một kho tàng âm nhạc nghi lễ ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam cho thấy nền âm nhạc nghi lễ ở nước ta hết sức phong phú về hình thức và đa dạng về chủng loại.

Trong tôn chỉ hoằng pháp độ sanh, các Tổ sư ngày xưa đã biết dùng âm nhạc nghi lễ làm phương tiện dẫn dụ để tiếp cận quần chúng, “nhạc sĩ tải đạo”, các Ngài đã biết sử dụng âm nhạc để chuyển tải chân lý Đức Phật đến với mọi người nhằm mụch đích hướng họ về với một đời sống thánh thiện.

Lễ nhạc Phật giáo là một trong những hình thức nghệ thuật trực tiếp gợi lên cảm xúc và dẫn đến sự đồng cảm. Lễ nhạc được phổ biến rộng rãi trong mọi lĩnh vực sinh hoạt của nhân loại: Ai nhạc khiến lòng người buồn thương, Hoà nhạc khiến tâm người vui vẻ, Quân nhạc khei61n lòng người phấn chấn, Thánh nhạc khiến tinh thần người an tĩnh. Âm nhạc khôngc ó sự ngăn cách giữa nhân và ngã. Âm nhạc là một thứ ngôn ngữ chung của thế giới hữu tình.

Trong Phật giáo, lễ nhạc là một trong sáu món cúng dường. Với âm điệu thiền vị, nhạc khúc du dương, nó có tác dụng rất lớn đối với sự chuyển hoá nhân tâm.

Tìm về nguồn gốc khởi thỉ của lễ nhạc Phật giáo, thì nó được bắt nguồn từ Vệ đà (Veda). Đây là một thứ âm nhạc cổ đại trong văn hoá Ấn Độ. Kinh chép: Đức Thế Tôn cũng thường dùng Dà Đà (kệ tụng) để làm phương tiện hoằng dương Chánh pháp. Đồng thời Ngài cũng cho các Tỳ kheo chuyên chú vào việc đọc kinh (Thanh bái), Luật Thập Tụng chép: thế Tôn khen ngợi Tỳ kheo Bạt Đề rằng: “cho phép ông được trì tụng kinh văn theo cách Dà Đà).

Vì nhạc khúc du dương và giai điệu thanh tịnh có khả năng chuyển hoá lòng người, diễn tấu phạm âm có thể khiến cho vọng niệm tiêu tan, cho nên, khi Phật còn tại thế, sau những buổi thuyết pháp, chhư Thiên thường trỗi nhạc để cúng dường, ca ngợi công đức của tam bảo. Kể từ đó, âm nhạc đã trở thành một nghi thức không thể thiếu trong các pháp hội phật giáo.

Phật giáo Việt Nam vào buổi sơ khai đã được các vị cao Tăng Ấn Độ theo thuyền buôn đặt chân đến Giao Châu truyền đạo, các Ngài đã dạy dân bản xứ biết thắp hương, lễ Phật, đọc lên những kệ tụng quy y theo điệu khúc được gọi là “Phạm bái” phạm là thanh tịnh, bái là tán tụng, ca vịnh. Dần dà những điệu khúc đó được chuyển dịch sang ngôn ngữ tiếng Việt mà người dân Việt quen gọi là “kể hạnh”. Về sau này, các vị cao Tăng như: Khương Tăng Hội (ở Giao Châu), Trúc Pháp Lan, Chư Khiêm, Cưu Ma La Thập (ở Lạc Dương) đã đưa những điệu khúc ca vịnh đó dung hợp thành những làn điệu dân gian để chuyển hoá thành những nét đặc trưng của từng vùng, từng miền và chính thức trở thành một nghi thức hành lễ của Phật giáo.

Như vậy, Phật giáo Việt Nam ở thời kỳ mới du nhập các vị Sư truyền giáo lấyâm nhạc nghi lễ làm phương tiện chính để truyền đạo. Điều này chúng ta có thể thấy được qua tín ngưỡng “tứ pháp” của Phật giáo Việt nam (ở lưu vực sông Hồng) vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

Lời kinh tiếng kệ được diễn tấu thành những khúc nhạc du dương, lung linh như khói tar632m, uyển chuyển như tràng phang, an tĩnh như định lực, cao vút như núi tuyết, oai hùng như pháp cổ, giá trị của nó không chỉ dừng lại ở khía cạnh văn thơ, triết lý mà phần quan trọng đáng kể chính là đạo lực thanh tịnh của người tu hành.

BỨC TRANH LỄ NHẠC PHẬT GIÁO VIỆT NAM NGÀY NAY

Âm nhạc của Phật giáo Việt nam ngày xưa đã đạt đến một trình độ thánh thiện, điều đó có thể tìm thấy qua những tư liệu của các vị Tổ để lại. Thế nhưng lễ nhạc của Phật giáo Việt nam ngày nay về hình thức lẫn nội dung quả thật đã thua kém tuền nhân rất xa, nó không còn bộc lộ được nét sống tâm linh siêu việt như lễ nhạc cổ điển thuở trước. Vì lẽ tâm thức của Tăng sĩ trẻ ngày nay đã bị thế tục hoá, ngoại cảnh thì tác động quá nhiều mà định lực thì non kém chưa vững chãi. Hơn nữa Hán văn không còn được chú trọng, nên đọc thì có đọc mà hiểu thì không được bao nhiêu. Như vậy, thì làm sao có thể thâm nhập chân lý ngay khhi chúng ta xướng tụng. Chính vì thế mà vai trò của những người làm công tác nghi lễ ngày nay cần phải biếtt chuyển hoá như thề nào để vừa có thể duy trì lại truyền thống cao đẹp của Thầy Tổ xưa, vừa có thể khế hợp với căn cơ của quần chúng ngày nay.

Chúng tôi thiết nghĩ, muốn thực hiện ước vọng này, Giáo hội phải quan tâm nhiều hơn đến những người có kiến thức uyên thâm về lễ nhạc Phật giáo ở cả ba miền Bắc-Trung-Nam và phải tạo điều kiện thuận lợi để sưu tầm, khai thác và phát huy cho bộ môn Nhạc lễ ngày nay trở lại đúng vị trí của nó đã từng có vị trí chủ đạo trong quá khứ.

Lễ nhạc cần phải được thiết lập một cách nghiêm chỉnh căn cứ trên truyền thống cũ. Những thanh âm, điệu thức của Thiền gia phải được duy trì và sáng tạo. Việt hoá những văn bản chữ Hán để khế hợp với căn cơ người thời nay (những người khôngc có trình độ Hán Văn).

Còn về nhạc cụ có thể phương tiện dùng bằng chất liệu ngày nay (kỷ thuật mới), phải có sự giao lưu giữa ba miền, tạo điều kiện gặp gỡ thường xuyên giữa các nhà nghiên cứu có kiến thức uyên thâm, kinh nghiệm hành trì về lễ nhạc Phật giáo.

Giáo hội cần phải thành lập một trường chuyên đề về âm nhạc Phật giáo hoặc có thể đưa lễ nhạc Phật giáo thành một môn học chính thức tại các trường Phật Học để các Tăng Ni trẻ có điều kiện tiếp xúc, hầu có những tư tưởng và cái nhìn đúng đắn về vị trí lễ nhạc trong Phật giáo, đồng thời phải đào tạo một đội ngũ lế thừa truyền thống quý báu mà Thầy Tổ đã dầy công xây dựng.

Những buổi lễ truyền thống Phật giáo như tết Nguyên Đán, Lễ Phật Đản, Lễ Vu Lan, các buổi lễ tưởng niệm quý Hoà Thượng hữu công trong Phật giáo, ... phải được sử dụng những nét nhạc cổ điển truyền thống, gạn lọc những nét nhạc ngoại lai, có nên chăng cử xướng dòng nhạc này nơi Điện Phật trong những buổi lễ truyền thống.

Nghi lễ Phật giáo nên phân chia thành hai loại:

1. Nghi lễ truyền thống.

2. Nghi lễ đại chúng.

Nghi lễ truyền thống thì sử dụng đúng những nét nhạc cổ điển của Phật giáo Việt Nam tuỳ theo từng miền.

Nghi lễ đại chúng thì đơn giản hoá, phải thống nhất những văn bản Việt ngữ để mọi người dù Nam – Trung – Bắc xướng tụng mà đại chúng vẫn họa theo được.

Ở đây cần lưu ý một điểm nhỏ là trong nghi lễ đại chúng cần phải biết uyển chuyển sao cho phùh hợp với thời gian và không gian cho phép. Thế nên tiêu đề của Giáo hội đề ra là thống nhất nghi lễ Phật giáo Việt nam, theo chúng tôi thiết nghĩ là thống nhất bản kinh, pháp ngữ, kệ tán để cả ba miền cùng sử dụng chung một nghi thức, một văn bản, một tư liệu. Còn giọng điệu của từng địa phương phải giữ gìn đúng bản sắc để nét nhạc truyền thống của cả ba miền không bị thất truyền, pha tạp.

Thống nhất nghi lễ Phật giáo Việt nam là vấn đề cấp thiết, không chỉ những người làm vai trò nghi lễ mới có trách nhhiệm mà tất cả những Ban ngành khác của Giáo hội đều phải phối hợp đồng đều, quan tâm hỗ trợ để có cùng một cái nhìn nhất quán. Nghi lễ Phật giáo giống như Quốc ca của một dân tộc không thể để những người thiếu hiểu biết đánh giá sai lầm về nghi lễ.

Kết Luận:

LỄ NHẠC PHẬT GIÁO VIỆT NAM CŨNG CHÍNH LÀ VĂN HOÁ CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM Ở MỌI THỜI ĐẠI

Qua những thiển kiến trên, chúng tôi nghĩ rằng khi nói đến âm nhạc Phật giáo là nói đến văn hoá của Phật giáo, vì nó phản ánh được đời sống an lạc, giải thoát của Tăng sĩ. Âm nhạc của Phật giáo Việt Nam có đủ tư cách đề nói lên tinh thần thoát tục, siêu phàm, tuỳ duyên mà bất biến, bất biến mà tuỳ duyên. Đã đến lúc Tăng Ni trẻ Phật giáo Việt nam chúng ta phải bảo tồn những di sản cao quý của Thầy tổ, chớ nên hời hợt, xem thường bảo vật của cha ông, “đừng giống như một bác nông phu kém hiểu biết mà sử dụng một cái thúng cổ đựng lúa cho vịt ăn, trong khi đó những nhà bảo tồn di sản văn hoá thế giới đang ra sức tìm kiếm những cổ vật đó để lưu trữ và nghiên cứu tại các viện bảo tàng” (trích – GS-TS Trần Văn Khê).

Cuối cùng, xin trích dẫn một câu nói của Cổ đức: “Giá biên, na biên ứng dụng bất khuyết” (dù bên sự hay bên lý, tất cả đều là phương tiện để dẫn dụ đưa con người đến với Chánh đạo). Người học Phật phải tuỳ duyên mà ứng dụng, đừngc có cái nhìn phiến diện, tự tôn, cố chấp, để đánh mất những giá trị cao quý mà tiền nhân đã dầy công xây dựng.

Thượng toạ Thích Lệ Trang

Phó ban Ban Nghi lể TW GHPGVN

(giaohoiphatgiaovietnam.vn)

Thuở ban đầu, rừng gầy guột, thân cổ thụ già không đủ sức đứng vững khi có gió lùa. Từng nhánh gãy đổ, tàn cây cứ mục dần theo sương bụi. Vào hạ, cây ốm yếu, màu lá không tươi, dưỡng chất trong lòng đất cứ cạn kiệt dần.

Suốt mấy năm, trời không ban nỗi hạt mưa. Chỉ có cái nắng và gió làm cho lá rừng mau chuyển màu tàn, xào xạt. Cô đơn, rừng chỉ biết bầu bạn với sương mù phủ dầy gốc núi. Chiều tàn, rừng nằm nghe tiếng cồng chiên của thổ dân rền rĩ tế thần. Thỉnh thoảng vài tia chớp lóe theo cơn giông xé toan màn đêm, rồi vụt tắt. Rừng chìm sâu vào vũng tối. Không cánh chim, không dấu chân một giống loài nào, chỉ có ghềnh đá trơ gan cùng năm tháng, nằm yên bên khe suối.

Ngày mới đã đến. Một ngày rất khác những ngày qua. Bốn phương mây tụ hội, mây hóa thành mưa cho rừng tắm gội, thỏa lòng khát khao. Mưa thấm vào lòng đất, tuôn ra thành suối, rừng sinh sôi nhiều giống cây lành, hoa đơm trái ngọt. Rừng trở nên thơm!

Không hương gỗ chiên đàn, không hương sala, không hương trầm mà rừng vẫn đậm hương. Rừng gởi hương cho gió, gió mang hương đi về miền xa lơ xa lắc, đến gốc biển chân trời. Muôn thú gọi bầy, muôn chim gọi đàn theo hương tìm rừng trú ngụ. Chim hát ca bên suối khi khí trời nóng bức, rừng mở lối cho suối uốn quanh, đưa hương theo sông về đồng, góp chất phù sa.

Buổi sáng nắng lên, cũng là mặt trời với bao nhiêu nhiệt lượng, nhưng cái nắng hòa vào sương muối làm da sạm màu. Phía đông, vầng hào quang muôn sắc xóa tan lớp lớp sương mờ, đọng lại đầu ngọn lá vài hạt sương trong tựa pha lê. Cỏ non chen rừng xanh như trãi thảm, hoa chen đá lấm tấm vàng. Cánh ong, cánh bướm, cánh chim nhởn nhơ rong chơi. Rừng tươi tắn trong tà áo xanh rộng mênh mông.

Mưa đến buổi chiều, nước từ trời cao dội vào lòng đất nhuần thấm khắp tế bào cỏ cây, rêu đá. Đã qua bao nhiêu tuổi đời, chưa lần nào rừng được vui đến vậy! Nước nguồn xuôi cuồn cuộn thành thác sâu, chảy ra sông hòa vào biển lớn. Có lúc thiên nhiên trở mình hờn dỗi, mưa dầm áp thấp, song cửa lắc lư khung trời, tần thượng nước tuôn xoáy vào nền đất, làm vỡ tan bong bóng nước hiện hình. Dưới thung lũng xa, rừng âm thầm chịu đựng sức lũ, cuốn trôi tất cả những gì có mặt hai bên bờ.

Không chỉ nắng mưa, bóng đêm về với rừng lúc mặt trời nấp sau lưng núi. Không gian ngả màu chiều, tia nắng cuối ngày mờ dần, rừng ẩn hiện trong sương. Tiếng dế, tiếng giun tấu điệu khèn miền sơn dã. Hương núi len theo dòng mây trắng, cuộn cuộn và lặng yên, rừng choàng áo sương bạc, nhìn ra xa chẳng thấy được gì phía trước. Không thấy, nhưng vẫn được nghe tiếng suối thì thầm. Đêm càng lắng, suối hát càng trong:

Dế giun rên mỏi lại ngừng

Đèn tàn muốn tắt lại bừng sáng ra

Cách song đêm biết mưa sa

Tiếng nghe lộp bộp như là tàu tiêu *

Quạ vàng khuất núi, thỏ ngọc mỉm cười rạng rỡ thái không - trăng lưỡi trai, trăng lá lúa, trăng mười sáu. Trăng non rồi trăng già, rừng non rồi rừng già, nhưng nét tinh khôi không biến chuyển. Trăng khuya, rừng hiện ra như trang kinh huyền thoại. Trăng soi rừng như soi từng lời vàng không chữ. Trăng soi dáng người ngồi bất động, trăng soi bước chân đi về phương trời cao rộng và soi tỏ lòng ai còn vương vấn, buồn phiền.

Nhưng tất cả mọi hiện tượng trong thế gian như đóa phù dung. Tỉnh giấc kê vàng, rừng biểu hiện để rồi ẩn tàng tựa bong bóng nước trong mưa. Lúc đất trời nổi gió bụi, rừng bình thản trước cảnh quan san, nhuộm thu phong nhưng không vương nét muộn phiền.

Đàn chim trước cơn biến động cất tiếng kêu báo tin mùa bão. Những chú chim non đứng suốt đêm trong mưa giông, cánh ướt mềm chưa thể bay xa, đành tạm nép mình vào tàn cổ thụ. Tổ ấm chim đan bằng lá xanh không còn thấy nữa! Mây xám xịt phóng tia chớp bén như đao đánh phá chim đàn. Rừng bị cắt chia từng mảnh nhỏ. Sấm phẩn nộ cuồng si nổ rền trời đất. Thăm thẳm hang sâu, loài rắn dữ dùng phép tinh lấp nguồn bít lối, xua đuổi chim đi, đoạt lấy rừng.

Muôn cây xơ xác, rừng trơ trọi lá khô mà hương thơm đậm đà hơn trước. Chất thiêng của rừng là bất diệt, rừng đẹp mà không chỉ khi hiện hữu. Rừng mãi đẹp dù có biến thành đóng tro tàn. Gốc núi, ánh đèn khuya chờn vờn bóng người hoang dã nhảy múa cùng rắn tinh trong tiệc liên hoan, bên ché rượu cần. Tiếng cồng chiên tế thần ngày nào chợt rền rĩ trong đêm sâu heo hút.

Chim bay xa, lúc nhớ rừng cũng ngậm ngùi, vì thương chốn cũ. Chim nhớ đồng xanh, nhớ suối trong, nhớ những con đường mòn thân thương, gần gũi. Ánh trăng vẫn lung linh như thuở nào, chiếu sắc vàng soi nẻo tối, đường quê. Nhưng biết đến bao giờ quê xưa không còn bóng người hoang dã?

Gỗ đá không vô tình, cây lá không vô tâm, rừng in sâu vết hằng hiện tượng mà tinh chất vẫn nuôi dưỡng sự sống đến ngàn đời. Chim không lẻ loi, chim theo đàn vỗ cánh cao vút tầng xanh. Chim bay thành một đàn dài trông như mây. Sông nước in bóng nguyệt, in bóng mây, in bóng quê hương trên nền trời trong vắt. Tiếng hát của chim mang theo hương rừng đi vào thái không, vang xa, xa mãi….

Chợt nhớ lời người ngàn năm trước.

Tịch diệt chẳng ưa thích

Mà sự sống cũng không

Chẳng hy cầu tham luyến

Chẳng trái ý nghịch lòng

Còn duyên thời thì ở

Hết duyên thời thì đi

Không, vô tướng, vô tác

Tùy hữu vi, vô vi.**

Jakarta - ngày 22.7. 2010
Quảng Kim

* Thơ Bạch Cư Dị, Tản Đà dịch

** Kinh Na Tiên Tỳ Kheo.

http://phusaonline.free.fr/

Trong suốt chặng đường hai ngàn năm hiện hữu trên đất Việt, đạo Phật đã hoà chung cùng bước thăng trầm lịch sử dân tộc. Tinh thần phóng khoáng, siêu việt giáo lý Phật được các bậc Tổ đức Thiền Sư kết hợp với bản sắc văn hoá cổ truyền yêu cuộc sống quê hương đất nước của nhân dân Việt Nam. Trong trang sử vàng đó phải kể đến thời kỳ “hoàng kim” Phật giáo thời Lý.

Dưới triều đại Lý, cuộc kháng chiến chống Tống xâm lược (1075-1077) đã kết thúc thắng lợi. Nho giáo đang có những tác động cố vươn lên chiếm địa vị tư tưởng quần chúng, nhưng uy tín của Phật giáo không vì thế mà kém sút, ngược lại đã phát triển tới đỉnh cao bởi lòng sùng kính của các vị Vua anh minh với sự đóng góp trí tuệ vào công cuộc xây dựng đất nước của các Thiền Sư, Quốc Sư.

Các Vua Nhà Lý Sùng Kính Phật Giáo

1. Lý Thái Tổ (974-1028)

Vua tên húy Công Uẩn miếu hiệu Thái Tổ, sinh ngày 12/02 Giáp Tuất (08/03/974) mất ngày 03/03 Mậu Thìn (31/03/1028) thọ 55 tuổi, vốn xuất thân từ chốn Thiền môn, được Quốc Sư Vạn Hạnh giúp đỡ làm quan triều Lê tới chức Tả thân vệ điện tiền chỉ huy sứ. Ông là người thông minh nhân ái, có chí lớn lập được nhiều chiến công, năm 35 tuổi (15/03/1009) được tôn là Vua khai sinh vương triều Lý, đổi niên hiệu Thuận Thiên, dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long. Ngay khi lên ngôi đã có chính sách rất trọng đãi Phật giáo: ban phẩm phục cho Tăng Ni, xây dựng 8 ngôi Chùa mới: Chùa Hưng Thiên Ngự, Vạn Tuế, Thắng Nghiêm, Thiên Vương Cẩm Y, Long Hưng, Thánh Thọ, Thiên Quang, Thiên Đức.

Năm 1014, Tăng thống Thẩm Văn Uyển lập giới đàn ở Chùa Vạn Tuế.

Năm 1016, độ một ngàn dân kinh đô Thăng Long xuất gia

Năm 1019, lại một lần nữa độ dân làm Tăng sĩ, cũng năm này sai sứ thần Phạm Hạc và Đạo Thanh qua Trung Quốc thỉnh Đại tạng.

Năm 1024, lập Chùa Chân Giáo.

Năm 1026, Vua sắc lệnh đúc chuông Chùa Hưng Thiên, Đại Giáo, Thắng Nghiêm.

2. Lý Thái Tôn (1000-1054)

Vua húy Phật Mã, còn có tên là Đức Chính, con trưởng Thái Tổ, sinh 26/06 Canh Tý (29/07/1000), mất 01/10 Giáp Ngọ (03/11/1054) thọ 55 tuổi, được đăng quang nối ngôi Thái Tổ từ 1028-1054, làm Vua 27 năm, trị vì trong giai đoạn thịnh trị; là người nhân từ, sùng kính đạo Phật, chú ý đến đời sống nhân dân, coi trọng việc mở mang kinh tế. Khi Thái Tổ lên ngôi, được phong là “Khai Thiên Đại Vương.” Dưới thời Vua soạn bộ “Kinh thư” làm nền tảng pháp luật triều đình, thơ “Truy tán Thiền Sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi”, bài kệ “Thị chư Thiền Lão tham vấn Thiền Thiền chỉ.”

Tháng 8 Thiên Thành thứ 4 (1031), chiến thắng Chiêm Thành, sắc lập dựng 95 ngôi Chùa để tạ ân, miễn thuế cho dân một năm.

Năm 1034, đổi niên hiệu Thông Thuỵ, dựng thêm tàng Kinh Trùng Hưng, thỉnh Đại Tạng Kinh (lần thứ 3 nước Việt thỉnh Đại tạng ở Trung Hoa)

Năm 1036, chép sao Đại tạng để ở kho Trùng Hưng.

Năm 1049, sắc dựng Chùa Diên Hựu và Nhất Trụ theo thế hoa sen. Vua Thái Tông là đệ tử đắc pháp của Thiền Lão (đời thứ 7 phái Vô Ngôn Thông)

3. Lý Thánh Tông (1023-1072)

Vua húy Nhật Tôn, là con trưởng Thái Tông, sinh ngày 25/02 Quý Hợi (19/03/1023), mất ngày Canh Dần Tháng giêng năm Nhâm Tý (tháng 02/1072), thọ 50 tuổi, làm Vua 18 năm; là Vua thông minh nhân từ, chủ trương khoan giảm luật hình, coi nhẹ nghề nông, mở mang việc học, là người đầu tiên xây dựng văn miếu, mở khoa thi, sùng kính đạo Phật. Bài “Cố Động Thiên công chúa, vị ngục lại” (nhìn công chúa Động Thiên, bảo lính ngục) và bài “gặp tiết đại hàn bảo các quan tả hữu” là những bản chiếu chỉ mang tính nhân đức từ bi của Vua.

Năm 1056, lập Chùa Sùng Khánh, xây “Tư Thiên Báo Thắng Tháp” gọi tắt là Tháp Báo Thiên, 12 tầng (1 trong 4 kỳ quan Phật giáo nhà Lý): Tháp Báo Thiên, Chuông Quy Điền, tượng Quỳnh Lâm, Vạc Phổ Minh.

Năm 1057, tạc tượng Di Đà ở Tiên Du.

Năm 1058, xây Tháp Tường Long ở Đồ Sơn, Hải Phòng.

Năm 1069, tôn vinh Thiền Sư Thảo Đường làm Quốc Sư, lập Thiền phái Thảo Đường ở Việt Nam tại Chùa Khai Quốc (Trấn Quốc). Vua là thế hệ thứ 2 dòng Thiền này.

Năm 1070, lập văn miếu ở Thăng Long, dựng Chùa Nhị Thiên Vương.

Năm 1071, viết chữ “Phật” ở núi Tiên Du cao 1 trượng 6 thước.

4. Lý Nhân Tông (1066-1128)

Vua húy Càn Đức, con trưởng Thánh Tông và Nguyên Phi Ỷ Lan, sinh 25/01 Bính Ngọ (23/02/1066), mất tháng 12 Đinh Mùi (từ 4 đến 31/01/1027), thọ 62 tuổi, tức vị 56 năm (1072-1128). Ông là vị Vua kiệm ước, nhân ái và có tài. Lê Quý Đôn viết về Vua: “xứng đáng là vị anh quân đời Lý”; được các bề tôi giúp đỡ, nhân dân ủng hộ, dẹp tan âm mưu xâm lược của quân Tống, quan tâm đến công việc nhà nông, xuống chiếu cấm giết trâu bò; đối với văn học lập Quốc Tử Giám, mở khoa thi Tam trường. Vua rất sùng kính Phật giáo, là tác giả bài truy tán Thiền Sư Vạn Hạnh; truy tán Thiền Sư Sùng Phạm, tán Giác Hải Thiền Sư, Thông Huyền đạo nhân. Trước lúc băng hà Vua để lại “Lâm chung di chiếu” mang tính nhân từ, kiệm ước, khiêm cung của một hoàng đế Phật tử.

Năm 1081, sai sứ Lương Dụng Luật qua Tống thỉnh Kinh.

Năm 1086, dựng Chùa Lâm Sơn, xây dựng Tháp đá tại Quế Dương (Bắc Ninh)

Năm 1098, sai sứ nguyễn Văn Tính qua Tống thỉnh Kinh.

Năm 1105, dựng 3 Tháp đá ở Chùa Lâm Sơn.

Năm 1112, khánh thành Tháp Sùng Thiện Diên Linh ở Đại Sơn (Hà Nam)

Năm 1114, dựng lầu Thiên Phật.

Năm 1118, Vua Chiêm Thành và Chân Lạp sai sứ mang lễ vật đến triều cống, Vua mở hội lễ Phật lớn.

Ngoài 4 vị tiên đế, các vị Vua sau như Thần Tôn, Anh Tôn, Cao Tôn, Huệ Tôn cũng rất sùng kính Phật. Vua Lý Huệ Tôn năm 1224 truyền ngôi cho công chúa Chiêu Thánh, xuất gia tại Chùa Chân Giáo với pháp danh Huệ Quang Đại Sư.

Chính Trị, Văn Hoá, Thẩm Mỹ, Chùa Chiền, Kinh Điển, Phật Giáo Thời Lý

Các Thiền Sư Vạn Hạnh, Thiền Sư Tăng Thống Huệ Sinh, Đạo Hạnh, Quốc Sư Minh Không, Chân Không, Viên Thông thuộc phái Tỳ Ni Đà Lưu Chi; Quốc Sư Thông Biện, Mãn Giác, Ngộ Ân, Không Lộ, phái Vô Ngôn Thông là những người tham gia đóng góp vào việc chính trị, cố vấn cho Vua trong việc yên xã tắc, an dân.

Văn Hoá

Các Thiền Sư là những người có Nho học, giỏi Giáo lý, thông suốt Y, Toán, nên đã mở trường dạy học không những đào tạo Tăng tài mà cả dạy cư sĩ và đào tạo nhân tài cho đất nước, như Vạn Hạnh Thiền Sư đào tạo nên Lý Công Uẩn, Trí Thiền Sư đào tạo nên Thái úy Tô Hiến Thành, Ngô Nghĩa Hoà.

Các Thiền Sư sáng tác nhiều thi ca, kệ. Di ý các ngài còn lưu dấu tại nhiều văn bia:

Bia Sùng Nghiêm Diên Thánh ở làng Duy Tĩnh, dựng năm 1110, do Thiền Sư Pháp Bảo (Hải Chiếu) soạn.

Bia Tháp Sùng Thiện Diên Linh, núi Long Đội, dựng năm 1121 do Mai Bật soạn.

Bia Chùa Hương Nghiêm, núi Càn Nê, làng Phủ Lý, dựng năm 1124, không biết ai soạn.

Bia Chùa Linh Xứng, núi Ngưỡng Sơn, làng Thọ Xá, dựng năm 1126, do Thiền Sư Pháp Bảo (Hải Chiếu) soạn.

Bài minh quả chuông Chùa Thiền Phúc trên núi Phật Tích do Thiền Sư Huệ Hưng soạn năm 1109.

Bài minh trên bia Tháp Hội Thánh ở núi Ngạc Già, do Thiền Sư Lê Kim soạn năm 1092.

Bài văn bia Tháp Lăng Già do Thiền Sư Lê Kim soạn năm 1092.

Bài minh quả chuông và bài văn bia của Chùa Viên Quan, do Thiền Sư Dĩnh Đạt soạn năm 1122.

Bài văn bia Chùa Diên Phúc, thôn Cổ Việt, do Nguyễn Diệm soạn năm 1121.

Mỹ Thuật

Phật giáo nhà lý kiến tạo nhiều công trình mỹ thuật, trở thành danh thắng nổi tiếng:

Năm 1049, dựng Chùa Một Cột.

Năm 1056, dựng Chùa Sùng Khánh. Tháp Bảo Thiên, chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh, tượng Quỳnh Lâm (An Lam Tứ đại khí) 4 kỳ quan của nước Nam.

Năm 1057, dựng Tháp Tường Long (Đồ Sơn, Hải Phòng).

Tăng Sĩ, Tự Viện, Kinh Điển, Ruộng Đất.

Nhà Lý nhiều lần độ dân xuất gia làm Tăng.

Năm 1014, Tăng thống Thẩm Văn Uyển lập giới đàn ở Chùa Vạn Thọ

Năm 1016, có 1000 người ở kinh đô xuất gia.

Năm 1019, lại lập giới đàn.

Năm 1034, độ dân làm Sư Tăng.

Năm 1179, Vua khảo hạch Tăng quan.

Nhà Lý vẫn giữ hệ thống quan chức Phật giáo nhà Đinh Lê: Tăng thống, Tăng lục, nhưng lại chia tả nhai Tăng thống, hữu nhai Tăng thống; tả, hữu nhai Tăng lục.

Triều Lý xây dựng nhiều Chùa, chia 3 loại: đại danh lam, trung và tiểu danh lam.

Kinh điển: Triều Lý lần cho 3 sứ sang Trung Hoa thỉnh đại tạng; 2 lần sao chép Đại tạng (1023 và 1027).

Năm 1020, Nguyễn Đạo Thành, Phạm Hạc qua Trung Hoa thỉnh Kinh Vua sai, Sư Phổ Trí đi đón.

Năm 1081, Vua sai Lương Dụng Luật sang Tống thỉnh Đại tạng.

Năm 1098, lại thỉnh thêm Đại tạng.

Ruộng đất, tài sản: Chùa nhiều ruộng do Vua quan tiến cúng như Chùa Long Đọi (Hà Nam), có hàng ngàn mẫu ruộng ở Cẩm Giàng, Hải Dương. Trong Chùa có “điền nô” hoặc phát canh thu tô.

Hiệu Đính Hành Trạng Quốc Sư Minh Không Và Thiền Sư Không Lộ

Thiền Sư Không Lộ: Sư họ Dương húy Minh Nghiêm, đạo hiệu Không Lộ, sinh 14/09 Bính Thìn niên hiệu Thuận Thiên thứ 7 (1016) tại Vĩnh Lại, Hải Dương (quê ngoại), mẹ họ Nguyễn; trước theo gia đình làm nghề chài lưới, sau xuất gia kết huynh đệ với Thiền Sư Từ Đạo Hạnh và Giác Hải. Sư tạo nên “An nam tứ đại khí”, trụ trì Chùa Nghiêm Quang huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, tịch ngày 03/06 Giáp Tuất niên hiệu Hội Phong thứ 3 (1094) triều Lý Nhân Tông, Sư thọ 79 tuổi.

Quốc Sư Minh Không họ Nguyễn húy Chí Thành, đạo hiệu Minh Không, sinh ngày 14/08 Bính Ngọ (1066) niên hiệu Long Chương Thiên Tự thứ nhất (1016) triều Thánh Tông, tại làng Điếm Xá phủ Trường Yên (nay là Điềm Xá, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình), đệ tử đắc pháp của Thiền Sư Từ Đạo Hạnh thuộc đời thứ 12 dòng Thiền Tỳ Ni Đa Lưu Chi.

Năm 1136, chữa cho Vua khỏi bệnh, thần Tông phong ngài chức Quốc Sư. Ngài tịch 01/08 Tân Dậu niên hiệu Đại Định thứ 2 triều Anh Tông (1141), thọ 76 tuổi. Tháp tại Chùa Diên Phúc, Giao Thủy Nam Định. Sở dĩ nhiều nhà sử học gọi thời kỳ này là “Hoàng kim Phật giáo” vì có các Vua hiền ủng hộ Phật giáo nhiều cao Tăng xuất hiện có học vấn uyên thâm về nội và ngoại điển. Nhiều Thiền Sư học rộng, hiểu nhiều, bài bác những tín ngưỡng và pháp thuật dị đoan, đóng góp lớn lao trong phạm vi học thuật, văn hoá và xã hội.

TT THÍCH BẢO NGHIÊM

Nắng mai thương,

Sáng nay, núi mây nơi anh Lang ở có nhiều sương lắm. Núi mây trụ trên một hòn đảo, chung quanh toàn là nước biển. Ngọn núi Olympic chắn ngang núi mây với đại dương. Nếu không thì anh Lang có thể nhìn thấy biển cả bao la rồi. Bạn sương thường hay đến chơi. Bạn ấy đến chầm chậm, thong thả và vô tư. Tâm hồn của bạn ấy trong sáng! Bạn Sương dừng lại dưới những cành cây bách bên cửa sổ phòng tu viện, cho nên Lang chào bạn ấy.

-          Chào em Sương! Cám ơn em đến thăm anh.

-          Chào anh! Anh tên là gì?

-          Anh tên là Lang!

-           Em thích núi rừng, biển hồ nơi đây lắm, vì thế em thường vãng lai. Không ngờ ở nơi xa xôi này lại có một tu viện. Ngày nào, em cũng thấy anh đi từ từ, chầm chậm, thong thả. Sao bao nhiêu người khác đi nhanh, mà anh đi chậm dữ vậy?

-          Anh thực tập thiền hành. Thiền hành là bước từng bước chân với sự chú tâm và cẩn trọng.

Sương à! Chúng mình đi tới, đi lui mỗi ngày, nhưng tâm ý của chúng mình thường bay bỗng ở tương lai hoặc một nơi nào đó. Vì thế, thiền hành là đưa tâm ý trở về an trú trên mỗi bước chân. Chúng mình có mặt cho sự sống để tiếp xúc với sự sống linh động trên mỗi bước chân, trong từng hơi thở.

Sương ơi! Em đến để mang lại sự mát mẻ, tươi tốt cho cây cối trong rừng này. Vườn rau cũng nhờ Sương tưới tẩm nên nó trở nên xanh rờn và tươi tốt. Em không làm gì cả, mà chỉ bay chơi la đà, thoải mái, thế nhưng muôn loài đều hưởng những giọt sương li ti như cam lộ để được nuôi dưỡng, xanh tươi, mà đơm hoa kết trái cho đời. Lang thường nhận diện sự có mặt quí báu của Sương, nhưng đến hôm nay mới được tâm sự.

-          Cám ơn anh Lang!

-          Em hãy bay đi chơi cho vui nhé! Chúc em một ngày thong dong. Anh muốn tâm sự tiếp với bạn nắng mai.

-          Vâng! Anh cứ tự nhiên.

Nắng mai ơi!

Lá thư ‘con tim bạn bè’ gửi cho em là tâm sự riêng của Lang. Lang chia sẻ về sự thực tập của chính mình. Khi viết truyện thì Lang không suy nghĩ gì cả. Lang chỉ để cho dòng sông của những cảm giác, kỷ niệm và kinh nghiệm trực tiếp hay giáng tiếp trong đời sống tuôn chảy. Vì thế, Lang chỉ viết về đời mình và những gì xảy ra trong tâm ý, tình cảm và cuộc sống. Lang sống nhiều với thiên nhiên nên viết về thiên nhiên. Lang sống nhiều với nội tâm nên viết về cảm giác, thuơng yêu, vui buồn...

-          Chào anh Lang! Hì hì hì… Em là nắng mai!

Ô! Nắng mai xuất hiện bất ngờ quá! Anh đâu có ngờ em đang đọc dòng chảy của tâm tư anh.

Tiếng cười …..

-          Dạ! Em đang nhè nhẹ bước vào để tiếp nhận dòng tâm văn của anh.

Nắng mai có biết không? Nói thật lòng! Lang tu học vẫn còn yếu kém, cho nên tự mình thường cố gắng tự giác để sống cho trọn vẹn đời tu. Xa thầy, xa tăng thân nên Lang phải tự lực nhiều. Lang tự nhắc mình sống làm sao để không phụ những người thân yêu, bạn bè, quê hương và thầy tổ.

May mắn thay! Nắng mai thường đến thăm anh. Em đem đến cho Lang niềm vui, sự khích lệ và tình bạn bè. Em thường nhắc nhở để Lang đừng sống trong quên lãng, làm biếng. Mỗi khi em xuất hiện thì sự sống trên trái đất tươi sáng hơn ngàn lần. Em là nắng, vì thế em sưởi ấm mọi loài một cách tự nhiên. Em đến mang theo nhiều giọt nắng lung linh. Em biến rừng cây thành cõi sáng. Em đi vào ánh mắt. Em làm bông hoa sắc son. Em gọi các loài chim thức giấc để chúng hát ca chào đón bình minh.

Hôm qua, nắng mai không đến thăm anh, bởi vì bầu trời mây dầy đặc quá! Em không xuất hiện như mỗi ngày giúp cho đôi mắt của Lang long lanh, nhưng em biểu hiện ở nơi khác. Em làm đẹp đẽ và tươi sáng cuộc đời ở nơi ấy. Biết thế, cho nên Lang không buồn lâu, chỉ buồn một chút xíu thôi.

Nắng mai à! Anh Lang cũng là một con người biết thương, biết cảm, vì thế buồn vui là việc bình thường. Nhưng không bao giờ, anh Lang dám trách em đâu! Nếu trách thì anh tự trách mình, vì anh cũng có những lúc hững hờ, quên lãng, hoặc để cho nỗi lo âu, sự nghĩ ngợi xâm chiếm, do vậy anh đã đánh mất bản thân. Có lần, bạn mây đến gọi tên anh một cách trong trẻo, thế mà anh đã không nhận ra bạn ấy, vì tâm anh đang phiêu bạc chốn giang hồ.

Nắng mai ơi! Tu luyện tâm ý không phải là chuyện dễ dàng đâu! Tâm vô hình vô tướng cho nên nó biến đi dễ dàng lắm. Tâm hoạt động nhanh như chớp. Ánh sáng mặt trời có thể đi nhanh tới 3000 cây số một giây, nhưng ánh sáng không thể đi về quá khứ hoặc vương tới tương lai. Nhưng, tâm ý đi nhanh hơn ánh sáng cả ngàn lần và nó có thể đi về tương lai hoặc quá khứ. Bởi thế, anh Lang để hết cả thì giờ, tâm lực và đời mình đầu tư từng cữ động, mỗi bước chân, mỗi hơi thở để luyện tâm.  Anh muốn thực tập để nhiếp phục tâm ý trở lại, chuyển hoá tập khí thói quen xấu, hướng nó về nẻo thiện đường lành và đưa nó vào cõi sáng.

Sáng nào, anh Lang cũng ngồi thiền thật lâu. Vào mùa này, buổi trưa, anh ưa đi vào sâu trong cánh rừng im mát để ngồi thiền. Ngồi thiền trong rừng thích thú lắm, vừa mở mắt, vừa theo hơi thở, vừa nhìn tâm ý, vừa nhìn rừng cây, có ánh nắng, có trời xanh, có mây bạc. Chẳng có việc gì tuyệt vời hơn. Ngồi thiền trong rừng, anh cảm thấy tĩnh táo hơn ngồi trong thiền đường. Buổi chiều khi những tia nắng vàng xuyên qua rừng thông rơi vào cửa sổ là lúc anh Lang ngồi thiền và tụng kinh. Tất cả các công phu này cũng để thắp sáng nội tâm, dẫn dắt ý thức và chuyển hóa tập khí, phiền não.

Để dịp khác anh sẽ chia sẻ thêm về phép luyện tâm. Bây giờ, anh Lang mời em đi chơi. Có được không em?

Nắng mai nhìn anh Lang thân thiết rồi trả lời.

-          Dạ vâng! Hôm nay trời có sương bay la đà, đi dạo trong rừng mát lắm anh. Em sẽ chiếu ánh sáng vào những giọt sương để làm cho cánh rừng thêm long lanh, thiêng linh và huyền diệu.

Hai người bạn đi bên nhau trong niềm vui được sống trong ý thức sáng tỏ trong lúc rừng cây đang hát ca.

Pháp Đăng

Đoàn đại biểu Trung Quốc đại lục, Đài Loan và nghiên cứu sinh khoa tâm lý học tại hội thảo

Hội thảo lần này do khoa tâm lý trường Đại học Sư phạm tỉnh Phúc Kiến chủ trì. Chủ tịch Hội tâm lý học Trung Quốc－giáo sư Liên Dung làm trưởng ban tổ chức. Đến dự hội thảo có các cấp chính quyền sở tại và các trường đại học thuộc miền duyên hải phía Nam Trung Quốc (bờ biển phía Tây giữa eo biển Trung Quốc và Đài loan).

Về phía Trung Quốc đại lục gồm các trường: Đại học Sư phạm Phúc Kiến; Đại học y khoa Phúc Kiến; khoa âm nhạc tâm lý trị liệu nhân dân Phúc Kiến; học viện giáo dục nhân văn Long Nham-Phúc Kiến; khoa tâm lý lâm sàng Chương Châu-Phúc Kiến; khoa y học tâm lý Hạ Môn- phúc Kiến; học viện y học Ôn Châu-Chiết Giang.

Về phía Đài Loan gồm các trường: Đại học y học Cao Hùng; bệnh viện Hoa Liên Ngọc Lý Vinh Dân; Đại học Quốc Lập Đài Nam; Đại học Trung Nguyên; Đại học Thành Công; Đại học Phụ Nhân; Đại học Chính Trị; Đại học Quốc Lập Vân Lâm.

Quang cảnh diễn ra hội thảo

Mục đích của hội thảo lần này là xúc tiến và giao lưu học thuật giữa hai bờ eo biển Trung Quốc － Đài Loan.

Mở đầu cho bài phát biểu của mình, trưởng đoàn đại biểu Đài Loan－giáo sư Hoàng Quang Quốc đã nói về “nhận thức tự ngã”. Giáo sư nói, dù tâm lý học Tây Phương có phát triển đến đâu đi chăng thì văn hóa bản địa vẫn là cái gốc rễ ăn sâu trong tâm tưởng người Trung Hoa qua mấy ngàn năm. Giáo sư đã đưa Thiền Phật giáo, tư tưởng Bát nhã, đặc biệt tinh thần tự giác và giác tha của đạo Phật làm đề tài cho bài tham luận mở đầu hội nghị của mình, bên cạnh kết hợp văn hóa bản địa và văn hóa Đông Tây để lý giải tâm lý con người. Giáo sư còn nói: “một đất nước phát triển thì vấn đề tâm linh của con người là mục tiêu luôn được đề cao.” trong đó vai trò của tôn giáo chiếm vị trí vô cùng quan trọng. Không những thế tất cả các bài tham luận của các giáo sư đến từ Đài loan vẫn mang đậm sắt thái tôn giáo khoa học, hoàn toàn khoáng đạt trong tư tưởng. Trong tất cả các bài tham luận, họ đã đem tôn giáo vào cuộc đời và vận dụng tinh yếu Đạo Phật trong đời sống và công việc của mình.

G.s Liên Dung, G.s Hoàng Quang Quốc và các nghiên cứu sinh Việt Nam khoa tâm lý học tham gia hội thảo

Có thể nói rằng, Trung Quốc ngày nay đối với tôn giáo ngày càng mờ nhạt, giới học thức không còn xem trọng vấn đề tâm linh, mà họ chỉ chú trọng đến cuộc sống vật chất hiện tại, thậm chí họ còn chủ trương “Vô thần luận”, chỉ đề cao sự phát triển nhanh mạnh của xã hội mà không hề có chút sắc thái tôn giáo, mặc dù Trung quốc từng được gọi là văn hóa “ Lão－Thích－Nho”.

Bế mạc hội thảo, giáo sư Hoàng Quang Quốc nhấn mạnh: cần phải biết kết hợp sự hài hòa giữa khoa học Phương Tây và nét đặc sắc văn hóa truyền thống Phương Đông mới có thể làm cho nền nghiên cứu học thuật trở nên đa phương diện, đa dạng hóa. Hội thảo đã khép lại trong sự thân mật và tinh thần giao hảo giữa hai nền học thuật tâm lý học Trung quốc đại lục và Đài Loan.

Huệ Như

http://www.phapluanonline.com/

Mục lục

Mười hai nhân duyên và viễn ly

Tâm giác ngộ (bodhicitta)

Tính không

Năng lực Văn Thù gia trì

Đối thoại với Đại sư Thánh Nghiêm (Sheng-yen)

--***--

PHẦN BA

TÍNH KHÔNG

Trong Phật giáo có một sự thảo luận về điều gì ấy gọi là những dấu vết của nghiệp báo.  Điều gì chính xác là một dấu vết nghiệp báo rõ ràng là rắc rối.  Không phải là vật lý cũng không phải tinh thần nhưng gần như là hình thức của một năng lực, giống như một tiềm lực.  Chúng ta hầu như có thể nói nó là một hình thức của một sự tương tục tiềm thức.  Khi chúng ta nói về tiềm thức đôi khi nó được hiểu trong những dạng thức của một hạt giống hay tiềm năng, đôi lúc nó hoàn toàn là một dấu vết, điều gì đấy ghi khắc trong ý thức hay tâm thức chúng ta, những dấu vết thúc đẩy chúng ta hành động trong một cung cách nào đấy.

Có lẻ có một cách hổ trợ việc thấu hiểu làm thế nào những dấu ấn tương tục nghiệp báo này được duy trì là nhìn vào phương thức mà trong ấy những ký ức thể hiện chức năng trong đời sống một người.  Ký ức liên hệ đến sự tích tập kinh nghiệm mà một người đã từng có trước đây.  Có một khoảng trống giữa kinh nghiệm thực sự và ký ức theo sau của nó.  Phải có điều gì đấy nối kết hai thứ, kinh nghiệm trực giác của nó.  Trái lại đến điều gì chính xác là khả năng, mà trong ấy những dấu vết này được lưu trử, một số cho rằng nó là tâm thức cất chứa chủ yếu, a lại gia thức, thức thứ tám.  Một số cho rằng nó là thức thứ sáu.

Theo quan điểm của Tây Tạng, cấp độ cao nhất của những hành giả là những người nào đấy dâng hiến toàn bộ cuộc đời của họ để theo đuổi Giáo Pháp và tìm cầu sự tĩnh mịch.  Họ được gọi là những con sư tử trong những hành giả.  Cũng có thể có những hành giả  là những hành giả nghiêm túc có thể tiếp tục theo đuổi con đường và tiến hành tiến trình của riêng họ nhưng đồng thời chia sẻ kinh nghiệm cùng kiến thức của họ với những người khác đưa đến hình thức đời sống của một vị giáo thọ hay đạo sư.

Nhiều sự thực hành này đòi hỏi phải tiếp nhận một cách suy nghĩ, thể hiện, một lối sống nào đấy, và làm những tiến trình suy nghĩ này như một phần của cung cách thể hiện đời sống của chính họ.  Điều này không phải nói rằng bất cứ điều gì chúng tôi nói ở đây là việc gì đấy mà ngay cả cá nhân chúng tôi có thể đưa vào trong sự thực hành.   Không có đề xuất nào rằng bất cứ điều gì mà chúng ta biết chúng ta sẽ thể chứng được.  Điều đúng là vào lúc khởi đầu chúng ta cần phát triển một khái quát, một ý nghĩa tổng thể về phương hướng của con đường.  Đây là một trình độ thấu hiểu của nhận thức.  Chúng tôi nghĩ rằng cốt yếu tối thiểu có một bức hình tổng quát loại này.

Thí dụ nếu chúng ta muốn cất một ngôi nhà rộng thì không thể có toàn bộ công trình xây dựng ngay một lần.  Sự thực hành thật sự phải được hoàn thành từng bước căn bản.  Điều này nói rằng tối thiểu kiến trúc sư cần có một kế hoạch tổng thể và một khái niệm về sự xây dựng cuối cùng biểu hiện như thế nào.

Như câu hỏi đặc thù được đề ra về nơi khởi đầu.  Chúng tôi nghĩ điều này tùy thuộc trên tinh thần và khí chất của hành giả.  Một số nên bắt đầu với sự phản chiếu trên tính vô thường và tính tự nhiên tạm bợ của cõi sinh tử luân hồi, trái lại cho những người khác có thể sự quán chiếu trên tính không là điểm tốt hơn để bắt đầu.  Tuy thế, đối với những người khác một sự tiếp cận sùng kính hơn đối với việc tìm cầu mối liên hệ trong một vị thầy tâm linh có thể là truyền cảm hứng hơn và ảnh hưởng hơn.  Điều quan trọng là một khi chúng ta thật sự dấn thân trên con đường tu tập thế thì chúng ta nên có một sự tiếp cận bổ xung hợp nhất tất cả các khía cạnh nhờ đấy tất cả những nhân tố chìa khóa của con đường được hoàn toàn.  Chúng sẽ có một ảnh hưởng lũy tiến trên sự chuyển hóa tâm thức của  hành giả.

Tuy nhiên có một cấp độ rất phổ biến của một sự tiếp nối rõ ràng trên con đường.  Tầng bậc đầu tiên của sự thực tập nên được tập trung trên việc đối phó với những biểu hiện tiêu cực về vọng tưởng của chúng ta.  Sự thực hành này phải phối hợp với sự thực hành đạo đức hay giới luật, sự thực hành hạn chế khỏi mười hành vi bất thiện.  Nếu chúng ta nhìn vào những hành vi tiêu cực nào đấy như sát sinh, trộm cắp, tà dâm, và v.v…, trên nhiều điểm này có một sự nhất trí giữa những vị thế hợp pháp của những hành vi ấy và những vị thế đạo đức của những hành vi ấy.  Cấm chỉ sát sinh được nói là đạo đức và được nói là hợp pháp tùy thuộc trên tình trạng của tâm thức và động cơ của con người nhằm tránh vi phạm một hành động như thế.

Nếu động cơ của chúng ta hoàn toàn do sợ hãi những hậu quả pháp luật của sự giết người thế thì mặc dù trong thực tế chúng ta kiềm chế khỏi một hành vi tiêu cực, chúng ta không thể nói rằng sự thực hành Phật Pháp như được thúc đẩy bởi sợ hãi những hậu quả theo luật định.  Trái lại nếu ai đấy tránh không làm việc giết người, không phải vì sợ hãi những hậu quả của luật pháp mà vì hiểu rằng một hành vi như thế là một việc làm tiêu cực, trong trường hợp này mới là một sự thực hành Phật Pháp.  Tuy thế, ở đây,  không phải là sự thực hành Phật Pháp sâu sắc khi động cơ vẫn là vị kỷ.  Nếu một người xa lánh việc giết người do biểu lộ của động cơ thúc đẩy giống như người ấy yêu mến sự sống của chính mình như yêu mến đối với người khác điều này cũng thế và vì thế giết người là một hành động vô cùng nguy hại đến người ấy, thế thì đây là một sự thực hành Phật Pháp sâu sắc.  Mặc dù trong thực tế hành động là giống nhau trong ba trường hợp nhưng tùy thuộc trên động cơ thúc đẩy hiện hữu nên có một sự khác nhau cho dù hành vi là hợp pháp, đạo đức hay sâu sắc.

Hiện hữu hay tồn tại, được cấu thành và do nguyên nhân của nghiệp báo và vọng tưởng, là sự bất giác tồn tại và là duyên sự khổ đau.  Điều thiết yếu ở đây là phải có một sự thấu hiểu sâu sắc  về sự tiêu cực của những vọng tưởng.  Sự nhận định của con người càng mạnh mẽ về sự tiêu cực của những vọng tưởng thì ý chí  năng lực của con người hay cảm giác kinh tởm về những hậu quả của những vọng tưởng của con người càng mạnh mẽ hơn.

Trong dạng thức về cố gắng để trau dồi một niềm tin vững chắc sâu sắc trong sự tiêu cực của những vọng tưởng trong tâm thức của chúng ta, có lẻ cung cách tốt nhất để làm điều này là liên hệ lại với kinh nghiệm cá nhân của chúng ta.  Khi chúng ta phán xét về thể trạng tâm thức của chúng ta, chúng ta có thể thấy rằng mỗi khi có một sự xãy ra mạnh mẽ về một cảm giác tiêu cực như thù ghét hay sân hận, chúng ta lập tức thấy một sự bất ổn trong tâm thức chúng ta.  Nó phá hủy sự định tĩnh chúng ta có thể có và tạo nên sự bồn chồn.  Từ kinh nghiệm cá nhân chúng ta có thể thấy rằng nhiều rắc rối tâm lý, mê muội và băn khoăn là hậu quả của những cảm xúc và tư tưởng.  Thực tế, trong toàn bộ lịch sử hiện hữu của nhân loại tỉ lệ to lớn từ chiến tranh đến bạo động gia đình tất cả là một hậu quả trực tiếp của những phiền não và cảm xúc tiêu cực mạnh mẽ.

Tuy nhiên, nếu chúng ta thẩm tra mối quan hệ mà chúng ta có với những cảm xúc tiêu cực của chính chúng ta, chúng ta không tỉnh thức trọn vẹn hay không chính niệm hoàn toàn với bản chất tự nhiên của chúng.  Thực sự trái lại, chúng ta có khuynh hướng bám víu chúng.  Thí dụ, nếu đối diện vớ một sự de dọa hay một sự khích động, những cảm xúc mạnh mẽ như sân hận sinh khởi trong chúng ta.  Dường như nó cho một sức mạnh hay can đảm để đối diện với hoàn cảnh tương ứng.  Gần như chúng ta bám víu một cách tự ý những xúc tình tiêu cực này và theo đuổi chúng như một loại bảo vệ.  Trong thực tế sự sinh khởi của những cảm xúc mạnh mẽ như thế nằm trong việc chúng ta tạo nên tất cả những loại rắc rối.  Bắt đầu với việc chúng ta đánh mất cảm xúc cân xứng và đánh mất sự phán xét giữa đúng và sai.  Cũng thế, sự táo bạo dâng tràn mà chúng ta cảm thấy thường là mù quáng và chúng ta không thể sử dụng nó trong một đường hướng đúng đắn.

Chúng ta nói về viễn ly, sự viễn ly thật sự là lòng khát vọng chân thành trong việc tìm cầu sự giải thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi.  Chúng ta nói về tâm giác ngộ (bodhicitta) mà lòng ngưỡng mộ thật sự là để đạt đến sự giác ngộ hoàn toàn vì lợi ích của tất cả chúng sinh.  Những nhân tố chướng ngại sự đạt đến những nguyện vọng then chốt này là vọng tưởng và những chướng ngại đến tuệ trí.  Chỉ có tuệ giác nội quán trong tính không mới thật sự đối trị hay thuốc giải độc để tiêu trừ những năng lực chướng ngại này.

Nói một cách phổ thông trên cấp độ thực tiển, những người không thực hành Phật Pháp căn cứ trên việc họ có phải là một người đã tiếp nhận tam quy hay chưa.  Sự khác biệt giữa những trường phái triết học tư tưởng Phật giáo và không Phật giáo được hình thành trên căn bản cho dù người ta tán thành hay không điều được biết là  Bốn Pháp Thù Thắng [1] (1).

Tất cả những hiện tượng duyên sinh là tạm bợ, vô thường (chư hành vô thường), và tất cả những hiện tượng là trống không và vô ngã (chư pháp vô ngã).  Chỉ có niết bàn là an bình thật sự (niết bàn tịch tĩnh).  Điều đầu tiên của Tứ Pháp Bản Mạt là nhận thức rằng bất cứ điều gì là một phối hợp, bất cứ gì, hình thành từ nhân duyên là tạm bợ và vô thường.  Thứ hai, bất cứ điều gì là một sản phẩm của những nguyên nhân nhiễm ô, trong sự phân tích cuối cùng là một hình thức của khổ đau (các pháp nhiễm ô là khổ đau).

Điều thứ ba là tất cả những hiện tượng là trống không và vô ngã hay tự ngã trống rỗng.  Sự trống vắng của sự tự tồn liên hệ ở đây là một khái niệm về anatman, vô ngã điều thông thường trong tất cả những trường phái Phật giáo.  Dĩ nhiên có một hay hai trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn như Độc Tử Bộ[2]  (2) thừa nhận một khái niệm nào đấy về sự tồn tại thật sự của tự ngã.  Tổng quát, nói một cách triết lý, tất cả các trường phái Phật giáo phủ nhận bất cứ khái niệm nào về một tự ngã (atman) hay một nguồn gốc của linh hồn.  Do thế, giáo lý về vô ngã là triết lý căn bản cho tất cả những trường phái của Phật giáo.

Điều thứ tư hay điều cuối cùng là niết bàn; sự chấm dứt phiền não khổ đau, chỉ có thể trạng hỉ lạc và hòa bình vĩnh cửu.  những điều này là Bốn Pháp Thù Thắng của Phật giáo mà chúng được chia sẻ bởi tất cả những trường phái Phật giáo.

Như được biết rằng trong tư tưởng của tất cả những trường phái ngoại đạo Ấn Độ cổ xưa, họ thừa nhận một tự ngã (atman) hay nguồn gốc của linh hồn được nói là thường trụ, tự tồn, và độc lập khỏi tâm thức và thân thể cấu thành thực tại thường nghiệm của con người.  Trong tư tưởng của những trường phái ngoại đạo có một niềm tin trong một loại linh hồn ngoại tại nào đấy mà nó hoàn toàn riêng biệt, tuyệt đối riêng biệt, khác biệt với thân thể, tính ngẫu nhiên của con người, thân thể và tâm thức.  Những trường phái Phật giáo hoàn toàn phủ nhận loại tự ngã thế đó do thế sự nhấn mạnh là trên vô ngã, hay anatman.

Cũng có một cấp độ khác để thấu hiểu giáo lý vô ngã.  Vô ngã được hiểu trong dạng thức của sự phủ nhận một cái ngã là chủ nhân ông hay kẻ khống chế đối với những tập họp uẩn chẳng hạn như thân thể và tâm thức nhưng vẫn là một phần của nó.  Sự bám víu này đến một cái ngã tự trị - mặc dù cái ngã này không hoàn toàn riêng biệt với tập họp uẩn thân/tâm nhưng vẫn hưởng thụ một loại tự trị nào đấy – điều nảy cũng được nói là một hình thức tin tưởng trong một cái ngã (atman) hay linh hồn.  Những trường phái quan trọng của Phật giáo phủ nhận điều đó.

Khi chúng ta nói về Bốn Pháp Thù Thắng trong Phật giáo, vô ngã hay vị tha cần được hiểu trong những dòng này chứ không nhất thiết theo những giới hạn của cái vô ngã vi tế được trình bày trong những trường phái Đại thừa.  Những trường phái Phật giáo trên tổng thể phủ nhận bất cứ khái niệm nào về một cái ngã như độc lập với thân thể và tâm thức, hay những tập họp uẩn.  Khái niệm về một cái ngã thường trụ, ngoại tại và đơn nhất cũng bị phủ nhận.  Đây là vị thế căn bản của Phật giáo trên toàn bộ vấn đề cái ngã; nó phủ nhận một nguồn cội của linh hồn như vậy.  Tuy nhiên, đến vấn đề điều gì thật sự là cá nhân con người, có một sự khác nhau về ý kiến trong những nhà tư tưởng Phật giáo.  Một số vẫn cho rằng nó là toàn bộ những tập họp uẩn, là con người  chân thật.  Một có thì giữ ý kiến rằng sự hiểu biết tinh thần, hay tâm thức là con người thật sự.

Tất cả những trường phái Phật giáo thừa nhận con người tự nó như một khái niệm, môt cấu trúc danh tự.  Tuy thế, nhiều Phật tử tin rằng dưới cấu trúc danh tự phải có điều gì ấy liên hệ thực sự, một con người nào đấy phải được tìm thấy dưới sự phân tích cơ bản.

Tổng quát hầu hết lập trường Phật giáo là định rõ con người với hoặc là sự tương tục của tâm thức hay những tập hợp uẩn.  Trong trường hợp của Duy Thức học (Cittamatra) họ thừa nhận một sự tương tục tâm thức mà nó có một nền tảng vi tế, đấy là a lại gia thức, hay kho tàng tâm thức cơ bản.  Tất cả những trường phái này đồng thuận một cách căn bản  một điều binh thường là đề nghị phải có một con người thật sự về thực chất là nhân vật có thể được tìm thấy khi chúng ta tìm kiếm cho một sự liên hệ đằng sau hình sắc và khái niệm về con người.  Điều này khuyến nghị rằng những trường phái Phật giáo này không hoàn toàn chứa đựng khái niệm về một con người như một cấu trúc đơn thuần, một thực tại danh tự.  Đúng hơn họ tìm kiếm một loại nền tảng khách quan nào đấy mà con người thật sự là điều ấy, để tìm một loại liên hệ khách quan đến hình thức và khái niệm của nhân sinh.

Tuy thế, những tư tưởng gia Trung Quán như Nguyệt Xứng (Chandrakirti) và Buddhapalita phủ nhận tất cả những thứ đó và tranh biện rằng không có sự cần thiết thật sự để tìm kiếm một loại liên hệ nào đó cho nhận thức của con người và tự ngã và tìm một thực tại khách quan nào đó có một cấp độ của sự tồn tại thực chất hay đặc tính bên trong.  Từ quan điểm của Nguyệt Xứng (Chandrakirti) và Buddhapalita chính sự thôi thúc để tìm kiếm một loại nền tảng khách quan nào đó trong phong cách này gợi ra một sự một sự bám chấp đến một loại thực tại cụ thể nào đấy.  Nguyệt Xứng tranh biện rằng cung cách nhìn vào những thành phần của thế giới như thế này là xuất phát từ một sự tin tưởng trong một loại tồn tại cố hữu hay tự tính nào đó của mọi thứ.  Nếu mọi thứ có được một thực tại cố hữu có nghĩa rằng chúng có được một cấp độ độc lập.  Nếu mọi thứ có được sự tồn tại cố hữu thế thì sẽ mâu thuẩn với tính bản nhiên nền tảng mà nó là tính tự nhiên độc lập của thực tại.  Thực tế, những thứ ấy hình thành sự hiện hữu như kết quả của nhiều nguyên nhân và điều kiện (nhân duyên) cho thấy rằng chúng thiếu vắng sự tồn tại cố hữu (vô tự tính).  Nguyệt Xứng phủ nhận rằng ngay cả một cá nhân cũng không có bất cứ một bản chất thực sự nào.  Cá nhân con người là một cấu trúc của danh tự.

Điều này không đưa ra giả thuyết rằng một con người hay tự ngã không tồn tại nhưng con người và tự ngã thật sự tồn tại.  [Nhưng] chúng là một thực tại danh tự, một cấu trúc.  Mà đấy là một cấu trúc hình thành sự hiện hữu trong sự lệ thuộc trên căn bản của sự mệnh danh như những tập họp tâm và sắc của ngũ uẩn.  Không phải thân thể, không phải tâm thức, cũng không phải sự tương tục của tâm thức, cũng không phải tập họp uẩn của tâm và thân có thể được nói là con người.  Con người là điều gì ấy lệ thuộc trên những căn bản danh tự này.

Ngay cả nếu một người đạt đến trình độ thông hiểu về vô ngã, không phải ở trình độ vi tế nhất mà ở trình độ thô sơ của nhận thức về sự vắng mặt của tự ngã (như có được bất cứ một bản chất thật sự), trong chính nó sẽ có một tác động mãnh liệt trên đời sống cảm xúc của chúng ta.  Nó sẽ lập tức giảm thiểu năng lực của nhiều thể trạng vọng tưởng khác nhau của tâm thức.

Trong truyền thống Đại thừa thuộc trường phái Duy tâm (duy thức) và Trung Quán thêm vào giáo lý vô ngã của con người (nhân vô ngã), có sự thừa nhận về vô ngã của những hiện tượng (pháp vô ngã). Nếu chúng ta nhìn vào sự thấu hiểu vô ngã của những hiện tượng trong những trường phái Đại thừa, thí dụ như của trường phái Du già hay Duy thức, trường phái Duy tâm, người ta tranh luận rằng nhiều khái niệm về thế giới mà chúng ta có, đặc biệt nhận thức về những thực tại vật lý, trong những sự phân tích cuối cùng không đề ra một thực tại khách quan nào.  Chúng là những phóng chiếu của tâm thức.  Nhận thức của điều này là sự thực chứng tính không của những hiện tượng ngoại tại.

Những đối tượng vật lý mà chúng ta nhận thức như thật sự không có một sự tồn tại khách quan, chúng là những sự phóng chiếu của tâm thức.  Chúng ở trong ý nghĩa nối dài của tâm thức [sự biểu hiện của tâm thức].  Không có thực tại riêng biệt “ngoài kia”.  Trong Du già, Duy tâm, hay Duy thức có một hệ thống rất phức tạp của tư tưởng mà trong ấy nhận thức của chúng ta về thế giới ngoại tại là được giải thích trong những dạng thức làm thế nào chúng là những phóng chiếu hiển hiện từ tâm thức của chúng ta.  Chúng nói về mười lăm loại phóng chiếu khác nhau.  Trong bất cứ trường hợp nào chúng được vẽ thành bốn loại dấu vết chính mà chúng làm nên sự sinh khởi những loại nhận thức này.  Thứ nhất được nói là những dấu vết cho phép phát sinh những loại nhận thức tương tự.  Thí dụ, khi chúng ta thấy một đối tượng màu xanh dương, chúng ta nhận thức nó như một đối tượng màu xanh dương và khả năng này để nhận thức một đối tượng màu xanh dương được nói là kết quả của một dấu vết trong tâm thức chúng ta lưu lại bởi những kinh nghiệm liên tục trước đây của nhận thức của màu xanh dương.

Những nhà Duy Thức học cũng tuyên bố rằng khả năng của chúng ta liên hệ đến nhận thức “xanh dương” đến những đối tượng xanh dương do bởi một dấu vết được gọi là nhận thức tạo dấu ấn.  Điều này ghi lại trên tâm thức của chúng ta bởi những kinh nghiệm trước  đây.  Chúng gợi ý rằng nếu chúng ta thể nghiệm tư tưởng chúng ta khi nhận thức một đối tượng xanh dương không chỉ là định rõ như màu xanh dương mà cũng  là chúng ta có tương quan đến nhận thức của màu xanh dương với đối tượng xanh dương.  Xa hơn nữa nếu chúng ta thể nghiệm những nhận thức của chúng ta, chúng ta có khuynh hướng tưởng tượng giống như đối tượng xanh dương tồn tại một cách khách quan như một sự liên hệ của nhận thức màu xanh dương và thuật ngữ màu xanh dương.  Thật tế, trong mối quan hệ giữa thuật ngữ và nhận thức trên một phương diện và đối tượng xanh dương trên một phương diện khác, là thật sự không bị bó buộc.  Không có điều thật sự khách quan trên phần của đối tượng xanh dương chứng minh nó đúng là căn bản của sự mệnh danh ấy.  Tuy nhiên, điều này không nói là sự xuất hiện của nó như thế nào đến chúng ta và những nhà Duy thức học luận rằng điều này là một nhận thức sai lầm.

Điều này là những gì làm nên nhận thức nhị nguyên giữa đối tượng xanh dương và nhận thức xanh dương.  Sự nhị nguyên này là kết quả của dấu vết nghiệp báo.  Đó là những gì căn cứ trên gốc rể của dòng luân hồi vô minh.  Những nhà Duy thức học do bởi luận cứ triết lý căn bản của họvề vấn đề có hay không có một đối tượng thực tại hay thế giới vật lý có một sự giải thích khác biệt về Kinh Tuệ Trí Toàn Thiện (Prajnaparamitta Sutras).  Họ không tán thành sự giải thích chân thật của Kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa (Prajnaparamitta Sutras).  Đối với họ chìa khóa để thấu hiểu Sự Toàn Thiện của Kinh Tuệ Trí căn cứ trong Kinh Giải Thâm Mật (Samdhinirmocana Sutra) , trong ấy mà chúng ta tìm thấy một sự thảo luận về điều được biết như Ba Luận Đề Tự Nhiên. Đây là Biến Kế Sở Chấp, Y Tha Khởi và Viên Thành Thật Tính.

(PHỤ GIẢI: Ba Luận Đề Tự Nhiên - Tam tự tính

1 —  Biến Kế Chấp— (tính tự nhiên quy định) - Vì quên lãng và thành kiến nên chúng ta thường phủ lên thực tại một lớp cố chấp, vì vậy thực tại bị mang màu sắc “Biến Kế Chấp.” Biến Kế Chấp là cái thấy sai lầm về thực tại, cho rằng thực tại là những thực thể tách biệt, những cái ngã, nguyên nhân của sự phân biệt, kỳ thị, giận hờn. Để đối trị Biến Kế Chấp, hành giả nên quán niệm tự tánh Y Tha Khởi, tức là sự tương duyên của vạn hữu trong quá trình sinh diệt.

2 — Y Tha Khởi — (tính tự nhiên phụ thuộc) - Y Tha Khởi cần được sử dụng như một dụng cụ quán chiếu chứ không được nhận thức như một triết thuyết. Cố chấp vào Y Tha Khởi như một hệ thống khái niệm thì sẽ bị mắc kẹt. Quán chiếu Y Tha Khởi là để thực chứng thực tại, để thể nhập thực tại chứ không phải là để bị kẹt vào Y Tha Khởi, cũng như chiếc bè được dùng để qua sông, chứ không phải để vác trên vai. Ngón tay chỉ trăng không phải là mặt trăng.

3—Viên Thành Thực Tánh— (tính tự nhiên chân thật tối thượng của thực tại) - là một từ được dùng để chỉ thực tại khi thực tại đã được thoát khỏi màn Biến Kế Chấp. Viên Thành Thực Tánh có nghĩa là thực tại là thực tại, nó siêu việt khái niệm; bất cứ khái niệm nào cũng không miêu tả được thực tại, dù cho đó là ý niệm Y Tha Khởi. Để chắc chắn hơn, Duy Thức Học đề ra Tam Vô Tánh hầu dung hòa với Tam Tự Tánh, và để người học Duy Thức không bị mắc kẹt vào Tam Tự Tánh. Tam Vô Tánh là tinh túy của giáo lý Phật Giáo Đại Thừa.— Trích từ Buddhist Glossary – Người dịch)

Những nhà Duy thức học diễn giải giáo nghĩa của Kinh Tuệ Trí Toàn Thiện luận rằng chúng ta không thể  tiếp nhận  chúng từng chữ một như một sự thừa nhận trực giải,  [vì như thế nó] sẽ đi đến một hình thức của hư vô chủ nghĩa như chúng ta sẽ phủ nhận bất cứ một khái niệm đồng nhất nào.  Những nhà Duy Thức học vì thể tái diễn giải  lời tuyên bố trên rằng tất cả những hiện tượng là trống không, tất cả  những hiện tượng là thiếu vắng đặc tính, bằng sự giải thích khái niệm về đặc tính một cách khác biệt trong những phạm vi khác nhau.  Thí dụ, khi thảo luận Hiện Tượng Tướng Vô Tính hay Biến Kế Sở Chấp Vô Tính chúng ta có thể thấu hiểu nó trong dạng thức tự định  nghĩa những đặc tính và v.v…

Họ luận rằng sự nhận thức thế giới ngoại tại sinh khởi như kết quả của những dấu vết (hạt giống) hiện hữu trong tâm thức.  Họ nói về những loại dấu vết khác nhau.  Những dấu vết cho sinh khởi nhận thức về những đối tượng và những dấu vết cho sinh khởi những những nhận thức vọng tưởng và v.v… Chúng ta tìm thấy trong những văn bản Duy Thức học một tiến trình rất phức tạp của lý trí mà trong ấy họ diễn tả trong dạng thức của Bốn Con Đường hay Bốn Tầng Bậc trong sự đòi  hỏi của một người cho sự thấu hiểu chân lý tối hậu qua phân tích danh tự, sự tham khảo, nhận dạng, và những đặc tính.  Vì thế chúng ta đến tại điểm cuối cùng nơi mà nhận thức của chúng ta về thực tại thường nghiệm, thực tại bên ngoài như có được một loại tồn tại khách quan nào đấy, [và đó là] là trong sự phân tích tối hậu một vọng tưởng.

Chính nhận thức của sự chấp trước tại một loại tin tưởng nào đấy trong sự nhị nguyên này của chủ thể và đối tượng là nền tảng của vô minh.  Việc vượt thắng tính nhị nguyên này xãy ra qua sự thực chứng về sự vắng mặt của tính nhị nguyên này giữa chủ thể và đối tượng.  Vì thế, đối với những nhà Duy Thức học việc vắng mặt của tính nhị nguyên chủ thể/đối tượng là tính không tối thượng, chân lý tối hậu.

Bất chấp vị trí giá trị của trường phái Duy Thức học, sự hiểu biết thế này về tính bản nhiên của thế giới ngoại tại rõ ràng có một giá trị rất cao trong tâm lý trị liệu, và giá trị giải thoát.  Đây là trong ý nghĩa mà sau khi phủ nhận bất cứ khái niệm về một loại nguồn gốc linh hồn bất biến, ngoại tại rồi thì khi chúng ta chuyển sự tập trung của mình đối với tính bản nhiên của thế giới ngoại tại và bắt đầu nhìn chúng trong một sự phân tích rốt ráo như một kết quả của sự phóng chiếu từ chính tâm thức chúng ta, điều này trong tự nó sẽ có một tác động to lớn trong việc giảm thiểu cường độ của sự chấp trước của chúng ta đối với thế giới ngoại tại.  Một khi chúng ta đã thể nhận sâu như thế của những gì chúng ta nhận thức thực tại “ngoài kia” như một sự sáng tạo của tâm thức chúng ta, nó sẽ tự động ảnh hưởng [đến] một sự suy giảm sức mạnh chấp trước, mãnh lực bám víu, đến sự tồn tại thực sự “ngoài kia”.  Chúng ta không thể phủ nhận giá trị giải thoát của giáo thuyết Duy Thức học.

Theo quan điểm của Trung Quán luận với vị thế của Duy Thức luận là, trong một ý nghĩa nào đấy họ chỉ là đang ở nửa chặng đường.  Họ có thể phủ nhận thực tại khách quan hay bản chất của thế giới ngoại tại nhưng trong tiến trình phủ nhận tính nhị nguyên giữa chủ thể và đối tượng, họ chấm dứt sự củng cố sự tồn tại của ý thức và tâm thức để lại một loại tồn tại hay thực tại tuyệt đối hay bản chất tâm thức.  Theo quan điểm của Trung Quán tông thậm chí loại tin tưởng này trong sự tồn tại của tâm và ý  sẽ có sự ảnh hưởng làm thui chột chúng ta như là nó có thể hướng đến nhiều tùy phiền não.

Trong tư tưởng Trung Quán luận chúng ta có thể thấy rằng bởi vì không có tuyên bố rõ ràng trong phần của Long Thọ đến vấn đề của việc thế giới ngoại tại hay vật lý có sở hữu một loại thực tại khách quan nào đó hay không, có một ý kiến chia rẻ.  Thí dụ, một trong những luận giải sớm nhất về Long Thọ, Thanh Biện [3](3) đã cho rằng không cần thiết phủ nhận thực tại khách quan của thế giới ngoại tại.  Mặc dù chúng ta có thể cho rằng tất cả các hiện tượng vạn pháp trong sự phân tích tối hậu là trống vắng sự tồn tại độc lập, không cần phủ nhận một cách hoàn toàn một mức độ nào đấy của thực tại khác quan đến thế giới ngoại tại.

Cũng có những tư tưởng gia khác của Trung Quán Tông như Tịch Hộ [4] (4) và Liên Hoa Giới [5](5) những người cùng chia sẻ nhiều lý thuyết của trường phái Duy Thức học.  Một cách đặc biệt họ phủ nhận thực tại khách quan của thế giới ngoại tại trong khi trong khi hợp nhất loại tuệ gián nội quán ấy vào trong toàn bộ quan điểm của Trung Quán Tông mà trong sự phân tích tối hậu cả chủ thể và đối tượng là trống rỗng sự tồn tại độc lập.  Có một sự bất đồng ý kiến hoàn toàn trong những nhà tư tưởng Trung Quán.

Tuy nhiên, có một hệ thống thứ ba diễn giải tư tưởng của Long Thọ đại diện bởi những người như Buddhapalita [6] (6), Nguyệt Xứng và Tịch Thiên, ba đại biểu chủ yếu của hệ tư tưởng này, những người xa rời hoàn toàn trường phái Duy Thức cũng như sự giải thích của Thanh Biện, Tịch Hộ, và Liên Hoa Giới.  Họ khác với trường phái Duy Thức [cũng] như  những luận sư của Duy Thức và làm một sự phân biệt  giữa sự không thực của thế giới vật lý ngoại tại và sự tồn tại chân thật của tâm thức.  Buddhapalita, Nguyệt Xứng và những người khác nữa phủ nhận điều này.  Họ luận rằng giống như trường phái Duy Thức, khi đưa ra khái niệm thế giới vật lý ngoại tại như được bao gồm những cấu trúc nguyên tử trong dạng thức của tính tự nhiên bất khả phân và giới hạn của nguyên tử đến một sự phân tích tỉ mỉ rằng cuối cùng chính khái niệm của thực tại vật lý hướng đến sự biến mất.  Buddhapalita và Nguyện Xứng luận rằng chúng ta có thể áp dụng sự phân tích tàn hoại cùng loại đến ngay cả những sự kiện tinh thần chẳng hạn như tâm ý.   Điều này được hoàn tất bằng sự đưa ra nhữn sự kiện này đến những sự phân tích trong dạng thức của những thành phần của chúng, những lớp tạm thời của sự tương tục của tâm ý.  Khi chúng ta đưa tâm ý đến loại phân tích này, chúng ta một lần nữa bắt đầu đánh mất chính khái niệm về điều gì chính xác là sự kiện tinh thần.  Họ luận rằng không cần phân biệt giữa thế giới ngoại tại và tâm ý khi mà có sự tồn tại cố hữu (hay có tự tính).

Tương tự thế họ khác với những người như Thanh Biện (Bhavaviveka) do luận rằng cuối cùng ông tin tưởng trong một loại bản chất tự nhiên nào đấy mà có thể là sáng tạo một cách hợp lệ bởi tâm ý.  Trái lại những người như Buddhapalita và Nguyệt Xứng (Chandrakirti) phủ nhận điều này luận rằng không có điều gì trong một nhận thức thông thường mà không bị nhiễm ô bởi nhận thức của bản chất thực tại.  Chỉ là khi chúng ta đạt đến tâm vô phân biệt, sự thực chứng trực nhận về tính không mà chúng ta mới có thể đạt đến một thể trạng tâm thức hoàn toàn tự tại với những sự nhiễm ô hay vọng tưởng.  Do thế, Nguyệt Xứng và Buddhapalita luận rằng chỉ bởi vì một hình thức của nhận thức là lừa dối (vọng chấp) không nhất thiết có nghĩa là nó không có giá trị.  Chúng ta có thể có một nhận thức về một đối tượng nhưng cùng lúc trình độ nhận thức có thể có một cấp độ về sự lừa dối hay vọng tưởng.

Điểm mà Buddhapalita và Nguyệt Xứng đang nói là cho đến khi mà chúng ta không chống nổi sự cám dỗ để tìm một loại nền tảng khách quan cho nhận thức của chúng ta, tìm kiếm một thực thể  tồn tại thưởng thức một thực thể bản chất “ngoài kia”, thế thì chúng ta vẫn ở dưới năng lực của chấp thủ, bám víu đến một loại tồn tại thực sự nào đấy, một loại tồn tại cố hữu.  Do thế, chúng ta có thể có một thế giới quan có căn cứ trong phạm vi giá trị quy ước (thế đế) nơi mà chúng ta không thể tìm ra một loại nền tảng thiết yếu.  Chúng ta có thể thấu hiểu những nhận thức của chúng ta ở trình độ quy ước (thế đế) nơi mà nhân quả hay chủ thể và đối tượng có thể được chấp nhận trong những dạng thức liên hệ.

Chúng ta có thể xác định tối thiểu năm mức độ khác nhau của tính không hay vô ngã.

1-    Đầu tiên là tính không của một linh hồn mà nó được nói là thường trực cố định trọn vẹn đặc thù, v.v…

2-    Thứ  hai là sự vắng bóng của tự ngã  như một loại thực tại vật chất.

3-    Thứ  ba tính không của chủ thể/đối tượng nhị nguyên.

4-    Thứ tư là tính không của một loại thực thể bản chất mà nó không phụ thuộc trên nhận thức của tâm.

5-    Trình độ thứ năm của tính không là tính không của trường phái Hệ Quả Trung Quán mà nó là tính không của sự tồn tại cố hữu (vô tự tính).

Khi chúng ta nói về tính tự nhiên vô ngã của thực tại hay tính không, có nhiều trình độ khác nhau về thấu hiểu, năm cấp độ đã được thấy rõ ở đây.  Nếu chúng ta nhìn vào năm trình độ khác nhau này về tính không, mặc dù chúng đều bình đẳng trong sự thể hiện một nhận thức của sự thấu hiểu về tính không, sự khác biệt là trong khi chúng ta có thể nhận ra trình độ thứ nhất điều này không bảo đảm rằng chúng ta không bị rơi vào sự cám dỗ của chấp thủ ở sự tồn tại thật sự.  Thí dụ, chúng ta có một nhận thức về sự vắng bóng của một linh hồn như một sự thực thể thường còn bất biến trọn vẹn đặc thù trong khi cùng lúc chúng ta có thể tiếp tục giữ lấy một niềm tin tưởng về một thực thể vật chất của tự ngã.  Ngay cả nếu chúng ta đã nhận ra sự thiếu vắng của một thực thể vật chất của tự ngã, chúng ta có thể tiếp tục tin tưởng trong một thực tại thường nghiệm về một thế giới vật lý như có một loại tồn tại độc lập nào đấy.

Điều này gợi ý rằng ngay cả nếu chúng ta đạt đến trình độ thứ nhất, thứ hai hay thứ ba của sự thể nhận tính không, chúng ta vẫn không tự do khỏi sự bám víu hay chấp trước tại một loại nào đấy của sự hiện hữu hay luân hồi về bản chất.  Do thế, chúng ta sau đấy không hoàn toàn tự do hay giải thoát khỏi cơ cấu nguyên nhân của sự sản sinh trong cảm xúc tiêu cực như dính mắc.  Trái lại nếu chúng ta đã thể chứng trình độ cao nhất của tính không, tính không của sự tồn tại cố hữu (vô tự tính), và nó đầy khí lực và sống động mạnh mẽ trong tâm thức, nó thật sự loại trừ không chỉ bất cứ khả năng hay bất cứ không gian nào cho bám víu hay chấp trước ở bất cứ khái niệm nào về bản chất tồn tại.  Điều này cho thấy rằng những trình độ sau là vi tế hơn những trình độ ban đầu.

Trên nền tảng nào mà khi chúng ta đạt đến sự kết luận rằng không có điều gì thật sự sở hữu sự tồn tại cố hữu (tự tính)?  Chúng ta có thể liên hệ điều này đến kinh nghiệm riêng của chúng ta.  Trong nhận thức si mê của chúng ta về thế giới, hay một nhận thức về một đối tượng thường nghiệm, chúng ta hướng đến tin tưởng trong một thực tại cố hữu của những điều này giống như chúng thật sự tồn tại “ngoài kia”.  Chúng ta cảm thấy rằng là hiện tướng rõ ràng mà chúng ta có thể chỉ ngón tay mình vào đối tượng.  Khi chúng ta thẩm tra một cách cẩn thận và khảo sát kỷ lưỡng cho những gì nó là, thế rồi đối tượng bắt đầu biến mất.

Tuy nhiên, điều này không phải để gợi ý rằng không có điều gì tồn tại.  Chính kinh nghiệm quán chiếu trực tiếp của chúng ta về  sự hiển hiện trong thế giới chứng tỏ đến sự tồn tại của chính chúng ta như những chúng sinh và cũng là sự phản ứng của chúng ta với những đối tượng trong thế giới chúng ta  chứng tỏ sự tồn tại của thế giới chung quanh chúng ta.  Câu hỏi là nếu mọi thứ không thể tìm thấy được sự tồn tại khi chúng ta thẩm tra tính bản nhiên căn bản của chúng nhưng nếu cùng lúc ấy kinh nghiệm quán chiếu của chúng ta gợi ý rằng chúng thật sự tồn tại, trong ý nghĩa nào chúng ta có thể thấu hiểu chúng như là tồn tại?  Vì thực tại khách quan với một loại tồn tại độc lập nào đấy trở nên hoàn toàn không thể đứng vững được, điều này để lại duy nhất một sự lựa chọn, đó là để nói sự tồn tại của mọi thứ phải được thấu hiểu ở trình độ danh tự như thực tại danh tự.

Một khi chúng ta đã đạt được loại thấu hiểu này rằng sự tồn tại của những hiện tượng, sự vật, sự kiện, có thể được thấu hiểu chỉ trong những dạng thức của một thực tại danh tự, chúng ta lại tập trung trên sự chú ý của chúng ta đến tự ngã của chúng ta và những đối tượng chung quanh chúng ta, rồi thì chúng ta sẽ nhận ra điều này không phải là việc chúng ta có khuynh hướng nhận thức chính chúng ta và thế giới như thế nào.  Qua tiến trình loại này của phân tích chúng ta có thể đi đến kết luận rằng mặc dù thế giới và chính chúng ta xuất hiện là giống như chúng có được một loại tồn tại độc lập nào đấy, nhưng trong thực tế nhận thức này là sai lầm hay là vọng tưởng.

Về sự ứng dụng những hình thức lý trí để đạt đến một loại kết luận như thế, chúng ta tìm thấy trong Trung Quán Luân lý do tìm kiếm sự vắng mặt của sự đồng nhất và khác nhau.  Như một kết quả sự phân tích dài lâu của chúng ta khi chúng ta đạt đến một sự thuyết phục nào đó rằng sự vật và sự kiện rõ ràng là trống rỗng sự tồn tại cố hữu (vô tự tính), chúng ta đi đến một điểm mà sự thông hiểu của chúng ta với điều này thật vững vàng.  Như một kết quả của sự thuần thục lâu dài với loại thấu hiểu này có thể đạt đến tại một điểm mà nhận thức hay sự thực chứng của chúng ta sẽ tự tại hoan hỉ giống như nó là sự vắng mặt đơn thuần [của đồng nhất và dị biệt].

Mặc dù chúng tôi không gợi ý rằng sự thực chứng về tính không đòi hỏi sự đạt đến tịch tĩnh bất biến, tam muội hay chính định, nhưng điều dường như rằng thật sự là  nếu không đạt đến tịch tĩnh bất biến, chính định hay tam muội, sự thực chứng của chúng ta về tính không không thể thật sự tiến bộ nhiều.  Điều dường như đúng thật sự là sự tin chắc của chúng ta trong tính không của sự tồn tại bản chất hay tồn tại cố hữu (tự tính) càng sâu, chúng ta càng giải thoát hơn khỏi những hình thức của chấp thủ và bám víu vào những đối tượng và tự ngã.  Do vậy, chúng ta cũng bắt đầu cởi trói những tiến trình giam hảm thông thường mà bởi vì đó mà chúng ta hướng tới chấp thủ vào mọi việc và đối tượng với sự dính mắc mạnh mẽ và những phản ứng  của cảm xúc.

Cũng thế điều dường như thật sự là nếu chúng ta thẩm tra tính tự nhiên của nhiều vọng tưởng và phiền não của tâm thức, chúng ta thấy một sự chấp thủ mạnh mẽ vào đối tượng của cảm xúc đó cho dù nó là tham dục, thù hận, hay ái luyến.  Bất cứ sự thông hiểu về tính không sẽ có một ảnh hưởng trực tiếp trên việc xói mòn vọng tưởng.  Sự thông hiểu này cắt ngang trái tim của sự tồn tại cố hữu của đối tượng vọng tưởng của chúng ta.  Mặt khác nếu chúng ta nhìn vào những thể trạng tích cực của tâm thức, chúng tự do khỏi những sự bám víu và chấp thủ này; do thế, sự thể chứng tính không không thể làm tổn hại [những thể trạng tích cực] mà lại tăng cường những thể trạng tích cực.

Có phải là toàn bộ sự thấu hiểu và những tiến trình tư tưởng đi đôi với tính không làm xói mòn thực tại quy ước của thế gian (thế đế), thực tế kinh nghiệm hằng ngày của chúng ta hay không?  Trong sự liên hệ này Đạo sư Tông  Khách Ba đã đưa ra một điểm quan trọng trong Ba Phương Diện Chính Yếu của Con Đường Giác Ngộ là ngài nhắc nhở chúng ta rằng đối với việc phát biểu phổ quát trong tất cả những giáo lý đấy là khái niệm về hiện tướng chính nó xua tan cực đoan không tồn tại  (chấp không) và khái niệm về tính không chính nó xua tan cực đoan tồn tại (chấp có).

Buddhapalita thật sự tổng kết vị trí của Trung Quán Luận trên vấn đề làm thế nào sự thấu hiểu về tính không thúc đẩy sự tin tưởng của chúng ta trong hiện thực của thế giới giả huyển, đời sống quy ước hằng ngày.  Ngài tổng kết những điểm tuyên bố trong một đoạn nổi tiếng của  Căn Bản Trung Quán Luận Tụng của Long Thọ.  Trong ấy Long Thọ tuyên bố rằng bất cứ điều gì là duyên sinh được giảng là trống rỗng hay tính không và điều này lệ thuộc vào tên gọi (danh xưng).  Đây là con đường trung đạo.  Buddhapalita giải thích ở đây rằng sự thông hiểu thật sự của chúng ta về tính không phải xãy ra trong những dạng thức của duyên khởi.  Hầu như chúng ta có thể nói rằng có một sự tạo dựng giữa duyên khởi và tính không.  Sự thật của sự lệ thuộc của mọi vật và mọi sự kiện trong tự nó gợi ra tính không của sự tồn tại độc lập hay sự tồn tại cố hữu.  Sự kiện rằng mọi vật là trống rỗng sự tồn tại cố hữu gợi ý chính tính tự nhiên lệ thuộc ấy.  Do vậy, trong một ý nghĩa nào đấy chúng ta là hai mặt của một cùng một vật, hai cung cách nhìn khác nhau vào cùng một vật.  Do thế, Buddhapalita đã từng đề nghị một cách thấu hiểu những giáo huấn của Long Thọ về tính không trong một cung cách đặc biệt nơi mà tính không và duyên khởi là đồng đẳng với nhau.

Khi chúng ta đã phát triển một sự thông hiểu như thế điều ấy nói rằng chính nhận thức về hiện tướng xua tan cực đoan không tồn tại (chấp không) và chính khái niệm về tính không đẩy lùi cực đoan tồn tại (chấp có).  Điều xãy ra ở đây là một tiến trình đảo ngược về những gì thông thường trong những trường phái tư tưởng khác bởi vì hiện tướng đề ra một cung cách liên hệ với thế giới mà điều ấy là trong thực tại danh xưng (tên gọi).  Do bởi điều này nó phủ nhận bất cứ một hình thức tồn tại bản năng và bởi vì tính không được thông hiểu trong những dạng thức của duyên khởi, cho nên chính khái niệm tính không gợi ý sự vật thực sự tồn tại.

Những gì thật sự là tiêu chuẩn bởi điều mà chúng ta có thể xác quyết sự vật gì ấy tồn tại hay không?  Ở đây chúng ta có thể phân biệt ba tiêu chuẩn:

1-    Thứ nhất là một đối tượng của ý thức hay kiến thức mà nhận thức của nó tồn tại.

2-    Thứ hai là quy ước được biết là không mâu thuẩn bởi một khái niệm giá trị khác.

3-    Tiêu chuẩn thứ ba được dùng là một sự quy ước như thế không bị phủ nhận bởi một phân tích căn bản mà nó thẩm tra vào trong khuôn mẫu thật sự của sự tồn tại.

Nếu chúng ta lấy thí dụ của sừng thỏ, chúng ta có thể có một khái niệm về điều này.  Chúng ta có thể có hình ảnh của nó và chúng ta cũng có thể dùng những thuật ngữ như sừng thỏ.  Mặc dù khái niệm có thể hiện hữu nhưng chúng ta không thể nói rằng sừng thỏ là thật, như nhận thức của sự không tồn tại của sừng thỏ sẽ trực tiếp mâu thuẩn với hình ảnh của một con thỏ có sừng.  Tiêu chuẩn thứ ba cần thiết bởi vì một triết lý nào đó đòi hỏi chẳng hạn như a lại gia thức, kho tàng của tâm thức, và khái niệm về tự ngã là những khái niệm được thừa nhận như một kết quả của tư tưởng triết học lý trí.  Do vậy, nếu những thứ này là thật chúng phải có thể đứng vững với sự phân tích căn bản tuy thế điều này không là thế.  Đấy là trên căn bản của ba tiêu chuẩn này mà chúng ta có thể quyết định điều gì đấy là tồn tại hay không.

Nguyệt Xứng đã cố gắng để đưa ra một sự thông hiểu về bản chất tự nhiên của sự tồn tại dựa trên đó không có một sự tin tưởng nào về sự tồn tại cố hữu được thừa nhận mà cùng lúc chúng ta có khả năng làm một sự phân biệt thật sự quan trọng giữa một thực tại sai lầm và một sự tồn tại thật sự.  Một thí dụ là sự khác biệt giữa một người mộng và một người thật.  Chúng ta phải có một cách phân biệt giữa hai người này.  Đây là căn bản của triết lý của Nguyệt Xứng  nơi mà một cung cách của thấu hiểu sự tồn tại được phát triển mà nó sẽ không liên hệ đến việc thúc đẩy một sự tin tưởng vào trong một loại thực tại bản nhiên nào đó của mọi sự vật và sự kiện.